Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Tết Hàn thực là gì? Ngày 3/3 âm lịch và tục bánh trôi bánh chay

Cập nhật 06/02/2025·MMavrick Nguyễn·8 phút đọc
Nội dung chính
  • Vì sao Tết Hàn thực là tết ăn nguội?
  • Giới Tử Thôi và lệnh cấm lửa
  • Ngày 3/3 trong bếp nhà người Việt
  • Chiếc bánh trôi bước vào thơ Hồ Xuân Hương

Tết Hàn thực là tết truyền thống vào ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch, người Việt quen gọi là Tết bánh trôi bánh chay. Tên gọi mượn từ một tục cổ của Trung Hoa: kiêng nhóm lửa, chỉ ăn đồ nguội. Sang Việt Nam, ngày này đổi khác hẳn. Bếp vẫn đỏ lửa như thường, và các gia đình nặn bánh trôi, bánh chay để dâng lên bàn thờ tổ tiên.

Nghĩa tên gọi 寒食: hàn là lạnh, thực là ăn; hàn thực là ăn đồ nguội
Thời điểm Mùng 3 tháng 3 âm lịch, thường rơi vào khoảng cuối tháng 3 đến tháng 4 dương lịch
Tên gọi khác Tết bánh trôi bánh chay, tết mùng 3 tháng 3
Món chính Bánh trôi nhân đường, bánh chay nhân đậu xanh
Gốc tích Truyền thuyết Giới Tử Thôi thời Xuân Thu (Trung Quốc)
Tết Hàn thực là gì
Tết Hàn thực là gì? Tết bánh trôi bánh chay mùng 3/3

Vì sao Tết Hàn thực là tết ăn nguội?

Hàn thực là từ Hán Việt gồm hai chữ. Chữ 寒 (hàn) nghĩa là lạnh, rét, gặp trong hàn đới, bần hàn. Chữ 食 (thực) là ăn hoặc đồ ăn, như ẩm thực, lương thực. Ghép lại, hàn thực là ăn đồ lạnh, đồ nấu sẵn từ hôm trước mà không hâm lại.

Các từ điển Hán Việt giảng hàn thực là ngày tết kiêng dùng lửa. Ở Trung Quốc, tiết này nằm sát tiết Thanh minh. Người Việt thì giữ cái tên mà bỏ cái kiêng: chẳng ai tắt bếp vào ngày 3/3, ngược lại còn phải nhóm lửa luộc bánh. Vì vậy, khi hỏi tết Hàn thực là ngày nào, phần đông người Việt sẽ trả lời gọn: hôm mùng 3 tháng 3, hôm ăn bánh trôi.

Lịch tết cổ còn một ngày trùng số khác là mồng 9 tháng 9, khi người xưa lên cao, cài cành thù du và uống rượu cúc: đó là Tết Trùng Cửu ngày 9/9.

Giới Tử Thôi và lệnh cấm lửa

Gốc tích của tết là một truyền thuyết thời Xuân Thu, được kể với nhiều dị bản. Cốt chuyện chung như sau.

Công tử Trùng Nhĩ nước Tấn phải bỏ nước lưu vong nhiều năm. Có lúc thầy trò đói lả, Giới Tử Thôi cắt thịt đùi mình nấu cho chủ ăn. Về sau Trùng Nhĩ về nước làm vua, tức Tấn Văn Công, ban thưởng cho những người theo mình nhưng quên mất Giới Tử Thôi. Ông không kêu ca, đưa mẹ già vào núi ở ẩn. Đến khi nhà vua nhớ ra, cho người tìm, ông nhất định không ra. Vua sai đốt rừng, nghĩ rằng lửa sẽ buộc ông phải xuống núi. Hai mẹ con ôm nhau chết cháy.

Hối hận, Tấn Văn Công lập miếu thờ và ra lệnh vào ngày ấy dân không được đốt lửa, chỉ ăn đồ nguội. Có bản kể lệnh cấm kéo dài ba ngày. Từ đó mới có tục hàn thực. Câu chuyện này đã được kể đầy đủ trong chuyện Giới Tử Thôi và Tết Hàn thực; ở đây chỉ cần nhớ ý chính: đây là ngày tưởng nhớ một người trung nghĩa nhưng không màng danh lợi.

