Spoil là động từ tiếng Anh, trên mạng tiếng Việt thường dùng với nghĩa tiết lộ trước nội dung, nhất là cái kết, của một bộ phim, cuốn truyện hay trò chơi, làm người chưa xem mất cảm giác bất ngờ. Người hay bài viết làm lộ nội dung gọi là spoiler. Ngoài nghĩa này, spoil còn có nghĩa nuông chiều làm hư, và (đồ ăn) bị hỏng, ôi thiu.
| Nghĩa phổ biến | Tiết lộ trước tình tiết quan trọng, cái kết của phim, truyện |
| Nghĩa khác | Làm hỏng; nuông chiều sinh hư; thức ăn bị ôi, thối |
| Gốc từ | Latin spoliare (tước đoạt, cướp bóc), qua tiếng Pháp cổ |
| Từ liên quan | spoiler (người/ bài làm lộ nội dung), spoiler alert (cảnh báo spoil) |
Từ “cướp bóc” đến “làm hỏng cái kết”: spoil đã đi một vòng dài
Wiktionary cho biết spoil đến với tiếng Anh qua tiếng Pháp cổ, gốc là động từ Latin spoliare, nghĩa là cướp bóc, tước đoạt. Dấu vết ấy vẫn còn trong cụm the spoils of war (chiến lợi phẩm). Từ “tước đi”, nghĩa dần mở sang “làm hỏng”: làm hỏng một bữa tiệc, một ngày đẹp trời, một bất ngờ.
Nghĩa tiết lộ trước nội dung là bước tiếp theo. Bộ phim, cuốn truyện có những khúc ngoặt mà tác giả cố giấu; ai kể trước những điều đó tức là “làm hỏng” niềm vui tự khám phá của người khác. Wikipedia mô tả spoiler là thông tin làm lộ các điểm mấu chốt của cốt truyện, dễ “dính” nhất là cái kết và những cú twist. Trên các diễn đàn mạng tiếng Anh, từ lâu đã có quy ước: muốn bàn về tình tiết quan trọng thì phải báo trước để người chưa xem kịp lướt qua.
Người Việt mượn nguyên chữ, chêm thẳng vào câu: “bị spoil”, “spoil phim”, “đừng spoil”, “spoil nhẹ”.
Đừng spoil, spoil nhẹ, cảnh báo spoil: chữ này nằm trong câu ra sao?
- Nhắn tin: “Tớ chưa xem tập cuối đâu, cấm spoil nha!”
- Dưới một trailer: “Trailer kiểu này là spoil gần hết phim rồi còn đâu.”
- Nhóm đọc truyện: “Cảnh báo spoil: bình luận dưới đây có nhắc tới chương cuối.”
- Than thở: “Lướt mạng một vòng là bị spoil luôn danh tính hung thủ.”
- Rủ đi xem phim: “Spoil nhẹ thôi: phim có cảnh sau danh đề, đừng về sớm.”
- Nghĩa nuông chiều: “Ông bà spoil cháu quá, muốn gì có nấy.”
“Spoil nhẹ” là hé lộ một chi tiết không quá quan trọng, thường là để rủ người khác xem. Còn spoiler là danh từ: có thể chỉ chính đoạn thông tin bị lộ (“bài này đầy spoiler”), hoặc chỉ người hay kể trước (“đừng ngồi cạnh thằng spoiler đó”).
Gần với cảnh báo spoil là hai chữ TW đặt ở đầu bài có nội dung nặng nề; TW nghĩa là gì trên mạng nói rõ khi nào nên ghi.
Ba nghĩa của spoil đặt cạnh nhau
| Ngữ cảnh | Ví dụ tiếng Anh | Nghĩa |
|---|---|---|
| Phim, truyện, trò chơi | Don’t spoil the ending! | Đừng kể trước cái kết |
| Nuôi dạy con | a spoiled child | Đứa trẻ được chiều quá nên hư |
| Thực phẩm | The milk has spoiled. | Sữa bị hỏng, chua rồi |
| Nghĩa chung | The rain spoiled our picnic. | Cơn mưa làm hỏng buổi dã ngoại |
Có thêm một cụm vui: spoiled for choice, tức là có quá nhiều lựa chọn tốt, phân vân không biết chọn gì. Ở nghĩa nuông chiều, spoil còn được dùng tình cảm, kiểu “cuối tuần tự spoil bản thân một bữa ngon”, nghĩa là tự thưởng.
Người mê đọc sách nên nói chuyện truyện thế nào để không phá hứng ai?
Với tác phẩm học trong nhà trường, cốt truyện gần như ai cũng biết trước: đọc Truyện Kiều hay Chí Phèo, chẳng ai sợ bị lộ cái kết. Cái hay của văn chương nằm ở cách kể, ở câu chữ, nên biết trước chưa chắc đã mất vui. Các nghiên cứu tâm lý về chuyện này cũng cho kết quả không thống nhất: có người đọc vẫn thích truyện dù đã biết kết, có người thấy hứng thú giảm hẳn.
Vì không biết người bên cạnh thuộc kiểu nào, phép lịch sự vẫn là hỏi trước. Mấy thói quen nhỏ đáng giữ:
- Bàn về sách, phim mới ra thì hỏi “cậu đọc, xem tới đâu rồi?” trước khi kể.
- Khi làm video tóm tắt lại nội dung phim hay viết cảm nhận, ghi cảnh báo spoil ngay đầu, không đặt tình tiết then chốt vào tiêu đề hay ảnh bìa.
- Giống dòng cảnh báo trước nội dung nhạy cảm, câu “cảnh báo spoil” trao cho người đọc quyền chọn đọc tiếp hay dừng.
Muốn viết cảm nhận về một cuốn sách mà không lộ kết, nên nắm nghĩa của review và reviewer, cả cách nhận ra bài khen thật với bài quảng cáo.
Spoil: vài điều nên biết trước khi bấm “đọc tiếp”
Spoil phim là gì?
Spoil phim là kể trước những khúc ngoặt hay đoạn kết phim cho người chưa xem. Người nghe vì thế mất đi phần hồi hộp khi tự ngồi xem.
Spoiler là gì?
Spoiler là danh từ, chỉ thông tin làm lộ nội dung (một bình luận, bài viết, đoạn clip) hoặc chỉ người hay tiết lộ trước. “Spoiler alert” là lời báo trước rằng phía sau có nội dung bị lộ.
Bị spoil nghĩa là gì?
Bị spoil là vô tình biết trước nội dung phim, truyện mà mình chưa kịp xem, thường do đọc phải bình luận, tiêu đề hay ảnh trên mạng.
Spoiled child nghĩa là gì?
Spoiled child là đứa trẻ được nuông chiều quá mức, muốn gì có nấy, nên dễ đòi hỏi và khó chịu khi bị từ chối. Đây là nghĩa nuông chiều làm hư của spoil.
Spoil nhẹ là sao?
Spoil nhẹ là chỉ hé một chi tiết nhỏ, không làm lộ cái kết, thường để gợi tò mò hoặc nhắc người khác một lưu ý như “phim có cảnh sau danh đề”.