Chuỗi series là cách nói ghép tiếng Việt với tiếng Anh để chỉ một loạt nội dung nối tiếp nhau cùng một chủ đề: phim nhiều tập, bộ truyện nhiều cuốn, chuỗi video, dòng sản phẩm. Thật ra series tự nó đã có nghĩa là “chuỗi, loạt”, nên “chuỗi series” là nói lặp, giống “chuỗi chuỗi”. Người ta vẫn dùng vì nghe rõ ý, nhất là khi giới thiệu “một chuỗi series video mới”.
| Nghĩa ngắn | Series là loạt, chuỗi những thứ cùng loại nối tiếp nhau |
| Gốc từ | Tiếng Anh series, từ tiếng Latin serere: nối, kết lại |
| Loại từ | Danh từ; số ít và số nhiều cùng một dạng |
| Sắc thái | Thân mật, phổ biến trên mạng; “chuỗi series” là cách nói lặp nghĩa |
Chuỗi series: hai chữ, một nghĩa
Chữ series đi vào tiếng Anh từ tiếng Latin, gốc là động từ serere, nghĩa là nối, kết lại với nhau. Từ điển từ nguyên Etymonline và Merriam-Webster đều ghi nghĩa ban đầu của nó là hàng, chuỗi, dãy nối tiếp. Hình dung một sợi dây xâu hạt: mỗi hạt là một phần, cả sợi là một series.
Điều làm nhiều người học tiếng Anh bối rối: series không thêm “s” khi chuyển số nhiều. “A series” là một loạt, “two series” là hai loạt, chữ vẫn y nguyên. Cách đọc gần với “xia-riz”, âm cuối là “z” chứ không phải “s”.
Khi mượn vào tiếng Việt, người dùng không dịch mà để nguyên chữ, rồi đôi khi thêm “chuỗi” đằng trước cho chắc nghĩa. Thế là có “chuỗi series”, “loạt series”: hai chữ cùng nghĩa đứng cạnh nhau, một Việt một Anh. Viết thông thường thì chấp nhận được; viết bài nghiêm túc thì nên chọn một: hoặc “series”, hoặc “chuỗi”, “loạt”.
Series, season, phần và tập
Ba chữ này hay đi cùng nhau khi nói về phim, và mỗi chữ chỉ một cấp khác nhau.
| Từ | Chỉ cái gì | Ví dụ |
|---|---|---|
| Series | Cả bộ phim, bộ truyện, chuỗi nội dung | Một series phim trinh thám dài năm mùa |
| Season (mùa) | Một đợt phát sóng trong series | Season 2 ra mắt sau một năm |
| Episode (tập) | Một tập lẻ trong mùa | Tập 8 có cú lật ngược |
| Phần (sequel, part) | Phim, sách nối tiếp phần trước | Phần 3 của loạt phim siêu anh hùng |
Tiếng Anh kiểu Anh đôi khi dùng chính chữ series để chỉ một mùa phim (“series 3” là mùa thứ ba), nên đọc phụ đề phim Anh dễ bị rối. Còn trong phim Việt, người ta quen gọi “phim bộ” cho series và “phim lẻ” cho phim một tập.
Bắt gặp series ở những chỗ nào?
- Bình luận phim: “Series này mới ra ba tập mà mình đã cày hết, ai đừng spoil đoạn sau nhé.” Muốn biết vì sao người xem ghét bị tiết lộ trước, đọc về chuyện bị tiết lộ nội dung phim.
- Kênh video: “Hôm nay mình mở chuỗi series nấu ăn 10 phút cho sinh viên, mỗi tối một món.”
- Âm nhạc: một ca sĩ ra nhiều bài cùng câu chuyện cũng được gọi là series, ví dụ chuỗi bài hát xoay quanh con số 3107 trong nhạc Việt.
- Sản phẩm: “Dòng điện thoại mới có bốn máy trong cùng một series“, tức một dòng sản phẩm chung tên, khác cấu hình.
- Sách: “Em đang đọc dở series truyện thám tử, còn hai cuốn nữa là hết.”
- Toán học: trong giáo trình đại học, series được dịch là chuỗi (chuỗi số, chuỗi lũy thừa), tức tổng của một dãy số hạng nối tiếp. Đây là nghĩa chuyên ngành, khác hẳn cách dùng trên mạng.
Thể thao Mỹ còn có World Series, loạt trận chung kết bóng chày, và chữ series ở đây chỉ một chuỗi trận đấu giữa hai đội. Riêng câu “cày series”, tức xem liền nhiều tập, thì gần như chỉ dân mê phim mới dùng.
Nói thuần Việt thì thay bằng gì?
Trong bài văn, công văn hay bài báo, chữ series có thể thay khá dễ: loạt bài, chuỗi video, bộ phim, bộ sách, dòng sản phẩm. Chọn chữ nào tùy vào thứ đang nói tới. “Chuỗi series” thì nên tránh hẳn trong văn viết, vì người chấm bài sẽ coi là lặp từ. Đây cũng là một ví dụ điển hình về cách tiếng Việt vay chữ nước ngoài rồi ghép thêm chữ Việt; hiện tượng này được bàn trong bài từ mượn đi vào tiếng Việt thế nào.
Một mẹo nhỏ: khi định viết “chuỗi series video”, hãy thử bỏ chữ “series” đi. Nếu câu vẫn đủ nghĩa (“chuỗi video”), thì chữ ấy đúng là thừa.
Series và những cách nói xoay quanh nó
Series trong phim nghĩa là gì?
Là phim bộ, phim nhiều tập kể một câu chuyện dài hoặc nhiều câu chuyện cùng nhân vật. Một series có thể có nhiều mùa (season), mỗi mùa gồm nhiều tập (episode).
Chuỗi series có sai không?
Không sai đến mức người nghe không hiểu, nhưng là nói lặp nghĩa vì series đã là chuỗi. Văn nói, bình luận mạng thì chấp nhận được; văn viết trang trọng nên chọn “chuỗi” hoặc “series”.
Series số nhiều là gì?
Vẫn là series. Đây là một trong số ít danh từ tiếng Anh có số ít và số nhiều giống hệt nhau, như species hay sheep.
Series trong toán học là gì?
Là chuỗi, tức tổng của một dãy số hạng viết nối tiếp nhau, có thể hữu hạn hoặc vô hạn. Ví dụ chuỗi 1 + 1/2 + 1/4 + 1/8 + … có tổng tiến dần về 2. Học sinh phổ thông ít gặp thuật ngữ này; nó thuộc chương trình giải tích ở đại học.