Ngày 3/3 trong bếp nhà người Việt

Không rõ tục này vào Việt Nam từ bao giờ. Các nhà nghiên cứu được báo chí dẫn lời cũng chưa thống nhất: có người cho rằng việc ăn bánh trôi, bánh chay ngày 3/3 phổ biến từ thời Lê; có ý kiến dẫn ghi chép xưa nói bánh cúng ban đầu là bánh rán. Điểm các nguồn đều đồng ý là người Việt không kiêng lửa và cũng ít ai nghĩ tới Giới Tử Thôi khi bày mâm. Ngày này chủ yếu là dịp cúng gia tiên.

Hai thứ bánh trên mâm

  • Bánh trôi: bột nếp nặn thành viên nhỏ, bên trong là một miếng đường phên (đường mía bánh). Thả vào nồi nước sôi, bánh chìm xuống rồi nổi lên là chín.
  • Bánh chay: viên to và dẹt hơn, nhân đậu xanh, khi ăn chan nước đường sánh, rắc vừng.

Mâm cúng thường chỉ thêm hương, hoa, trái cây. Nhiều gia đình coi việc cả nhà ngồi nặn bánh là phần vui nhất của ngày tết nhỏ này.

Những cách hiểu dân gian gửi vào chiếc bánh

Quanh hai món bánh có nhiều lời giải thích truyền miệng. Có người liên tưởng tới chuyện bọc trăm trứng của Lạc Long Quân và Âu Cơ. Có người nhìn viên bánh tròn bọc miếng đường vuông mà nghĩ đến lời chúc mẹ tròn con vuông. Cũng có lời giải gắn với mong ước trời đất thuận hòa trước mùa nắng. Đây là cách hiểu của dân gian, không có một đáp án duy nhất.

Tết Hàn thực khá gần tết mùng 5 tháng 5 về chuyện gốc tích: cả hai đều có truyện kể từ Trung Quốc nhưng được người Việt sống theo cách riêng. Bạn có thể đọc thêm về tết diệt sâu bọ giữa năm để thấy chỗ giống và khác.

Chiếc bánh trôi bước vào thơ Hồ Xuân Hương

Món bánh của ngày 3/3 có một chỗ đứng đặc biệt trong văn học, nhờ bài thơ Nôm quen thuộc của Hồ Xuân Hương mà học sinh gặp trong chương trình Ngữ văn. Bài thơ mở đầu:

Thân em vừa trắng lại vừa tròn,
Bảy nổi ba chìm với nước non.

Hai câu tả rất đúng chiếc bánh: trắng, tròn, chìm nổi mấy lần trong nồi nước mới chín. Đằng sau đó là thân phận người phụ nữ long đong mà vẫn giữ tấm lòng son, chính là miếng nhân đường đỏ ở giữa bánh. Ai từng nặn bánh trôi ngày Hàn thực sẽ hiểu bài thơ nhanh hơn. Xem phần tìm hiểu bài thơ Bánh trôi nước của Hồ Xuân Hương để nắm bố cục và hai lớp nghĩa.

Mùng 3 tháng 3: những câu hỏi quanh tết bánh trôi

Tết Hàn thực là ngày nào?

Là ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch hằng năm. Vì tính theo âm lịch nên ngày dương lịch mỗi năm một khác, thường rơi vào cuối tháng 3 hoặc trong tháng 4.

Vì sao gọi là Tết bánh trôi bánh chay?

Vì ở Việt Nam, món không thể thiếu của ngày này là bánh trôi và bánh chay dâng lên bàn thờ tổ tiên. Cái tên dân dã này phổ biến hơn hẳn tên Hán Việt, nhất là ở miền Bắc.

Ngày Hàn thực có phải kiêng nấu nướng không?

Ở Việt Nam thì không. Tục cấm lửa thuộc về truyền thuyết Trung Hoa; người Việt vẫn đun nấu bình thường, thậm chí phải đỏ lửa để luộc bánh.

Tết Hàn thực có liên quan gì đến Tết Thanh minh?

Ở Trung Quốc, Hàn thực nằm sát trước tiết Thanh minh nên hai dịp thường đi liền nhau. Ở Việt Nam, Hàn thực gắn chặt với ngày 3/3 âm lịch, còn Thanh minh là dịp tảo mộ theo tiết khí, hai ngày không nhất thiết trùng nhau.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
FB88
FB88
FB88
fb88
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
Hay88
Hay88
Hay88
Hay88
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
33win
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
RR88
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
kèo bóng đá
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5