Shifting là cách gọi tắt của reality shifting, một trào lưu trên TikTok và Reddit, trong đó người tham gia dùng thư giãn, tập trung và tự ám thị để tưởng tượng mình “dịch chuyển” ý thức sang một thế giới mong muốn, thường là thế giới trong phim, truyện. Shifting trên TikTok được kể như trải nghiệm thật, nhưng khoa học chưa hề chứng minh việc chuyển sang thực tại khác là có thể.
| Nghĩa ngắn | Trào lưu tưởng tượng “chuyển” ý thức sang một thế giới mong muốn |
| Gốc từ | Tiếng Anh: shift (dịch chuyển, thay đổi) + đuôi -ing |
| Từ đi kèm | DR (thực tại mong muốn), CR (thực tại hiện tại), script (kịch bản) |
| Sắc thái | Trung tính khi kể; giới khoa học xem là trải nghiệm chủ quan |
Shifting trên TikTok là gì?
Trong tiếng Anh, shift là dịch chuyển, đổi chỗ, đổi trạng thái; dân công sở Việt còn quen chữ “ca làm” (shift) trong lịch trực. Nhưng khi người trẻ trên mạng nói “mình đang tập shifting”, họ đang nói đến reality shifting: cố đưa sự chú ý của mình rời khỏi thực tại hiện tại để “sống” trong một thực tại khác.
Thế giới muốn tới (gọi là DR, desired reality) có thể do người đó tự nghĩ ra, nhưng thường là vũ trụ của một tác phẩm được yêu thích. Trường Hogwarts trong Harry Potter là điểm đến hay được nhắc nhất; ngoài ra có thế giới siêu anh hùng Marvel, Star Wars, các bộ anime. Thực tại đang sống thì gọi là CR, current reality.
Người tập thường viết trước một script, tức bản mô tả chi tiết DR: mình là ai ở đó, quen những ai, ngày đầu tiên diễn ra thế nào. Rồi họ nằm yên, hít thở, đếm số hoặc tưởng tượng cảnh rơi xuống hang thỏ như Alice, đi thang máy lên tầng cao. Mỗi cách được cộng đồng đặt một cái tên riêng.
Trào lưu shifting nổi lên từ đâu?
Các nhà nghiên cứu ghi nhận reality shifting bùng lên trên mạng xã hội khoảng giữa năm 2020, đúng lúc đại dịch COVID-19 khiến nhiều thiếu niên phải ở nhà, ít gặp bạn bè. Người tham gia chủ yếu là lứa tuổi teen và người trẻ. Những nhóm đầu tiên gắn với cộng đồng người hâm mộ Harry Potter, sau đó lan sang các fandom khác.
Năm 2021, nhóm nhà tâm lý học gồm Eli Somer, Etzel Cardeña, Ramiro Figueiredo Catelan và Nirit Soffer-Dudek viết một bài nghiên cứu (đăng trên tạp chí Current Psychology) gọi shifting là một “văn hóa mơ mộng trên mạng” mới. Họ đặt nó cạnh thôi miên, mơ mộng nhập tâm và giấc mơ tỉnh để so sánh. Theo họ, nhiều người tập kể có cảm giác như đang thật sự ở trong thế giới kia, và một số ít tin rằng thế giới đó có thật.
Báo chí và các trang giải trí ở Việt Nam cũng đã viết về trào lưu này, thường dịch là “dịch chuyển thực tại”.
Khoa học nhìn shifting thế nào?
Không có bằng chứng khoa học nào cho thấy con người chuyển được ý thức sang một vũ trụ khác. Giới nghiên cứu coi shifting là một trải nghiệm chủ quan, gần với tưởng tượng có chủ đích, chứ không phải chuyện xảy ra ngoài đời.
Tưởng tượng một thế giới mình yêu thích, tự nó không có gì xấu. Nhiều chuyên gia chỉ lo khi người tập dùng shifting để trốn khỏi cuộc sống thật ngày càng nhiều: bỏ bê học hành, mất ngủ, buồn bã khi “quay về”, hay gắn bó quá mức với nhân vật hư cấu. Người đang có sẵn khó khăn về tâm lý càng nên cẩn thận. Nếu thấy mình hoặc bạn bè rơi vào tình trạng ấy, hãy nói chuyện với bố mẹ, thầy cô hoặc tìm đến chuyên gia tâm lý.
Shifting, lucid dream và isekai khác gì nhau?
| Shifting | Lucid dream | Isekai | |
|---|---|---|---|
| Là gì | Trào lưu tập tưởng tượng “chuyển” sang thực tại khác | Giấc mơ mà người mơ biết mình đang mơ | Thể loại truyện, phim: nhân vật bị đưa sang thế giới khác |
| Xảy ra khi | Lúc thư giãn, sắp ngủ, theo kịch bản soạn sẵn | Trong lúc ngủ | Trên trang sách, màn hình |
| Người tham gia tin rằng | Một số tin là thật | Biết là mơ | Biết là hư cấu |
Shifting hay bị đánh đồng với giấc mơ tỉnh mà người mơ tự điều khiển, và nhiều chuyên gia cũng cho rằng hai trải nghiệm này khá gần. Chỗ khác là người tập shifting đặt mục tiêu tới một thế giới cụ thể và gọi đó là “thực tại”. Còn mô-típ nhân vật xuyên sang thế giới khác vốn đã quen trong dòng truyện isekai của Nhật; có lẽ vì vậy mà nhiều bạn trẻ mê anime dễ bị trào lưu cuốn theo.
Lời ăn tiếng nói của dân tập shifting
Đọc bình luận dưới các video shifting sẽ gặp một bộ từ riêng. Vài ví dụ:
- Hỏi kinh nghiệm: “Mọi người viết script cho DR mất bao lâu? Mình mới tập shifting được một tuần.”
- Kể lại: “Tối qua suýt shift được, nghe tiếng chuông Hogwarts thì bị mẹ gọi dậy.”
- Trêu bạn: “Học bài đi, đừng shifting sang thế giới anime nữa.”
- Bình luận hoài nghi: “Nghe như mơ mộng trước khi ngủ thôi mà, sao gọi là shifting?”
Câu cuối nói đúng điều mà nhiều nhà tâm lý cũng nghĩ. Đặt những lời kể trên cạnh trào lưu viết điều ước cho thành thật, ta thấy cùng một mong muốn: thoát khỏi một ngày bình thường để sống trong câu chuyện mình tự viết.
DR, CR và mấy chữ đi kèm shifting
Reality shifting là gì?
Là tên đầy đủ của shifting: tập trung, thư giãn và tự ám thị để tưởng tượng mình chuyển từ thực tại hiện tại sang một thực tại mong muốn. Đây là trào lưu mạng xã hội, không phải khái niệm khoa học.
DR và CR trong shifting là gì?
DR (desired reality) là thực tại mong muốn, nơi người tập muốn tới. CR (current reality) là thực tại hiện tại, cuộc sống đang diễn ra hằng ngày.
Shifting có thật không?
Không có bằng chứng khoa học cho thấy ai đó thật sự sang được thế giới khác. Cảm giác “đã ở đó” mà người tập kể lại được giới nghiên cứu xem như trải nghiệm của trí tưởng tượng, giống giấc mơ hay cơn mơ mộng.
Shifting có nguy hiểm không?
Tưởng tượng thì không nguy hiểm, nhưng sa đà để trốn đời thật có thể ảnh hưởng tới giấc ngủ, việc học và tâm trạng. Nếu thấy lo sợ, buồn bã hay khó tách mình khỏi thế giới tưởng tượng, nên dừng lại và tâm sự với người lớn tin cậy.