Isekai là từ tiếng Nhật (異世界) nghĩa là “thế giới khác”, dùng để gọi dòng truyện, anime, manga mà nhân vật chính bị đưa sang, bị triệu hồi tới hoặc tái sinh ở một thế giới xa lạ, thường là thế giới giả tưởng có phép thuật, quái vật, hệ thống cấp độ như trò chơi. Hỏi “anime isekai là gì” hay “truyện isekai là gì” thì đều là chỉ dòng chuyện này; người Việt hay gọi nôm là truyện dị giới, chuyển sinh.
| Nghĩa ngắn | Thế giới khác; thể loại truyện nhân vật lạc sang thế giới khác |
| Gốc từ | Tiếng Nhật 異世界: i (khác) + sekai (thế giới); Hán Việt là “dị thế giới” |
| Loại từ | Danh từ, hay dùng như tính từ: “anime isekai”, “main isekai” |
| Sắc thái | Trung tính, phổ biến trong cộng đồng đọc truyện, xem anime |
Isekai: từ chữ 異世界 đến một dòng truyện
Trong tiếng Nhật, 異世界 vốn chỉ là một danh từ bình thường: một thế giới khác với thế giới ta đang sống. Đọc theo âm Hán Việt, ba chữ này là “dị thế giới”, nên khi truyện dịch sang tiếng Việt, độc giả gặp cả cách gọi “dị giới”. Chữ ấy chỉ thành tên thể loại khi hàng loạt light novel và web novel cùng một mô típ nở rộ, độc giả Nhật cần một nhãn ngắn để gọi chung.
Người Việt mượn nguyên chữ isekai qua cộng đồng xem anime, đọc manga dịch. Nghĩa không bị lệch đi nhiều, chỉ hẹp lại: nói “isekai” gần như ai cũng hiểu là truyện có nhân vật hiện đại lạc sang thế giới kiếm và phép thuật, ít khi dùng cho nghĩa đen “thế giới khác” nữa. Từ này nằm chung nhóm từ mượn của dân mê văn hóa Nhật, gần với chữ wibu của giới mê Nhật Bản.
Isekai nổi lên từ khi nào?
Ý tưởng lạc sang một thế giới khác thì rất cũ. Các nhà nghiên cứu thường nhắc truyện dân gian Nhật về chàng đánh cá Urashima Tarō xuống thủy cung, hay những tác phẩm phương Tây như Alice ở xứ sở thần tiên, Phù thủy xứ Oz. Dòng isekai hiện đại thì gắn với các trang đăng truyện mạng ở Nhật vào những năm 2000, nơi tác giả nghiệp dư đăng truyện chuyển sinh theo kì.
Cơn sốt toàn cầu đến khoảng đầu thập niên 2010, khi anime Sword Art Online được nhiều người xem là cú hích cho dòng truyện này (dù có fan cho rằng nó là truyện game ảo chứ không hẳn isekai). Đến tháng 3/2024, từ isekai được đưa vào Từ điển tiếng Anh Oxford (OED), định nghĩa là thể loại truyện khoa học viễn tưởng hoặc giả tưởng Nhật Bản, trong đó nhân vật chính bị chuyển tới hoặc tái sinh ở một thế giới khác lạ.
Mô típ quen đến mức thành meme: nhân vật chính bị xe tải tông, nhắm mắt rồi mở ra đã ở thế giới khác. Fan gọi chiếc xe tải ấy là “Truck-kun”, coi như “cổng dịch chuyển” có mặt trong rất nhiều bộ truyện.
Isekai, chuyển sinh, xuyên không và trùng sinh: đừng gộp làm một
Bốn chữ này hay bị dùng lẫn trong phần mô tả truyện dịch. Bảng dưới tách chúng theo cách cộng đồng đọc truyện ở Việt Nam thường hiểu.
