Bắt trộm là một hồi trong chuỗi truyện Trạng Lợn (Chung Nhi): bị chị dâu mỉa mai, Chung Nhi bỏ nhà ra đi; đêm ngủ ở quán trọ, chàng nằm mê hét lên đòi bắt trói, khiến bọn trộm cướp tưởng bị lộ, cắm đầu bỏ chạy.
Mùa đông năm sau, Lương ông bị bệnh rồi mất. Ba năm sau mãn tang rồi, Trạng (Chung Nhi) vẫn buồn rầu, đi lang thang làng này xóm khác, chẳng thiết gì làm ăn. Mẹ thấy thế càng thương càng chiều, nhưng Chung Nhi không chịu ở nhà, ngày càng đâm hư, hết rượu chè lại cờ bạc. Mẹ buồn lắm.
Một hôm, Chung Nhi vừa đi chơi về, người chị dâu nói mát, nhắc đến cái ý nguyện ngông cuồng của Chung Nhi ngày xưa:
– A chú đỗ Trạng, vinh quy về đó à? Trạng rượu hay Trạng thịt đấy? Thật là nhà này có phúc được nhờ quan Trạng.
Thấy chị dâu nói mỉa mai như thế, Chung Nhi trong lòng ấm ức, bực bội quyết bỏ nhà ra đi, bèn vào lạy mẹ mà rằng:
– Con xin từ tạ mẹ. Phen này nếu không làm nên danh giá, thì con quyết không trông thấy mẹ nữa. Mong mẹ lo toàn sức khỏe, gắng đợi con về, mẹ con sẽ một nhà đề huề sum họp.
Nói xong, nước mắt chan hòa, lạy mẹ rồi đi, dấn thân vào trường đời may rủi. Một hôm, đến làng kia, Trạng gặp hai người học trò lều chõng đi thi. Trạng chắp tay hỏi:
– Thưa, hai ông đi đâu?
– Chúng tôi trẩy kinh đây. Còn ông đi đâu?
– Tôi cũng trẩy kinh. Hay là ta cùng đi cho vui.
Tính Trạng cởi mở, vui vẻ, hay nói hay cười, hai người kia rất mến. Dọc đường mọi chi phí hai người học trò kia cũng chi đỡ cho cả.
Đi đến một xóm kia thì trời tối. Có cái quán bên đường, cả ba cùng vào nghỉ đêm. Chẳng ngờ quán ấy lại là nơi tụ họp cờ bạc, đầu trộm đuôi cướp, chúng vẫn rình rập để cướp hành lý của ba người. Bất ngờ đêm ấy Trạng lại nằm mê, bỗng dưng hét to lên:
– Đây rồi, bắt chúng trói cả lại cắt tiết cho ta.
Bọn trộm cướp thấy thế cắm đầu bỏ chạy. Hai người học trò nghe đầu đuôi câu truyện cảm ơn Trạng hết lời và phục Trạng là người can đảm, có biết đâu rằng Trạng nằm mê thấy lợn, đòi bắt trói lợn lại để đem làm thịt bán.
Hai người học trò đi cùng phục Chung Nhi can đảm, nào ngờ chàng chỉ mơ thấy lợn, cái may buồn cười rất riêng của Trạng Lợn.
Ý nghĩa truyện Bắt trộm
Câu nói mỉa của người chị dâu
Hồi này mở đầu bằng một câu chuyện gia đình: cha mất, Chung Nhi buồn rầu sinh hư, bị chị dâu mỉa “Trạng rượu hay Trạng thịt”. Lời mỉa mai chạm vào lòng tự trọng, khiến chàng bỏ nhà ra đi, thề không làm nên danh giá thì không về. Từ một kẻ ăn chơi, Chung Nhi bắt đầu con đường làm “Trạng” vì một câu nói khích.
Giấc mơ nghề bán thịt
Đêm ngủ quán, Chung Nhi mơ thấy lợn, hét “bắt chúng trói cả lại cắt tiết”. Bọn trộm cướp tưởng bị phát hiện, cắm đầu bỏ chạy, còn hai người học trò thì phục chàng can đảm. Cái may đến từ chính nghề cũ của gia đình, và cái danh “can đảm” được gán cho một người đang ngủ mê. Đây là kiểu tiếng cười xuyên suốt chuyện Trạng Lợn.
Bắt đầu một tình bạn có lợi
Hai người học trò chi tiêu đỡ cho Chung Nhi suốt dọc đường và từ đây gắn bó với chàng. Về sau, chính những bài thơ của họ mà Chung Nhi thuộc lòng lại giúp chàng ghi điểm ở nhà Bùi tướng công. Truyện cho thấy may mắn của Trạng Lợn thường đến nhờ những người xung quanh.
Nguồn gốc truyện Bắt trộm
Đây là một hồi trong truyện Trạng Lợn, nhân vật tục truyền tên thật là Dương Đình Chung, người làng Dừa. Đoạn nằm mê đuổi trộm này có trong bản “Truyện Trạng Lợn” khuyết danh trên vi.wikisource; trên đó còn bản “Trạng Lợn” 19 hồi của Mộng Quế Thư Hiên ghi năm 1920.
Chuỗi truyện Trạng Lợn
Các hồi truyện Trạng Lợn trên Văn VN, xếp theo thứ tự diễn biến:
- Gốc tích Trạng Lợn: cha mẹ Chung Nhi, thầy Tả Ao đặt đất
- Bắt trộm (bài này): bỏ nhà đi, nằm mê đuổi được trộm
- Làm thơ: gặp Bùi tướng công và tiểu thư Phấn Khanh
- Xứng tài đối đáp: chữ “Chung” thành vế đối
- Trạng gặp người Tiên: được ông lão dạy phép bói
- Trạng lợn xem bói: mở hàng bói ở kinh
- Quýt làm Cam chịu: tìm đôi vòng ngọc của công chúa
- Cứu vua: cõng hoàng đệ chạy thoát khi kinh thành binh biến
- Chân Trạng Nguyên: được vua ban danh Trạng Nguyên
- Đoạn kết: về trí sĩ, gặp lại ông thầy ở bãi Tự Nhiên
Câu hỏi thường gặp
Vì sao Chung Nhi bỏ nhà ra đi?
Vì bị chị dâu nói mát “Trạng rượu hay Trạng thịt”, chàng ấm ức, lạy mẹ xin đi, hứa không làm nên danh giá thì không về.
Trạng Lợn đuổi được bọn trộm bằng cách nào?
Chàng nằm mơ thấy lợn, hét to đòi trói lại cắt tiết; bọn trộm cướp ở quán tưởng bị phát hiện nên cắm đầu bỏ chạy.