Trạng lợn xem bói là một hình ảnh thú vị trong thế giới truyện ngụ ngôn. Những câu chuyện này thường chứa đựng bài học sâu sắc về cuộc sống. Mỗi nhân vật đều mang đến những thông điệp đáng suy ngẫm.
Chung Nhi đến kinh, mở một ngôi hàng xem bói. Thế nào lại gặp hai ông bạn đồng hành khi trước vào nhờ xem một quẻ. Ba người gặp nhau vui mừng khôn xiết. Hai người bạn kia liền bảo Chung Nhi gieo cho một quẻ xem phận rồng mây phen này thế nào. Chung Nhi khấn khứa, xem quẻ rồi đoán:
– Trong quẻ này Thánh dạy: “Quần long vô chủ” tất kỳ thi năm nay hoãn.
Thì ra mấy hôm trước, có hai vị quan đến xem bói nói chuyện riêng với nhau để lộ ra. Chung Nhi nghe lỏm được nên mới dám đoán già như thế. Hai người bạn, tuy biết tài Chung Nhi nhưng trong lòng thì chưa tin lắm, còn những người xem bói khác thì hoàn toàn bảo lão thầy bói nói láo.
Khi sắp đến kỳ thi, quả nhiên có giấy niêm yết báo hoãn. Ai nấy giật mình, cho Chung Nhi là bậc tiên tri. Từ đó tiếng đồn gần xa, khắp kinh kỳ rủ nhau đến xem bói đông nghìn nghịt…
Một hôm, quan Thượng thư bộ Binh lạc mất con thiên lý mã. Quan tiếc lắm, vì là con ngựa rất quý. Nghe đồn có thầy bói giỏi, quan sai cho gọi Chung Nhi vào dinh.
Nằm trong dinh quan Thượng, được cung phụng đầy đủ mọi thứ, nhưng Chung Nhi lo lắm, ăn không ngon, ngủ không yên giấc, trằn trọc suốt đêm, bụng luôn nghĩ đến chuyện mất ngựa. Bất giác Chung Nhi nhớ đến mấy câu trong “Tam tự kinh” học hồi còn nhỏ, liền ngâm to lên cho khuây khỏa: “Mã ngưu dương, thử lục súc, nhân sở tự…”.
Chẳng dè tên lính hầu trong dinh đúng là tên trộm ngựa. Khi mới nghe tin quan Thượng mời Chung Nhi vào, hắn đã lo, nên ngày đêm lai vãng gần đó để nghe ngóng. Đêm hôm ấy, hắn chui xuống gầm giường Chung Nhi nằm, xem động tĩnh ra sao, đương hồi hộp đợi chờ, bỗng nghe thấy Chung Nhi đọc vanh vách nào là “mã” với “tự”.
“Mã” là ngựa, còn “tự” thì đúng là tên hắn. Hắn sợ quá, cho là Chung Nhi đã hô đích danh mình rồi, bèn lóp ngóp bò ra khỏi gầm giường, vừa vái vừa kêu, xin khai hết sự thật, nhưng xin Chung Nhi đừng nói rõ tên với quan Thượng. Chung Nhi được thể, thét bảo:
– Ừ, mày lấy trộm ngựa ngày nào, giờ nào, bây giờ giấu ngựa ở đâu? Muốn sống khai ra ngay, không tao hô lên tất cả đến đây thì khó mà cứu vãn đó!
Tên ăn trộm khai hết đầu đuôi. Hôm sau, Chung Nhi vào hầu quan Thượng, giả cách khấn khứa gieo quẻ, rồi cứ lời tên kẻ trộm khai mà nói ra vanh vách. Quan cho người đến tận nơi, quả thấy ngựa quý, mừng lắm, thưởng cho Chung Nhi rất nhiều vàng bạc. Từ đó, tiếng tăm Chung Nhi càng lừng lẫy, ai ai cũng gọi chàng là Trạng.. bói!!!
