Poseidon là thần biển của người Hy Lạp cổ, thuộc nhóm mười hai vị thần Olympus. Ông còn là thần của động đất và loài ngựa, tay cầm cây đinh ba. Người La Mã gọi vị thần tương ứng là Neptune. Vì thế khi ai hỏi “Poseidon là ai” hay “thần Poseidon là thần gì”, câu trả lời gọn nhất là: thần biển.
| Nghĩa ngắn | Thần biển, thần động đất và thần ngựa của người Hy Lạp cổ |
| Gia đình | Con của Cronus và Rhea; anh em với Zeus, Hades |
| Biểu tượng | Cây đinh ba, ngựa, cá heo |
| Tên La Mã | Neptune |
Poseidon là vị thần nào?
Theo thần thoại, sau khi các Titan bị lật đổ, ba anh em con của Cronus chia nhau thế giới. Zeus nhận bầu trời, Hades nhận cõi âm dưới lòng đất, còn Poseidon nhận biển. Trong một số bản kể, việc chia này được làm bằng cách bốc thăm, mặt đất và núi Olympus thì thuộc chung cả ba.
Người Hy Lạp hình dung ông là một người đàn ông lực lưỡng, râu rậm, cầm cây đinh ba, loại giáo ba mũi của người đánh cá. Chỉ cần gõ đinh ba xuống đất, ông có thể làm biển nổi sóng, khiến đất rung chuyển hay làm nước phun lên thành suối. Một danh hiệu cổ của ông có nghĩa là “người làm rung chuyển mặt đất”.
Điều ít người để ý là Poseidon cũng là thần của ngựa. Dân đi biển cầu ông cho chuyến đi yên ổn; người nuôi ngựa và đua ngựa cũng tôn thờ ông. Vợ ông là nữ thần biển Amphitrite, con trai là Triton, vị thần nửa người nửa cá hay thổi tù và ốc.
Cái tên Poseidon từ đâu mà ra?
Đây là một tên gọi rất cổ. Nó đã xuất hiện, ở dạng viết hơi khác, trên những tấm bảng đất sét của người Hy Lạp thời đồ đồng, tức là trước cả các thiên sử thi của Hô-me-rơ. Còn bản thân cái tên nghĩa là gì thì giới ngôn ngữ học chưa thống nhất; có giả thuyết đọc nó thành “chúa tể của đất”, nhưng nhiều học giả cho rằng cách giải này khó chứng minh.
Ở tiếng Việt, tên thần thường được giữ nguyên chữ Poseidon. Một số sách dịch cũ và sách thiếu nhi gọi theo chức năng là “thần Biển”, hoặc dùng tên La Mã Neptune. Chính chữ Neptune lại là tên tiếng Anh của Sao Hải Vương, hành tinh mang màu xanh của biển.
Ngoài thần thoại, cái tên này hay được mượn để đặt cho tàu thuyền, sản phẩm, nhân vật trò chơi điện tử. Lí do dễ hiểu: nó gợi ngay ý biển cả, sức mạnh và cây đinh ba. Gặp chữ Poseidon trong một tên thương hiệu thì cứ hiểu người đặt muốn mượn hình ảnh vị thần biển.
Cơn giận của thần biển trong các tích cổ
Hai câu chuyện về Poseidon được kể nhiều nhất đều xoay quanh tính khí nóng nảy của ông.
Tranh giành thành Athens. Poseidon và nữ thần Athena cùng muốn làm thần bảo hộ một thành phố. Mỗi vị tặng dân thành một món quà. Poseidon gõ đinh ba vào đá, một dòng nước vọt lên, nhưng là nước mặn. Athena trồng một cây ô liu, thứ cây vừa cho quả ép dầu vừa cho gỗ. Dân chọn cây ô liu, thành phố mang tên Athens. Bản kể trên trang truyện về nữ thần Athena và Demeter thuật lại khá đủ đoạn này. Thua cuộc, Poseidon nổi giận và theo một số bản đã dâng nước làm ngập vùng đồng bằng quanh thành.
Mười năm lênh đênh của Uy-lít-xơ. Trong sử thi Ô-đi-xê, người anh hùng Uy-lít-xơ (Odysseus) làm mù mắt gã khổng lồ một mắt Pô-li-phêm, con trai của Poseidon. Từ đó thần biển đuổi theo trả thù bằng bão tố, khiến chàng mất hết thuyền và bạn đồng hành, phải mất thêm nhiều năm mới về được quê. Đây là phần học sinh lớp 10 hay gặp, có tóm lược ở bài sử thi Ô-đi-xê và chuyến hồi hương dài.
Còn một tích nữa: Poseidon cùng Apollo bị Zeus phạt, phải xuống trần xây tường thành Troy cho vua Laomedon. Muốn đọc thêm về cung điện dưới đáy biển và tính khí của vị thần này, có bản kể Poseidon và Apollo.
Một tích khác gắn với thần biển là chuyện nữ quái tóc rắn Medusa: theo Ovid, nàng bị biến thành quái vật sau khi bị Poseidon cưỡng ép trong đền Athena.
Poseidon, Neptune và hai người anh em
| Vị thần | Cai quản | Biểu tượng |
|---|---|---|
| Poseidon (Hy Lạp) | Biển, động đất, ngựa | Đinh ba |
| Neptune (La Mã) | Biển; người La Mã đồng nhất với Poseidon | Đinh ba |
| Zeus | Bầu trời, đứng đầu các thần Olympus | Tia sét |
| Hades | Cõi âm dưới lòng đất | Chó ba đầu Cerberus |
Poseidon và Neptune thường được dùng thay cho nhau, nhưng gốc gác khác nhau: một bên là thần của người Hy Lạp, một bên là thần La Mã sau này được ghép nghĩa với thần Hy Lạp. Còn so với Zeus và Hades, Poseidon là vị thần “ở giữa”: quyền lực lớn, nhưng vẫn phải chịu phép của Zeus. Muốn hiểu vì sao người xưa giải thích sóng gió, động đất bằng một vị thần, đọc thêm bài đặc điểm của truyện thần thoại.
Đinh ba, ngựa và tên trên bản đồ sao
Thần Poseidon là thần gì, cai quản những gì?
Poseidon là thần biển cả. Ngoài biển, ông còn được thờ như thần gây và dẹp động đất, thần của ngựa, và là vị thần bảo hộ của nhiều thành phố ven biển Hy Lạp.
Poseidon là anh hay em của Zeus?
Tùy bản kể. Theo bản phổ biến của Hê-xi-ốt, Zeus là con út và Poseidon là anh; nhưng vì các anh chị bị Cronus nuốt rồi mới được Zeus cứu ra, nhiều bản lại coi Zeus như người anh cả. Chỉ cần nhớ ba vị là anh em ruột.
Poseidon trong tiếng La Mã gọi là gì?
Người La Mã gọi là Neptune. Trong tiếng Anh, Neptune cũng là tên Sao Hải Vương.
Vì sao Poseidon cầm cây đinh ba?
Đinh ba vốn là cây xiên cá ba mũi của người đi biển, nên nó thành biểu tượng hợp lẽ cho thần biển. Trong các tích cổ, chỉ một nhát đinh ba của ông đủ làm nước vọt lên từ đá hay làm đất rung chuyển.