Athena và Demeter, hai vị thần nổi bật trong thần thoại Hy Lạp, mang đến những câu chuyện đầy ý nghĩa. Những truyền thuyết về họ được Trang tổng hợp truyện hay Văn VN không chỉ phản ánh văn hóa mà còn chứa đựng bài học sâu sắc.
ATHENA (Thần thoại La Mã gọi là Minerve), vị thần của nghề thủ công và nội trợ nhưng đồng thời cũng là một vị thần chiến tranh. Athena là vị thần bảo hộ của Athen. Nguyên hình của vị nữ thần vĩ đại này xuất phát từ hình dạng của loài chim với dấu hiệu chính là con cú.
Zeus kết hôn cùng Metis, người con gái thông thái của Biển cả. Khi nàng mang thai, Zeus đã được cảnh báo từ các nữ thần Hộ Mệnh rằng đứa con sinh ra từ Metis sau này sẽ lật đổ ông ấy cũng giống như ông ấy đã từng đoạt ngai vàng của bố mình (Cronos) trước kia.
Vì thế Zeus đã nuốt cả Metis lẫn cái thai trong bụng. Liền sau đó Zeus phải cố gắng vật lộn với những cơn nhức đầu triền miên, Zeus đành mời gọi thần Hephaestus. Hephaestus đã chẻ trán của Zeus ra bằng cái rìu của mình và Athena từ đó đã vọt ra với đầy đủ vũ khí, y phục.
Sau này chính Athena đã hỗ trợ cho các anh hùng: Perseus, Jason, Cadmus, Odysseus và Heracles trong những chuyến hành trình của họ. Đặc biệt trong cuộc chiến thành T’roa, lúc quân Hy Lạp gần như vô vọng trong việc phá thành thì Athena đã giúp quân Hy Lạp tạo ra con ngựa gỗ khổng lồ, kết quả là T’roa lọt vào tay quân Hy Lạp ngay sau đó.
Cả Athena và Poseidon đều muốn trở thành thần bảo hộ cho miền Atikes. Để xứng đáng với sự tôn kính của mình, Athena đã tạo ra một cây ôliu làm tươi tốt khắp các thành luỹ Atikes và cả vùng đất Acropolos. Poseidon cố gắng vượt qua Athena bằng cách dùng cây đinh ba của mình đâm xuyên qua mặt đất làm phun lên những cột nước khổng lồ, tuy nhiên vì ông ấy là vị thần của Biển cả nên trong nước chỉ có… muối. Món quà của Athena với người dân Atikes xem ra hữu ích hơn, vì vậy Athena đã trở thành vị thần bảo hộ cho vùng đất này. Thành cũng được đổi tên thành Athens.
Perseus cũng đã được Athena hỗ trợ trong cuộc truy sát quái vật Medusa vì nàng muốn trang trí cái khiên của mình bằng đầu của Gorgon.
Athena là một nữ thần rất mực thông minh, một nữ thần vừa hiếu chiến vừa chủ hoà, vì chỉ có sau khi chiến thắng thì mới có hoà bình. Nàng khuyến khích tinh thần chiến đấu của các dũng sĩ, cho họ sức mạnh và lời khuyên lúc nguy nan. Athena cũng dạy cho dân chúng các kiến thức khoa học, dạy họ nghệ thuật và các nghề thủ công…
o O o
DEMETER (Thần thoại La Mã gọi là Ceres) là Nữ thần Nông Nghiệp, cai quản mùa màng và nghề nông ở hạ giới. Demeter là con gái của Cronus và Rhea, là chị gái của thần Zeus và là mẹ của Persephone-Vợ của Hades.
Nàng thường đi đây đi đó để dạy cho loài người trồng trọt, chăm lo cho đất đai màu mỡ, cho cây cối ra hoa kết trái. Không có Demeter thì đất đá trở nên khô cằn và cây cối khô héo mà chết. Với quyền năng này, nàng trở thành người bạn thân thiết của loài người và được người đời sùng kính.