| Cách gọi | Nhân vật đi đâu | Ví dụ quen thuộc |
|---|---|---|
| Isekai (dịch chuyển) | Giữ nguyên thân thể, bị triệu hồi hoặc rơi sang thế giới khác | Nhóm học sinh bị triệu hồi làm anh hùng |
| Isekai chuyển sinh | Chết ở đời thực, sinh ra lại thành người hay sinh vật khác ở thế giới mới, còn nhớ kiếp trước | Chuyển sinh thành Slime, Mushoku Tensei |
| Xuyên không | Thường là nhập vào người ở thời quá khứ hoặc thế giới trong tiểu thuyết (cách gọi phổ biến trong truyện Trung Quốc) | Cô gái hiện đại tỉnh dậy trong cung đình cổ |
| Trùng sinh | Sống lại chính đời mình, quay về quá khứ để làm lại | Nhân vật trở về năm 18 tuổi để sửa sai |
Có thể coi isekai là chiếc ô lớn, chuyển sinh là một nhánh của nó. Riêng kiểu sống lại đời mình thì xem kĩ hơn ở bài trùng sinh trong tiểu thuyết mạng.
Khác với isekai thường ở lại một thế giới mới, truyện vô hạn lưu đẩy nhân vật qua hết phó bản này tới phó bản khác như một trò chơi sinh tồn nhiều màn.
Nói chuyện về isekai trên mạng
Chữ isekai xuất hiện dày đặc ở nhóm review anime, phần bình luận truyện dịch, video tóm tắt phim. Vài câu quen tai:
- Hỏi gợi ý phim: “Ai có bộ isekai nào main không bá quá, xem cho nhẹ đầu không?”
- Bình luận dưới chương truyện: “Lại xe tải nữa à, công thức isekai quen thuộc quá rồi.”
- Caption ảnh chụp ở đồi cỏ lau: “Đi chơi một chuyến mà tưởng vừa isekai sang thế giới khác.”
- Trò chuyện với bạn: “Mai thi rồi, ước gì sáng dậy được isekai luôn cho khỏi học.”
- Bài review: “Phần đầu là isekai chuyển sinh, càng về sau càng nghiêng sang làm nông, xây làng.”
Hai câu giữa cho thấy isekai còn được dùng như động từ vui: “isekai” ai đó là đưa người ta sang thế giới khác, hoặc tự thấy mình như vừa lạc vào nơi lạ. Trong bài viết nghiêm túc, nên dùng “truyện dị giới”, “truyện chuyển sinh” hoặc “thể loại thế giới khác”.
Vài từ đi kèm khi đọc truyện isekai
Đọc vài chương là sẽ gặp main (nhân vật chính), cheat (năng lực vượt trội được ban từ đầu), hệ thống (bảng chỉ số như trong game), harem (main được nhiều nhân vật nữ vây quanh). Trong thế giới isekai giống trò chơi, người dân thường đôi khi bị ví như nhân vật NPC chạy theo kịch bản. Còn nếu mới bước chân vào thế giới phim hoạt hình Nhật, bài anime khác phim hoạt hình thường thế nào là chỗ khởi đầu hợp lí.
Thắc mắc của người mới xem isekai
Isekai nghĩa là gì trong tiếng Việt?
Dịch sát là “thế giới khác”, âm Hán Việt là “dị thế giới”. Khi nói về thể loại, người Việt hay gọi là truyện dị giới hoặc truyện chuyển sinh.
Anime isekai là gì, có phải chỉ dành cho fan cứng?
Anime isekai là phim hoạt hình Nhật theo mô típ nhân vật sang thế giới khác. Nhiều bộ dễ xem, nhịp nhanh, nhiều yếu tố hài, nên người mới vẫn theo được. Tuy vậy, một số bộ có cảnh bạo lực hoặc nội dung người lớn, nên xem phân loại độ tuổi trước khi chọn.
Truyện isekai và truyện chuyển sinh có giống nhau không?
Chuyển sinh là một nhánh của isekai: nhân vật chết rồi tái sinh ở thế giới mới. Isekai còn gồm kiểu bị triệu hồi hoặc rơi sang thế giới khác mà vẫn giữ nguyên thân thể.
Vì sao isekai bị chê là “na ná nhau”?
Vì nhiều bộ dùng chung công thức: tai nạn, chuyển sinh, nhận năng lực mạnh, lập nhóm phiêu lưu. Dù vậy vẫn có những tác phẩm thay đổi công thức, chẳng hạn cho nhân vật chính yếu thật sự hoặc đặt câu chuyện vào đời sống thường ngày ở thế giới mới.