Tác phẩm Nguyễn Ngọc Tư là những trang văn thấm đẫm hơi thở miền Tây Nam Bộ: dòng sông, cánh đồng, những phận người nghèo lênh đênh và nỗi buồn lặng lẽ mà day dứt. Từ truyện ngắn, tản văn đến tiểu thuyết và thơ, bà đã tạo nên một giọng văn rất riêng, được học sinh gặp lại nhiều lần trong sách giáo khoa. Hãy cùng Văn VN điểm qua những tác phẩm tiêu biểu nhất của nhà văn đất Mũi.
Đôi nét về nhà văn Nguyễn Ngọc Tư
Nguyễn Ngọc Tư là một trong những cây bút văn xuôi được bạn đọc yêu mến nhất của văn học Việt Nam đương đại. Xuất thân từ một gia đình nông dân ở vùng đất tận cùng phía Nam, bà đến với văn chương bằng con đường tự học và trưởng thành từ chính những trang viết về quê hương mình.
- Họ tên: Nguyễn Ngọc Tư.
- Năm sinh: 1976.
- Quê quán: huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau.
- Sự nghiệp: bắt đầu in truyện trên tạp chí Văn nghệ Bán đảo Cà Mau, nơi bà làm việc trước khi trở thành phóng viên; sáng tác truyện ngắn, tản văn, tiểu thuyết và thơ.
- Giải thưởng tiêu biểu: giải Nhất Cuộc vận động sáng tác Văn học tuổi 20 lần II (2000); giải B của Hội Nhà văn Việt Nam (2001); Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam (2006) cho tập Cánh đồng bất tận; Giải thưởng Văn học Đông Nam Á (2008); giải LiBeraturpreis của Đức (2018) cho bản dịch tiếng Đức Endlose Felder.
Sinh năm 1976 tại Đầm Dơi (Cà Mau), Nguyễn Ngọc Tư lớn lên trong một gia đình làm nông và phải nghỉ học sau lớp 9 để phụ giúp việc nhà. Thiếu cơ hội đến trường nhưng bà đọc nhiều, viết nhiều và sớm có truyện in trên tạp chí văn nghệ địa phương. Năm 2000, tập truyện Ngọn đèn không tắt đoạt giải Nhất cuộc vận động sáng tác Văn học tuổi 20, đưa cái tên Nguyễn Ngọc Tư đến với bạn đọc cả nước.
Năm 2005, truyện vừa Cánh đồng bất tận ra đời và trở thành hiện tượng văn học: tập sách cùng tên liên tục tái bản, được trao Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam, được dịch ra nhiều thứ tiếng (Hàn, Thụy Điển, Đức…) và chuyển thể thành phim điện ảnh năm 2010 do Nguyễn Phan Quang Bình đạo diễn. Tác phẩm cũng từng gây tranh luận khi bị một số cơ quan địa phương phê bình vì cách phản ánh mặt trái của đời sống nông thôn. Đến nay, bà vẫn viết đều đặn ở nhiều thể loại, từ tiểu thuyết Sông, Biên sử nước đến các tập thơ Chấm, Gọi xa xôi.
Xem tiểu sử tác giả Nguyễn Ngọc Tư – cuộc đời, sự nghiệp, phong cách và nhận định.
Nguyễn Ngọc Tư có những tác phẩm nào?
Sau hơn hai mươi năm cầm bút, tác phẩm của Nguyễn Ngọc Tư trải rộng trên nhiều thể loại. Dưới đây là danh mục các tập sách chính (tên sách và năm xuất bản lần đầu):
Tập truyện ngắn
- Ngọn đèn không tắt (2000)
- Ông ngoại (2001)
- Giao thừa (2003)
- Biển người mênh mông (2003)
- Nước chảy mây trôi (2004)
- Cánh đồng bất tận (2005)
- Gió lẻ và 9 câu chuyện khác (2008)
- Khói trời lộng lẫy (2010)
- Đảo (2014)
- Không ai qua sông (2016)
- Cố định một đám mây (2018)
- Trôi (2023)
Tản văn, tạp văn
- Sống chậm thời @ (2006, viết chung)
- Ngày mai của những ngày mai (2007)
- Biển của mỗi người (2008)
- Yêu người ngóng núi (2009)
- Đong tấm lòng (2015)
- Hành lý hư vô (2019)
- Hong tay khói lạnh (2021)
- Tiếng gọi chân trời (2025)
Tiểu thuyết
- Sông (2012)
- Biên sử nước (2020)
Thơ
- Chấm (2013)
- Gọi xa xôi (2018)
Ngoài các tập sách trên, nhiều truyện ngắn và tản văn lẻ của bà được tuyển chọn vào sách giáo khoa Ngữ văn như Trở gió, Mùa phơi sân trước, Người mẹ vườn cau, Cải ơi!.
Những tác phẩm tiêu biểu của Nguyễn Ngọc Tư
Để hiểu vì sao văn Nguyễn Ngọc Tư được nhiều thế hệ bạn đọc tìm đến như một “đặc sản” của miền Tây, bạn có thể bắt đầu từ những tác phẩm dưới đây.
