Phong cách nghệ thuật của Nguyễn Khoa Điềm giàu chất suy tư và mang màu sắc chính luận. Nhà thơ sinh năm 1943 trong một dòng họ có truyền thống văn học và yêu nước ở Huế, học khoa Ngữ văn Đại học Sư phạm Hà Nội, rồi trưởng thành trong phong trào đấu tranh ở thành phố Huế những năm chống Mỹ; chất trí thức và vốn sống ấy in đậm trong thơ ông.
Phong cách nghệ thuật của Nguyễn Khoa Điềm
Phong cách thơ Nguyễn Khoa Điềm khác với giọng sôi nổi, hào hứng của nhiều nhà thơ trẻ cùng thời. Thơ ông ít hô hào, thiên về suy ngẫm: cảm xúc được nén lại, đi cùng những lý giải, những câu hỏi về đất nước, nhân dân và trách nhiệm của thế hệ mình.
Nghệ thuật thơ ông là sự kết hợp giữa cảm xúc của người trực tiếp sống giữa cuộc chiến và tầm nhìn của người trí thức về trách nhiệm giữ gìn, dựng xây đất nước.
Thế mạnh của Nguyễn Khoa Điềm là đưa chất liệu văn hóa dân gian vào thơ: ca dao, tục ngữ, truyền thuyết, phong tục, những lời ru. Chương Đất Nước trong trường ca Mặt đường khát vọng (1974) là ví dụ tiêu biểu nhất. Thay vì bắt đầu từ các anh hùng dân tộc, nhà thơ kể về đất nước qua những điều bình dị như miếng trầu bà ăn, câu chuyện cổ tích mẹ kể, để đi đến tư tưởng trung tâm:
Để Đất Nước này là Đất Nước Nhân dân
Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại
Ông viết nhiều bằng thể thơ tự do, câu thơ dài, nhịp linh hoạt, rất hợp với giọng vừa trữ tình vừa chính luận. Ngay cả bài Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ, viết về người mẹ Tà Ôi vừa giã gạo, tỉa bắp vừa địu con, cũng mượn hình thức lời ru dân gian để nói chuyện kháng chiến.
Phong cách sáng tác của Nguyễn Khoa Điềm
Phong cách thơ của Nguyễn Khoa Điềm chịu ảnh hưởng lớn từ gia đình và quê hương.
Ông thuộc dòng họ Nguyễn Khoa ở Huế: cha là nhà báo, nhà lý luận cách mạng Hải Triều, bà nội là Đạm Phương nữ sử. Truyền thống văn hóa ấy, cộng với những năm hoạt động giữa lòng thành phố Huế thời chiến, đã gieo vào thơ ông niềm tin vào sức mạnh tiềm tàng của nhân dân và một nỗi day dứt rất riêng về thân phận con người trong chiến tranh.
Thơ của Nguyễn Khoa Điềm cũng không dừng ở chặng chiến tranh. Sau nhiều năm làm công tác lãnh đạo, ông trở lại với thơ bằng tập Cõi lặng (2007): ít sử thi hơn, nhiều chiêm nghiệm về tuổi già, thời cuộc và chính mình.
Đặc sắc trong phong cách sáng tác của Nguyễn Khoa Điềm là gì?
Đặc điểm thơ Nguyễn Khoa Điềm là gì? Có thể tóm gọn: thơ giàu chất suy tư, cảm xúc dồn nén, mang màu sắc chính luận, và đậm chất liệu văn hóa dân gian được nhìn bằng con mắt hiện đại.
Lời kết
Phong cách nghệ thuật của Nguyễn Khoa Điềm là sự gặp gỡ giữa chất trí tuệ và chất dân gian, giữa giọng chính luận và giọng trữ tình. Hình ảnh thơ gần gũi mà sức nghĩ lại sâu, nên những câu thơ về Đất Nước của ông vẫn được nhiều thế hệ học sinh thuộc lòng. Những cách gọi khác nhau mà người đọc dành cho ông được bàn ở bài Nguyễn Khoa Điềm được mệnh danh là gì.