Ý nghĩa truyện Trạng lợn xem bói
Tài bói nhờ nghe lỏm
Chung Nhi mở hàng bói ở kinh mà không biết bói. Quẻ đầu tiên “quần long vô chủ, kỳ thi năm nay hoãn” chỉ là chuyện hai vị quan lỡ nói với nhau ngay trong hàng của hắn. Người khác chê lão thầy bói nói láo, đến khi giấy báo hoãn thi niêm yết thì cả kinh kỳ đổ xô đến. Tiếng cười của truyện bắt đầu từ đây: danh tiếng “tiên tri” được dựng lên từ một lần nghe trộm.
Kẻ có tật giật mình
Vụ mất ngựa của quan Thượng thư mới là đỉnh điểm. Lo đến mất ngủ, Chung Nhi ngâm mấy câu “Tam tự kinh” cho khuây, trong đó có chữ “mã” (ngựa) và chữ “tự”, trùng tên tên lính trộm ngựa đang nấp dưới gầm giường. Kẻ trộm tưởng bị gọi đích danh, bò ra khai hết. Truyện chế giễu cả hai phía: ông thầy dốt gặp may, và kẻ gian tự tố mình vì sợ.
Danh tiếng dựng trên may rủi
Kết truyện, ai cũng gọi Chung Nhi là “Trạng bói”. Người nghe thì biết rõ không có chút tài nào ở đây. Chuỗi truyện Trạng Lợn vì thế không chỉ để cười; nó gợi người đọc nghi ngờ những danh tiếng được thổi phồng và thói tin bói toán của người đời.
Nguồn gốc truyện Trạng lợn xem bói
Đây là một hồi trong chuỗi truyện Trạng Lợn, truyện cười dân gian về Chung Nhi, con nhà hàng thịt lợn, dốt nát mà nhờ may mắn liên tiếp được phong trạng. Bản “Truyện Trạng Lợn” khuyết danh trên vi.wikisource có đoạn tương ứng nhưng kể ngắn hơn (ghi là quẻ “quan long vô chủ”, câu Tam tự kinh đọc chệch). Bản trên trang là một bản kể khác, dài và chi tiết hơn. Vì đây là truyện dân gian chứ không phải ngụ ngôn, bài được xếp vào mục Truyện dân gian.
Chuỗi truyện Trạng Lợn
Các hồi truyện Trạng Lợn trên Văn VN, xếp theo thứ tự diễn biến:
- Gốc tích Trạng Lợn: cha mẹ Chung Nhi, thầy Tả Ao đặt đất
- Bắt trộm: bỏ nhà đi, nằm mê đuổi được trộm
- Làm thơ: gặp Bùi tướng công và tiểu thư Phấn Khanh
- Xứng tài đối đáp: chữ “Chung” thành vế đối
- Trạng gặp người Tiên: được ông lão dạy phép bói
- Trạng lợn xem bói (bài này): mở hàng bói ở kinh, tìm ngựa cho quan Thượng
- Quýt làm Cam chịu: tìm đôi vòng ngọc của công chúa
- Cứu vua: cõng hoàng đệ chạy thoát khi kinh thành binh biến
- Chân Trạng Nguyên: được vua ban danh Trạng Nguyên
- Đoạn kết: về trí sĩ, gặp lại ông thầy ở bãi Tự Nhiên
Đọc thêm truyện cười về các ông thầy bói: Thầy bói xem voi; học sinh lớp 8 có bài Soạn bài Chùm truyện cười dân gian Việt Nam.
Câu hỏi thường gặp
Câu “Mã ngưu dương… nhân sở tự” trong truyện nghĩa là gì?
Đó là câu trong sách “Tam tự kinh”: ngựa, trâu, dê… là sáu giống vật người ta nuôi (“tự” nghĩa là nuôi). Tên trộm tên là Tự nên tưởng thầy bói gọi đích danh mình cùng con ngựa.
Chung Nhi đoán trúng kỳ thi bị hoãn nhờ đâu?
Nhờ mấy hôm trước nghe lỏm được hai vị quan đến xem bói nói chuyện riêng với nhau về việc hoãn thi.