1/ Ngọn đèn không tắt (2000)
Đây là tập truyện ngắn đầu tay, cũng là cuốn sách đưa Nguyễn Ngọc Tư từ một cây bút địa phương trở thành gương mặt được chú ý trên văn đàn. Tập truyện đoạt giải Nhất Cuộc vận động sáng tác Văn học tuổi 20 lần thứ II năm 2000 và giải B của Hội Nhà văn Việt Nam năm 2001.
Ngay từ tập sách này, người đọc đã nhận ra những nét làm nên dấu ấn Nguyễn Ngọc Tư: không gian sông nước Cà Mau, những con người lao động nghèo, lời văn mộc mạc đậm phương ngữ và một tấm lòng trắc ẩn với những số phận nhỏ bé.
2/ Cánh đồng bất tận (2005)
Cánh đồng bất tận vừa là tên một truyện vừa, vừa là tên tập truyện gồm 14 truyện do Nhà xuất bản Trẻ ấn hành năm 2005. Truyện vừa cùng tên được đăng trước đó trên báo Văn nghệ và ngay lập tức gây tiếng vang lớn.
Người kể chuyện là Nương, cô con gái cùng cha và em trai Điền sống đời du mục trên chiếc ghe, lùa vịt chạy đồng qua những cánh đồng khô hạn miền Tây. Người cha mang nỗi hận vì bị vợ bỏ đi nên khép lòng với các con và với cả thế giới. Cuộc gặp gỡ với Sương, một cô gái lỡ làng bị đánh ghen tàn nhẫn mà Điền cứu về ghe, đã làm xáo động cuộc sống vốn lạnh lẽo của gia đình nhỏ.
Qua những kiếp người trôi dạt, tác phẩm cho thấy sự cô đơn, đổ vỡ và khát khao yêu thương của con người giữa một không gian mênh mông mà tù túng. Tập sách nhận Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 2006, được dịch sang tiếng Hàn, tiếng Thụy Điển, tiếng Đức và nhiều truyện trong tập được chuyển thể thành phim, kịch.
3/ Cải ơi!
Cải ơi! là một truyện ngắn in trong tập Cánh đồng bất tận, từng được chuyển thể thành phim truyền hình năm 2006. Truyện kể về ông Năm Nhỏ, người cha nhiều năm ròng rã đi tìm Cải, đứa con gái đã bỏ nhà ra đi từ năm mười ba tuổi vì sợ bị đòn khi làm mất trâu.
Người trong xóm đồn đại ông không phải cha ruột nên mới khắt khe với con, còn ông thì lặng lẽ mang nỗi ân hận trên mọi nẻo đường. Để có cơ hội xuất hiện trên truyền hình, mong con gái nhìn thấy mình, ông thậm chí chấp nhận làm một việc sai trái. Câu chuyện được kể theo trình tự không tuyến tính, với điểm nhìn đi sâu vào nội tâm nhân vật, làm nổi bật tình phụ tử lặng thầm mà sâu nặng.
Truyện được chọn làm văn bản thực hành đọc trong Ngữ văn 11 bộ Kết nối tri thức, gắn với bài học về câu chuyện và điểm nhìn trong truyện kể.
4/ Trở gió
Trở gió là một tạp văn in trong tập Tạp văn Nguyễn Ngọc Tư (Nhà xuất bản Trẻ, 2015). Tác phẩm ghi lại dòng cảm xúc của nhân vật “tôi” trong những ngày chờ gió chướng về – thứ gió báo hiệu mùa khô và Tết đang tới gần ở miền Tây.
Từ một hiện tượng thời tiết quen thuộc, nhà văn gợi lên bao kỉ niệm, nỗi nhớ nhà, nhớ quê và những xao xác trong lòng người xa xứ. Lời văn nhẹ, giàu nhạc điệu và đậm chất trữ tình đã khiến Trở gió trở thành văn bản đọc trong bài “Khúc nhạc tâm hồn” của Ngữ văn 7 bộ Kết nối tri thức.
Đọc thêm: Soạn bài Trở gió (Nguyễn Ngọc Tư) Kết nối tri thức lớp 7
5/ Mùa phơi sân trước
Mùa phơi sân trước là một tản văn trích từ Bánh trái mùa xưa của Nguyễn Ngọc Tư. Bài viết là dòng hồi ức về tuổi thơ gắn với khoảng sân trước nhà, nơi những mùa phơi nối tiếp nhau theo nhịp sống của gia đình và làng quê.
Tác phẩm kết hợp tự sự, miêu tả và biểu cảm; từ những vật dụng, món ăn và sinh hoạt bình dị, tác giả gợi ra tình cảm gia đình ấm áp và nỗi tiếc nuối những điều đẹp đẽ đã lùi vào quá khứ. Văn bản được đưa vào phần đọc mở rộng theo thể loại của Ngữ văn 7 bộ Chân trời sáng tạo.
