Sống đẹp là sống tử tế, có lý tưởng, có trách nhiệm với mình và với người xung quanh, để cách mình đối xử với đời khiến người khác quý trọng. Chữ “đẹp” ở đây không nói về gương mặt hay quần áo mà về nhân cách. Nếu bạn đang hỏi “thế nào là sống đẹp” để viết một bài nghị luận, câu trả lời ngắn nhất là: đẹp ở bên trong, và đẹp bằng việc làm.
| Nghĩa | Lối sống tốt về đạo đức, có ích, được người khác trân trọng |
| Cấu tạo | Cụm từ: động từ “sống” + tính từ “đẹp” dùng theo nghĩa bóng |
| Sắc thái | Khen ngợi, trang trọng; hay gặp trong văn nghị luận, lời khen tặng |
| Gần nghĩa | sống tử tế, sống có ích, sống cao đẹp |
| Trái nghĩa | sống ích kỉ, sống vô cảm, sống hoài sống phí |
Chữ “đẹp” trong sống đẹp nghĩa là gì?
Tính từ đẹp có hai lớp nghĩa. Lớp thứ nhất là cái đẹp mắt: hoa đẹp, áo đẹp, phong cảnh đẹp. Lớp thứ hai là cái đẹp của giá trị, thứ khiến người ta nể và thương: tấm lòng đẹp, việc làm đẹp, tình bạn đẹp. “Sống đẹp” dùng lớp nghĩa thứ hai. Một người dung mạo bình thường vẫn có thể sống rất đẹp; một người hào nhoáng mà chỉ biết lợi cho mình thì khó ai gọi là sống đẹp.
Vì là một cụm từ ghép tự do chứ không phải một từ đơn, “sống đẹp” thường không có mục riêng trong từ điển. Nghĩa của nó được hiểu từ hai thành tố, rồi được làm đầy bởi cách dùng trong nhà trường và trên báo chí: sống có lý tưởng, sống chân thành, sống vì người khác, không bỏ cuộc trước khó khăn.
Bốn dấu hiệu của một người sống đẹp
Không có bảng tiêu chuẩn chính thức nào, nhưng khi đọc các bài bàn về chủ đề này và nhìn những con người được gọi là “sống đẹp” ngoài đời, có thể gom lại bốn điểm.
- Tử tế với người khác. Biết nhường, biết giúp, biết cảm ơn và xin lỗi đúng lúc. Đây là phần dễ thấy nhất, gần với chữ tử tế trong đời thường.
- Có điều mình theo đuổi. Một mục đích sống rõ ràng giúp người ta không trôi dạt. Ai muốn đào sâu ý này có thể xem người trẻ chọn cho mình lý tưởng sống.
- Trung thực với chính mình. Không đeo mặt nạ, không nói một đằng làm một nẻo, dám nhận cái sai.
- Không gục trước khó khăn. Thất bại vẫn đứng dậy, và không đổ lỗi cho hoàn cảnh để biện minh cho việc buông xuôi.
Có một điều nên nói rõ: sống đẹp không đòi hỏi việc lớn. Nhặt chiếc lá rác trước cổng trường, đưa bà cụ qua đường, giữ lời hứa với bạn, tất cả đều là những mảnh nhỏ của nó.
Từ cùng nghĩa, trái nghĩa và cụm dễ nhầm
| Nhóm | Từ ngữ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Gần nghĩa | sống tử tế, sống có ích, sống cao đẹp, sống có ý nghĩa | “Sống có ích” nghiêng về đóng góp; “sống đẹp” rộng hơn, gồm cả cách cư xử |
| Trái nghĩa | sống ích kỉ, sống vô cảm, sống thực dụng, sống buông thả | Đều đặt cái lợi riêng hoặc sự dễ dãi lên trên hết |
| Dễ nhầm | sống ảo, sống đẹp trên mạng | Khoe một hình ảnh đẹp đẽ trên mạng không đồng nghĩa với sống đẹp ngoài đời |
Câu ví dụ để thấy sắc thái: “Ông cụ bán vé số ấy nghèo, nhưng sống đẹp đến mức cả xóm ai cũng nể.” Hay trong một lời nhận xét học bạ: “Em là học sinh sống đẹp, luôn sẵn lòng giúp đỡ bạn bè.”
Câu thơ khiến cụm từ này thành đề văn quen thuộc
Học sinh THPT gần như ai cũng gặp một đề nghị luận lấy từ câu hỏi của nhà thơ Tố Hữu:
Ôi! Sống đẹp là thế nào, hỡi bạn?
Câu thơ là một câu hỏi, không phải một định nghĩa. Chính vì bỏ ngỏ nên nó buộc người viết tự trả lời bằng quan niệm của mình. Khi triển khai, nên đi theo trình tự giải thích – bàn luận – liên hệ, như cách làm bài văn nghị luận về một tư tưởng, đạo lí:
- Giải thích: “đẹp” ở đây là đẹp nhân cách, đẹp hành động.
- Bàn luận: vì sao cần sống đẹp; biểu hiện ở học sinh (học thật, thi thật, biết chia sẻ); phê phán lối sống ích kỉ, sống ảo.
- Dẫn chứng: nên chọn những tấm gương có thật, được báo chí đưa tin, thay vì tấm gương chung chung ai cũng kể.
- Liên hệ: mình đã làm được gì, sẽ thay đổi điều gì từ hôm nay.
Băn khoăn quanh chuyện thế nào là sống đẹp?
Thế nào là sống đẹp?
Là sống có lý tưởng, tử tế với người khác, trung thực với chính mình và không đầu hàng khó khăn. Cái đẹp ấy nằm ở nhân cách và việc làm, không ở vẻ ngoài.
Lối sống đẹp của học sinh thể hiện ra sao?
Học hành nghiêm túc, không gian lận trong thi cử, lễ phép với thầy cô, biết giúp bạn yếu hơn và giữ gìn của chung. Những việc nhỏ lặp lại mỗi ngày nói nhiều hơn một lần làm việc tốt rầm rộ.
Sống đẹp và sống có ích có giống nhau không?
Hai cụm gần nhau nhưng không trùng. Sống có ích nhấn vào sự đóng góp; sống đẹp bao trùm cả đóng góp lẫn cách cư xử, thái độ với người khác.
Câu “Ôi! Sống đẹp là thế nào, hỡi bạn?” của ai?
Đây là câu thơ của Tố Hữu, thường được đưa vào đề nghị luận xã hội lớp 12. Khi làm bài, nên trích đúng nguyên câu, có dấu chấm than sau chữ “Ôi”.