Phúng điếu là việc mang lễ vật hoặc tiền đến nhà có tang để viếng người đã khuất và chia buồn với gia đình. Đây là cách nói hơi cũ, nghĩa giống “phúng viếng”; dân gian gọi gọn là “đi phúng”. Khoản tiền đặt trong phong bì khi đi viếng vì thế được gọi là tiền phúng điếu.
| Nghĩa | Đem đồ lễ, tiền đến viếng người chết và thăm hỏi tang quyến |
| Gốc từ | Hán Việt: phúng (賵) + điếu (弔) |
| Từ cùng nghĩa | phúng viếng, điếu phúng, đi phúng |
| Thời điểm | Trong những ngày làm tang lễ, trước giờ đưa tang |
| Vùng miền | Có ở cả ba miền; lễ vật và cách ghi phong bì mỗi nơi một khác |
Phúng điếu là hai chữ nào?
Chữ phúng (賵) chỉ đồ tặng nhà có người mất. Sách xưa còn phân biệt khá kỹ: tặng xe ngựa gọi là phúng, tặng tiền của gọi là phụ, tặng quần áo chăn màn gọi là tùy. Tiếng Việt về sau không giữ sự phân biệt ấy, “phúng” thành từ chung cho mọi thứ người ta mang đến đám tang.
Chữ điếu (弔) nghĩa là viếng người chết và hỏi han người thân của họ; cũng chữ này có nét nghĩa thương xót. Từ “điếu văn”, bài văn đọc để tưởng nhớ người đã mất, dùng đúng chữ điếu này. Cần tách nó khỏi chữ “điếu” thuần Việt trong điếu thuốc, điếu cày: hai từ chỉ đọc giống nhau.
Ghép hai chữ lại, phúng điếu bao gồm cả phần vật chất (lễ vật, tiền) lẫn phần tình nghĩa (đến viếng, chia buồn). Từ điển tiếng Việt hiện nay ghi phúng điếu là từ cũ, dùng như phúng viếng.
Vì sao người Việt đi phúng khi nhà có tang?
Lo một đám tang xưa nay đều tốn kém và vất vả. Ở làng quê ngày trước, hàng xóm góp gạo, góp củi, góp công dựng rạp, nấu nướng; họ hàng, bạn bè đến thì mang theo lễ. Phúng điếu nảy sinh từ tinh thần tương trợ ấy, gói trong câu tục ngữ “nghĩa tử là nghĩa tận“: với người đã khuất, làm điều tốt là làm đến tận cùng.
Tiền phúng điếu giúp tang gia trang trải chi phí lễ tang, mai táng, cúng giỗ. Nhiều luật sư giải thích rằng khoản tiền này hình thành sau khi người mất qua đời, do người viếng tự nguyện trao cho gia đình, nên không phải tài sản của người chết để lại. Gần đây, báo chí cũng nhắc tới những gia đình ghi trong bản cáo phó báo tin tang rằng xin không nhận phúng điếu, hoặc dùng số tiền nhận được để làm từ thiện.
Một lần đi phúng điếu diễn ra thế nào?
Chuẩn bị lễ
Lễ phúng có thể là phong bì tiền, vòng hoa, nhang đèn, trái cây, có nơi còn mang câu đối hoặc bức trướng. Người thân thiết thường góp nhiều hơn người quen sơ; không có mức chuẩn nào, tùy tình nghĩa và khả năng. Cơ quan, lớp học, nhóm bạn hay góp chung một vòng hoa và một phong bì.
Ghi phong bì
Mặt trước phong bì thường ghi lời viếng ngắn như “Kính viếng” hoặc “Thành kính phân ưu”, kèm tên người hay đơn vị gửi để gia đình tiện ghi nhận và cảm tạ. Không cần ghi số tiền bên ngoài. Nếu chưa rõ lời thành kính phân ưu dùng sao cho đúng, có thể hỏi người lớn trong nhà.
Vào viếng
Đến nơi, người viếng đặt lễ lên bàn hoặc trao cho người nhận lễ, thắp hương, vái trước linh cữu hay di ảnh, rồi nói vài lời chia buồn với tang quyến. Thường ai cũng ngồi lại một lát uống chén trà, hỏi thăm gia đình trước khi ra về. Quần áo chọn màu tối, gọn gàng.
Phúng điếu, phúng viếng, truy điệu khác nhau ra sao?
| Từ | Nghĩa | Ai làm |
|---|---|---|
| Phúng điếu | Mang lễ, tiền đến viếng và chia buồn (cách nói cũ) | Người đến viếng |
| Phúng viếng | Như phúng điếu, cách nói phổ biến hiện nay | Người đến viếng |
| Phân ưu | Chia sẻ nỗi buồn, có thể chỉ bằng lời hoặc thư | Bất kỳ ai quen biết |
| Truy điệu | Nghi thức tưởng nhớ, đọc điếu văn trước giờ đưa tang | Gia đình, cơ quan tổ chức |
Lễ truy điệu là một phần của tang lễ, còn phúng điếu là việc của khách. Muốn biết rõ trình tự của nghi thức kia, xem thêm bài về nghi thức truy điệu trong tang lễ.
Vài lưu ý khi đến nhà có tang
Phong bì nên trơn, màu nhã, không in hoa văn rực rỡ. Nói nhỏ, không cười đùa lớn tiếng, không hỏi han chi tiết về bệnh tật hay nguyên nhân mất nếu gia đình không muốn kể. Lời chia buồn chỉ cần ngắn và thật lòng.
Nếu cáo phó đã ghi “không nhận phúng điếu”, hãy tôn trọng ý gia đình: đến thắp nén hương, chia buồn là đủ. Cố đưa phong bì trong trường hợp này lại khiến tang chủ khó xử.
Nếu cáo phó ghi dòng chữ miễn chấp điếu, gia đình mong khách đến viếng mà không nhận đồ phúng; nên làm đúng ý ấy.
Tiền phúng, phong bì và lời ghi trên đó
Tiền phúng điếu là gì?
Là số tiền người viếng đặt trong phong bì khi đến đám tang, để chia buồn và đỡ đần gia đình chi phí lo tang lễ. Gia đình thường ghi sổ để sau này cảm tạ.
Phúng điếu bao nhiêu là hợp?
Không có con số chuẩn. Người ta dựa vào mức độ thân thiết, phong tục địa phương và khả năng của mình. Học sinh, sinh viên đi viếng thầy cô hay người quen thường góp chung theo lớp, nhóm.
Tiền phúng điếu có phải di sản thừa kế không?
Theo cách giải thích của nhiều luật sư, không phải, vì tiền này phát sinh sau khi người mất qua đời và được trao cho gia đình. Khi có tranh chấp cụ thể, nên hỏi ý kiến người có chuyên môn pháp lý.
Ghi gì lên phong bì phúng điếu?
Thường là “Kính viếng” hoặc “Thành kính phân ưu” và tên người gửi. Gửi nhờ từ xa thì có thể ghi thêm “kính viếng từ xa”.