Demeter có với Zeus một người con gái vô cùng xinh đẹp tên là Persephone. Một hôm Persephone đang hái hoa trên bãi cỏ thì mặt đất nứt ra một vết rất lớn và Diêm vương Hades vươn lên từ thế giới của bóng đêm. Vị thần đuổi bắt Persephone vào cỗ xe ngựa rồi trở về địa phủ, nơi nàng trở thành Hoàng hậu. Demeter vô cùng đau khổ, nàng đã đi cùng trời cuối đất hy vọng tìm được con gái mình, suốt thời gian đó mùa màng héo úa và mùa đông kéo dài đến vô tận.
Cuối cùng Hades cũng đã bị thuyết phục là sẽ trả Persephone lại nửa năm một lần, khi mùa xuân và mùa hè đến, khi đó hoa trái nở rộ. Nửa năm còn lại Persephone ở dưới địa phủ thì cũng là mùa khô cằn lạnh giá trên thế gian.
Demeter thường được mô tả trong nghệ thuật với hình ảnh đang mang một bó lúa.
Ý nghĩa truyện Athena và Demeter
Athena: trí tuệ đi cùng sức mạnh
Athena ra đời theo cách lạ nhất trong các vị thần: nhảy ra từ đầu thần Zeus với đầy đủ vũ khí. Hình ảnh ấy nói lên bản chất của nữ thần: chiến tranh của Athena là chiến tranh có tính toán, khác với sự hung bạo mù quáng. Cuộc thi với Poseidon để giành thành Athens cũng vậy. Cây đinh ba làm phun lên dòng nước mặn chỉ gây kinh ngạc một lúc, còn cây ô liu của Athena nuôi sống người dân lâu dài. Người Hy Lạp xưa chọn món quà hữu ích chứ không chọn món quà phô trương.
Demeter: nỗi đau của người mẹ và vòng quay mùa màng
Khi con gái Persephone bị thần Hades bắt xuống âm phủ, Demeter đi khắp trời đất tìm con, và trong lúc nữ thần đau khổ, cây cối héo tàn, mùa đông kéo dài. Thần thoại này giải thích chu kỳ các mùa bằng tình mẫu tử: đất đai tươi tốt khi mẹ con đoàn tụ, khô cằn khi con gái phải trở xuống âm phủ. Đây là một trong những cách giải thích thiên nhiên giàu cảm xúc nhất của người xưa.
Hai nữ thần gần với đời sống con người
Một vị dạy nghề thủ công, khoa học, nghệ thuật; một vị dạy trồng trọt và chăm lo mùa màng. Cả hai được tôn thờ vì gắn với những việc con người làm hằng ngày, cho thấy thần thoại Hy Lạp không chỉ kể chuyện thần linh mà còn tôn vinh lao động và sự hiểu biết.
Nguồn gốc truyện Athena và Demeter
Bài viết là một bản tóm lược thần thoại Hy Lạp về hai nữ thần, không phải một truyện cổ tích có cốt truyện riêng. Chuyện Athena ra đời từ đầu Zeus được ghi trong “Gốc tích các thần” (Theogony) của Hesiod, còn chuyện Demeter đi tìm Persephone được kể trong bài thánh ca Homer dâng nữ thần Demeter. Về thời gian Persephone ở dưới âm phủ, nhiều bản kể nói một phần ba năm, có bản nói nửa năm như trong bài.
Người La Mã đồng nhất Athena với Minerva và Demeter với Ceres, như bài đã nêu. Bài cũng nhắc chiến công của Perseus diệt quái vật Medusa và con ngựa gỗ thành Troy (bài viết là T’roa).
Đọc thêm thần thoại Hy Lạp trên trang: Aphrodite, Poseidon và Apollo; và các bài học trong sách Ngữ văn 10: Soạn bài Prô-mê-tê và loài người, Tê-dê.
Câu hỏi thường gặp
Athena là nữ thần gì?
Athena là nữ thần trí tuệ, chiến tranh chính nghĩa và nghề thủ công, thần bảo hộ của thành Athens; biểu tượng của nữ thần là con cú và cây ô liu.
Vì sao có mùa đông theo thần thoại về Demeter?
Vì mỗi năm Persephone phải trở về âm phủ với Hades một thời gian. Những tháng ấy Demeter buồn nhớ con nên đất đai khô cằn, lạnh giá; khi con gái trở lại, mùa xuân và mùa hè đến.