Cứu vua là một chủ đề hấp dẫn trong truyện dân gian Việt Nam. Những câu chuyện này không chỉ phản ánh văn hóa mà còn chứa đựng bài học sâu sắc. Hãy cùng khám phá những tình huống ly kỳ và ý nghĩa ẩn sâu trong từng câu chuyện.
Một đêm, vào khoảng canh ba, tự nhiên hoàng cung phát hỏa, lửa cháy rực trời. Quân nổi loạn kéo vào đánh phá kinh thành. Nhân dân ngoài phố xôn xao náo động, kêu khóc như ri, kẻ chạy ngược, người chạy xuôi, hỗn loạn.
Bốn Trạng đang đi ngoài đường phố, thấy biến cũng vội vã dắt nhau chạy về phía cửa Đông. Lửa cháy chiếu sáng, Trạng Bói trông thấy một người mặc áo long bào mầu xanh, từ trên mặt thành nhảy xuống kêu cứu, nhớ đến lời ông tiên dặn hồi nọ, liền đến ghé vai cõng người đó chạy trốn.
Gặp một bọn mang binh khí cản lại vây đánh, Trạng Vật, Trạng Ăn, Trạng Cờ phải nỗ lực phá vòng vây cho Trạng Bói cõng vị áo xanh chạy tít về mạn chùa Thầy. Mấy ngày sau, binh hỏa nghe đã tạm yên, Trạng Bói cắt Trạng Vật và Trạng Ăn ở lại hộ giá, còn mình cùng Trạng Cờ trở về kinh thành dò la tin tức.
Thì ra Nghi Dân tiếm vị, sát hại trung thần, may nhờ có Nguyễn Xí và Đinh Liệt chiêu binh mộ sĩ trừ được. Triều đình đang cho người đi tìm hoàng đệ (chỉ Tư Thành, em Nghi Dân, sau này lên ngôi gọi là Lê Thánh Tông), nhưng tìm đâu cũng không thấy.
Trạng Bói nghĩ kế, dâng sớ xin thứ hậu cho vào gieo quẻ. Thứ hậu mừng lắm, truyền gọi Trạng vào. Trạng thấy có hai vị quan đứng đó, còn trù trừ, thì thứ hậu đã nói:
– Nhị vị trung thần đây là những người một lòng vì nước trừ gian. Ngươi cứ nói không e ngại điều chi!
Trạng liền tâu:
– Trong khi binh biến, chúng tôi đã nghênh tiếp được hoàng đế chạy qua khỏi vòng binh hỏa và đưa đến một chỗ yên ổn.
Rồi Trạng kể lại đầu đuôi câu chuyện, từ lúc Trạng chợt đến góc thành đằng đông, thấy một vị mặc áo long bào mầu xanh, chân đi hài mầu trắng vừa chạy đến đấy, miệng kêu “cứu mạng, cứu mạng”, liền ghé vai cõng; rồi đến cuộc hỗn chiến giữa ba Trạng nối khố của mình với những kẻ mưu phản diễn ra như thế nào, cuối cùng tất cả đã phá vòng vây, đưa hoàng đế về chùa Thầy yên ổn ra sao. Thứ hậu nghe xong mừng lắm:
– Thật là phúc đức nhà Lê hãy còn thịnh. Nhà ngươi quả là một vị tá tinh cực trung nghĩa.
Ý nghĩa truyện Cứu vua
Bốn người bạn, bốn tài riêng
Bốn ông Trạng trong truyện mỗi người một nghề: Trạng Bói, Trạng Vật, Trạng Ăn, Trạng Cờ. Đêm kinh thành binh biến, Trạng Bói cõng người mặc áo long bào chạy, ba người còn lại xông vào phá vòng vây, rồi chia nhau người ở lại hộ giá, người về kinh dò tin. Truyện đề cao sức mạnh của tình bạn khi mỗi người góp đúng sở trường của mình.
Cứu người lúc nguy nan
Giữa lúc dân chúng chạy tán loạn, Trạng Bói nhớ lời ông tiên dặn, không ngần ngại ghé vai cõng người đang kêu cứu. Hành động ấy được đền đáp bằng lời khen “tá tinh cực trung nghĩa”. Dân gian muốn nói: lòng tốt đúng lúc có thể làm nên chuyện lớn.
Mượn quẻ bói để nói điều hệ trọng
Muốn báo tin hoàng đệ còn sống mà không biết ai là phe nào trong triều, Trạng Bói dâng sớ xin vào gieo quẻ, rồi chỉ nói khi được bảo đảm hai vị quan đứng đó là trung thần. Sự thận trọng ấy cho thấy nhân vật dân gian này không chỉ may mắn mà còn khôn ngoan.
Nguồn gốc truyện Cứu vua
Truyện dựa vào một biến cố có thật thời Lê sơ: năm 1459, Lê Nghi Dân giết vua Lê Nhân Tông để cướp ngôi; năm 1460, các đại thần Nguyễn Xí, Đinh Liệt lật đổ Nghi Dân và đón Lê Tư Thành lên ngôi, tức vua Lê Thánh Tông. Chuyện bốn ông Trạng cõng hoàng đệ chạy về chùa Thầy là phần dân gian thêm vào, sử sách không chép. Bản kể trên bắt đầu từ giữa câu chuyện (nhắc “lời ông tiên dặn hồi nọ”) nên có thể là một đoạn của truyện dài về Trạng Bói; trên trang có thêm giai thoại Quýt làm Cam chịu cũng về nhân vật này.
Đọc thêm truyện về nhà Lê trên trang: Lê Lợi và Lê Lai cứu chúa.
Chuỗi truyện Trạng Lợn
Các hồi truyện Trạng Lợn trên Văn VN, xếp theo thứ tự diễn biến:
- Gốc tích Trạng Lợn: cha mẹ Chung Nhi, thầy Tả Ao đặt đất
- Bắt trộm: bỏ nhà đi, nằm mê đuổi được trộm
- Làm thơ: gặp Bùi tướng công và tiểu thư Phấn Khanh
- Xứng tài đối đáp: chữ “Chung” thành vế đối
- Trạng gặp người Tiên: được ông lão dạy phép bói
- Trạng lợn xem bói: mở hàng bói ở kinh
- Quýt làm Cam chịu: tìm đôi vòng ngọc của công chúa
- Cứu vua (bài này): cõng hoàng đệ chạy thoát khi kinh thành binh biến
- Chân Trạng Nguyên: được vua ban danh Trạng Nguyên
- Đoạn kết: về trí sĩ, gặp lại ông thầy ở bãi Tự Nhiên
Câu hỏi thường gặp
Người mặc áo long bào xanh trong truyện là ai?
Là hoàng đệ Tư Thành, em Lê Nghi Dân, về sau lên ngôi là vua Lê Thánh Tông. Truyện kể Trạng Bói cõng ông chạy khỏi kinh thành đêm binh biến.
Bốn ông Trạng trong truyện là những ai?
Trạng Bói, Trạng Vật, Trạng Ăn và Trạng Cờ, bốn người bạn mỗi người giỏi một nghề.