Đọc thêm: Mùa phơi sân trước: tác giả, tác phẩm và Soạn bài Mùa phơi sân trước – Ngữ văn 7
6/ Người mẹ vườn cau
Người mẹ vườn cau là truyện ngắn trích từ Xa xóm Mũi (Nhà xuất bản Kim Đồng, 2016), tập truyện Nguyễn Ngọc Tư viết cho thiếu nhi. Truyện được kể theo ngôi thứ nhất: nhân vật “tôi” được cô giáo giao viết bài văn về mẹ nhưng loay hoay không biết bắt đầu từ đâu.
Dòng hồi tưởng đưa “tôi” trở về với người bà ở vườn cau: con đường về nhà bà, dáng người lam lũ, bữa cơm giỗ chú, những lần được bà dắt đi dạo trong vườn. Người bà hiện lên giản dị mà cao cả, gắn với những mất mát của gia đình trong chiến tranh. Kết thúc, bài văn của “tôi” bị điểm thấp, nhưng nhân vật không buồn, bởi có những tình cảm không dễ nói thành lời.
Truyện nằm trong phần thực hành đọc hiểu của bài Truyện ngắn, Ngữ văn 8 bộ Cánh diều.
7/ Sông (2012)
Sông là tiểu thuyết đầu tay của Nguyễn Ngọc Tư, do Nhà xuất bản Trẻ ấn hành năm 2012. Tác phẩm được viết theo lối du kí: Ân – một người viết trẻ – cùng những người bạn đồng hành xuôi theo dòng sông Di để quên đi một mối tình tan vỡ.
Sông Di là một dòng sông hư cấu; mỗi khúc quanh của nó mở ra một câu chuyện, một thân phận, nơi hiện thực và huyền ảo đan cài. Tiểu thuyết đánh dấu nỗ lực đổi mới của Nguyễn Ngọc Tư khi bước ra khỏi khuôn khổ truyện ngắn quen thuộc, đồng thời chạm tới những vấn đề mới như bản dạng và sự cô đơn của con người hiện đại.
Tác phẩm của Nguyễn Ngọc Tư trong sách giáo khoa Ngữ văn
Theo chương trình Giáo dục phổ thông 2018, các văn bản của Nguyễn Ngọc Tư xuất hiện ở cả ba bộ sách:
| Tác phẩm | Lớp | Bộ sách | Vị trí trong sách |
|---|---|---|---|
| Trở gió | 7 (tập 1) | Kết nối tri thức | Bài 2 – Khúc nhạc tâm hồn, văn bản đọc |
| Mùa phơi sân trước | 7 (tập 1) | Chân trời sáng tạo | Bài 4 – Quà tặng của thiên nhiên, đọc mở rộng |
| Người mẹ vườn cau | 8 (tập 1) | Cánh diều | Bài 1 – Truyện ngắn, thực hành đọc hiểu |
| Cải ơi! | 11 (tập 1) | Kết nối tri thức | Bài 1 – Câu chuyện và điểm nhìn trong truyện kể, thực hành đọc |
Khi học các văn bản này, học sinh nên chú ý đến giọng văn đậm chất Nam Bộ, cách tác giả dùng chi tiết đời thường để bộc lộ cảm xúc, và điểm nhìn của người kể chuyện.
Phong cách sáng tác của Nguyễn Ngọc Tư
Có thể thấy, điều dễ nhận ra nhất trong văn Nguyễn Ngọc Tư là chất Nam Bộ thấm vào từng câu chữ: phương ngữ miền Tây, những địa danh sông nước, nếp sống và tính cách con người phương Nam được tái hiện tự nhiên, không tô vẽ.
- Đề tài: những phận người nhỏ bé, nghèo khó, cô đơn, thường là người lao động ở nông thôn, trên sông nước hoặc những người phải rời quê.
- Cảm hứng: buồn, thương và day dứt; nhà văn ít khi phán xét mà thường lặng lẽ thấu hiểu nhân vật.
- Ngôn ngữ: mộc mạc, giàu hình ảnh, nhiều câu văn ngắn và nhịp điệu gần với lời kể miệng.
- Kết cấu: nhiều truyện không đi theo trình tự thời gian, đan xen hiện tại và hồi ức, điểm nhìn đi sâu vào nội tâm nhân vật.
Ở giai đoạn sau, với Sông, Đảo, Biên sử nước, văn Nguyễn Ngọc Tư ngày càng giàu tính biểu tượng và thử nghiệm, nhưng nỗi niềm với con người và đất đai phương Nam vẫn là sợi chỉ xuyên suốt.
Lời kết
Tác phẩm Nguyễn Ngọc Tư là cánh cửa mở ra miền Tây sông nước với những con người nghèo mà giàu tình, cô đơn mà khao khát yêu thương. Từ Cánh đồng bất tận đến những trang tản văn trong sách giáo khoa, văn của bà luôn để lại dư vị buồn thương, khiến người đọc muốn sống chậm lại và biết quý những điều bình dị.
Xem thêm: Tổng hợp những tác phẩm tiêu biểu của Tô Hoài · Tuyển tập các tác phẩm Nguyễn Minh Châu hay nhất · Thơ Hoàng Phủ Ngọc Tường
Xem thêm: tác phẩm Đoàn Giỏi, tác phẩm Nguyễn Huy Tưởng, tác phẩm Vũ Bằng.