Quýt làm Cam chịu là một câu chuyện dân gian phản ánh sâu sắc những mối quan hệ trong xã hội. Qua đó, người đọc sẽ khám phá những bài học quý giá về cuộc sống. Những tình huống éo le và nhân vật đặc sắc sẽ khiến bạn suy ngẫm.
Một hôm trong cung, công chúa mất đôi vòng ngọc rất quí mang từ bên Tàu về. Nghe có Trạng bói, Công Chúa cho mời Trạng vào xem một quẻ. Bí quá, Trạng “tranh thủ thời gian” bảo phải làm một cái lầu cao suy nghĩ và lạy trời lạy đất mới xem được quẻ bói này.
Công Chúa cũng chịu. Trạng hẹn nửa tháng thể nào cũng tìm ra được thủ phạm. Nằm mười ngày ở trên lầu cao mà chẳng tính toán được gì mà cũng không tìm ra được mưu mẹo gì bịp công chúa Trạng buồn muốn chết, than thân: “Mình có ngờ đâu lại đến nước này. Một thằng ăn cắp một thằng chịu chết lây, thực là quýt làm cam chịu.
Bấy giờ tên thị vệ phụ trách canh gác tên là thằng Cam. Nửa đêm thanh vắng, nghe thấy Trạng nói thế Cam sợ cuống lên, sụp xuống lạy Trạng mà rằng: “Con cắn rơm cắn cỏ xin thầy tha cho, con chết dại chơi với thằng Quýt dính líu vào trong vụ này, nhưng bao nhiêu tội lỗi là do thằng Quýt cả chứ con tuyệt nhiên là chỉ theo đóm ăn tàn mà thôi.
Thầy có trị tội thì trị tội thằng Quýt, chớ phần con, con xin thề là con không có tội. Thầy hô danh con ra, đức vua mà giết con thì quả là oan uổng quá.
Cố nhịn cười, Trạng quát lên. “Ừ, mày thú tội thì ta cũng tha cho, nhưng thằng Quýt nó ăn trộm ra sao, đôi vòng nó giấu ở đâu, mày cứ thực khai ra thì ta tha tội chết.
Thằng Cam kể vanh vách sự tình đầu đuôi cho Trạng nghe. Hôm sau, Trạng mời Công chúa lên lầu, reo quẻ rồi cứ lời thằng Cam khai mà thuật lại. Nhà vua cho bắt thằng Quýt thì nó thú tội, không sai một mảng.
Lấy lại được đôi vòng, công chúa đem vàng bạc thưởng cho Trạng Bói. Từ đó Trạng Bói thành một vị thần, bàn dân thiên hạ đều lắc đầu lè lưỡi chịu là một vị tiên xuống hạ giới.
Truyện dân gian Quýt làm Cam chịu là một câu chuyện mang ý nghĩa sâu sắc về sự chấp nhận và vượt qua khó khăn. Qua các nhân vật và tình huống, câu chuyện khắc họa rõ nét bài học về lòng kiên nhẫn và sự hy sinh.
Ý nghĩa truyện Quýt làm Cam chịu
Câu than vô tình thành quẻ bói
Ông Trạng nhận lời tìm đôi vòng ngọc mà chẳng biết bói, nằm trên lầu mười ngày chỉ nghĩ đến cái chết. Câu than “quýt làm cam chịu” vốn để nói phận mình: kẻ khác ăn cắp, mình chịu tội lây. Nào ngờ hai tên trộm lại tên Cam và Quýt. Tiếng cười bật ra từ sự trùng hợp ấy: một lời than thật lòng lại làm kẻ có tật giật mình.
Có tật giật mình
Thằng Cam không bị ai tra hỏi, chỉ nghe loáng thoáng mà đã sụp lạy, khai hết, còn đổ tội cho đồng bọn. Truyện chế giễu tâm lý của kẻ gian: lúc nào cũng sợ bị lộ nên tự khai ra. Sau này người ta dùng thành ngữ “quýt làm cam chịu” để chỉ cảnh người này gây lỗi mà người khác phải gánh, đúng như nỗi lo ban đầu của ông Trạng.
Danh tiếng nhờ may mắn
Kết truyện, thiên hạ tôn ông là thần, là tiên. Người nghe thì biết rõ tất cả chỉ là may. Đó là nét hài hước xuyên suốt chuyện Trạng Lợn: những thành công lớn đến từ sự tình cờ, khiến người đời phải nghĩ lại về các danh tiếng được thổi phồng.
Nguồn gốc truyện Quýt làm Cam chịu
Đây là một đoạn trong truyện Trạng Lợn. Bản “Truyện Trạng Lợn” khuyết danh trên vi.wikisource có đúng đoạn ông Trạng bói tìm đôi vòng ngọc của công chúa này, nằm sau đoạn Trạng mở hàng xem bói ở kinh. Trên vi.wikisource còn có bản “Trạng Lợn” 19 hồi của Mộng Quế Thư Hiên, ghi năm 1920.
Chuỗi truyện Trạng Lợn
Các hồi truyện Trạng Lợn trên Văn VN, xếp theo thứ tự diễn biến:
- Gốc tích Trạng Lợn: cha mẹ Chung Nhi, thầy Tả Ao đặt đất
- Bắt trộm: bỏ nhà đi, nằm mê đuổi được trộm
- Làm thơ: gặp Bùi tướng công và tiểu thư Phấn Khanh
- Xứng tài đối đáp: chữ “Chung” thành vế đối
- Trạng gặp người Tiên: được ông lão dạy phép bói
- Trạng lợn xem bói: mở hàng bói ở kinh
- Quýt làm Cam chịu (bài này): tìm đôi vòng ngọc của công chúa
- Cứu vua: cõng hoàng đệ chạy thoát khi kinh thành binh biến
- Chân Trạng Nguyên: được vua ban danh Trạng Nguyên
- Đoạn kết: về trí sĩ, gặp lại ông thầy ở bãi Tự Nhiên
Đọc thêm truyện cười về các ông thầy bói: Thầy bói xem voi; học sinh lớp 8 có bài Soạn bài Chùm truyện cười dân gian Việt Nam.
Câu hỏi thường gặp
Thành ngữ “quýt làm cam chịu” nghĩa là gì?
Là người này làm điều sai mà người khác phải chịu hậu quả, như kẻ trộm thì thoát còn người vô can bị phạt.
Ông Trạng tìm ra kẻ lấy đôi vòng ngọc bằng cách nào?
Ông không bói được gì; chỉ nhờ câu than “quýt làm cam chịu” mà tên thị vệ Cam tưởng bị lộ, tự khai hết việc mình cùng thằng Quýt lấy trộm.