Thần thái là cái vẻ từ tinh thần bên trong lộ ra ngoài qua nét mặt, ánh mắt, dáng đi, điệu bộ của một người. Theo từ điển, đây là từ trung tính: có thần thái ung dung, cũng có thần thái mệt mỏi. Còn trên mạng, câu “quan trọng là thần thái” đã biến từ này thành lời khen dành cho người tự tin, cuốn hút dù chẳng cần đẹp hoàn hảo.
| Nghĩa ngắn | Vẻ tinh thần biểu lộ qua nét mặt, dáng điệu, cử chỉ |
| Gốc từ | Hán Việt, ghi là 神態 hoặc 神采 |
| Loại từ | Danh từ |
| Sắc thái | Trung tính trong từ điển; thành lời khen trong khẩu ngữ mạng |
Thần thái: chữ thần gặp chữ thái
Chữ thần (神) ở đây không nói tới thần linh, mà là phần hồn, phần tinh anh của con người, như trong tinh thần, thần sắc, xuất thần. Người xưa khen một bức chân dung “có thần” là khen nó bắt được cái sống bên trong, chứ không chỉ đúng đường nét.
Chữ thái thì có hai cách ghi. Wiktionary tiếng Anh ghi thần thái là 神態, trong đó 態 là dáng vẻ, thái độ, cùng chữ với trạng thái, thế thái. Từ điển Hán Nôm lại xếp thần thái dưới tổ hợp 神采, với 采 cũng chỉ dáng dấp, vẻ người, có khi là vẻ rực rỡ. Đi đường nào thì nghĩa cũng gặp nhau ở một điểm: cái bên trong hiện ra thành cái bên ngoài. Wiktionary tiếng Việt gói gọn đúng ý ấy, gọi thần thái là hình thái do tinh thần bên trong tạo ra.
Thần thái mệt mỏi cũng là thần thái
Từ điển của Viện Ngôn ngữ học giảng thần thái là những biểu hiện bên ngoài như vẻ mặt, dáng đi, điệu bộ, cử chỉ của con người, nói một cách tổng quát, và lấy ví dụ thần thái mệt mỏi. Tức là theo nghĩa gốc, ai cũng có thần thái. Từ này giống một tấm gương: nó chỉ phản chiếu trạng thái bên trong, đẹp hay xấu là chuyện của tính từ đi kèm.
- Sau ba đêm thức trắng ôn thi, thần thái của cậu ấy uể oải hẳn.
- Ông cụ ngồi đánh cờ với thần thái thong dong như chẳng có gì phải vội.
- Nhà văn chỉ tả một cái nhíu mày mà người đọc đã thấy được thần thái căng thẳng của nhân vật.
Cách dùng này rất hợp với bài văn miêu tả, khi cần gọi chung vẻ mặt, dáng người và cử chỉ thành một ấn tượng.
Từ câu “quan trọng là thần thái” đến lời khen
Cụm “quan trọng là thần thái” từng phủ kín Facebook, đi kèm vô số ảnh chế. Một bức ảnh mờ nhòe, bộ đồ ngủ, kiểu tóc rối, chỉ cần người trong ảnh đứng thật tự tin là đủ để chú thích câu ấy. Khi báo chí viết về trào lưu, chính họ cũng thừa nhận gần như không ai lần ra được nó khởi đầu từ đâu, chỉ biết nghĩa mà dân mạng gửi vào là sự tự tin.
Từ đó, “có thần thái” trong khẩu ngữ không còn trung tính nữa, mà thành một lời khen. Người có thần thái là người bước vào phòng thì người khác để ý, chụp ảnh không cần chỉnh nhiều, đứng trên sân khấu không co ro. Nhiều khi câu ấy còn được dùng để tự trào: biết mình chưa đẹp, nhưng ít ra cái dáng vẫn tự tin. Cái tự tin thật khác với vẻ tự tin diễn ra sao thì bài sống tự tin khác tự cao ở chỗ nào đã bàn khá kỹ.
Trên mạng, lời khen thần thái giờ hay đi kèm ảnh chế, và ảnh chế slay khen đỉnh là kho ảnh hợp nhất cho những lúc ai đó xuất hiện quá đỉnh.
Thần thái, khí chất, phong thái và aura
| Từ | Nói về | Ví dụ |
|---|---|---|
| Thần thái | Vẻ tinh thần lộ ra qua nét mặt, dáng điệu ở một lúc nào đó | Thần thái rạng rỡ khi nhận giải |
| Khí chất | Trong tâm lý học: nhịp độ, cường độ hoạt động tâm lý; nghĩa rộng: cốt cách bền lâu | Khí chất điềm tĩnh |
| Phong thái | Cách đi đứng, nói năng, cư xử tạo thành phong cách riêng | Phong thái ung dung của người từng trải |
| Thần sắc | Sắc mặt, thường để đoán sức khỏe, tâm trạng | Thần sắc nhợt nhạt |
| Aura | Tiếng lóng: vẻ ngầu, cuốn hút toát ra quanh một người | Bước vào là thấy aura |
Điểm phân biệt dễ nhớ nhất: thần thái có thể đổi theo từng ngày, còn khí chất là thứ gắn với con người lâu dài hơn. Hai khái niệm này được tách bạch ở bài bốn kiểu khí chất trong tâm lý học. Nếu nghe giới trẻ khen nhau “+1000 aura”, đó lại là ngôn ngữ của trào lưu cày điểm ngầu trên mạng.
Thần thái không có một từ trái nghĩa riêng. Muốn tả điều ngược lại, người ta nói vẻ mặt đờ đẫn, dáng điệu lờ đờ, hay đơn giản là “trông chẳng có hồn”. Và vì nghĩa gốc vốn trung tính, khen một người vừa ốm dậy là “thần thái quá” mà không thêm chữ nào thì dễ bị nghe thành mỉa.
Nếu thần thái là cả dáng vẻ thì face card chỉ khen riêng khuôn mặt, kiểu đẹp đến mức không cần trang điểm.
Thần thái ở ảnh thẻ, trên sân khấu và trong lớp học
Quan trọng là thần thái là gì?
Là câu cửa miệng trên mạng xã hội, ý nói vẻ ngoài chưa đẹp cũng không sao, miễn là tự tin. Câu này hay được dùng để chú thích ảnh vui hoặc tự trêu chính mình.
Người có thần thái là người như thế nào?
Thường là người có ánh mắt tỉnh, dáng đứng thẳng, cử chỉ dứt khoát và không lúng túng trước người lạ. Họ không nhất thiết đẹp, nhưng cái vẻ tự tin khiến người khác chú ý và nhớ lâu.
Thần thái tiếng Anh là gì?
Theo nghĩa từ điển có thể dịch là expression, look hoặc mien. Theo nghĩa khen trên mạng, gần hơn là presence, confidence hay aura.
Thần thái có rèn được không?
Được, ở một mức nào đó. Ngủ đủ, đứng thẳng, nhìn vào mắt người đối diện, chuẩn bị kỹ trước khi nói đều khiến vẻ ngoài tự tin hơn. Nhưng vì thần thái phản chiếu cái bên trong, thứ làm nó bền nhất vẫn là sự vững vàng thật.