Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Nguyên lý là gì? Chữ 原理 và khác định luật, nguyên tắc ra sao?

Cập nhật 13/05/2026·MMavrick Nguyễn·8 phút đọc
Nội dung chính
  • Nguyên lý nằm ở tầng nào của hiểu biết?
  • Nguyên lý, định luật, quy luật, nguyên tắc khác nhau ra sao?
  • Khi văn chương cũng có nguyên lý: tảng băng trôi
  • 原理: cái gốc và đường thớ

Nguyên lý là luận điểm cơ bản làm nền cho cả một học thuyết, hoặc là quy luật chung nhất chi phối hàng loạt hiện tượng. Từ này còn được viết là nguyên lí. Trong đời sống, ta gặp nó nhiều nhất ở cụm “nguyên lý hoạt động”, tức cái lẽ khiến một cỗ máy, một thiết bị chạy được.

Nghĩa ngắn Điều cơ bản nhất, làm điểm xuất phát để giải thích nhiều điều khác
Gốc từ Hán Việt 原理: nguyên (gốc) + lý (lẽ, thớ)
Loại từ Danh từ
Tiếng Anh principle
nguyên lý là gì
nguyên lý là gì? Cái lẽ ở tận gốc của sự vật

Nguyên lý nằm ở tầng nào của hiểu biết?

Hiểu biết của con người có thể hình dung như một cái cây. Những sự việc cụ thể là lá, các định luật là cành, còn nguyên lý là gốc. Mục từ trong từ điển của Viện Ngôn ngữ học tách từ này thành hai nét nghĩa, ứng với hai loại “gốc” khác nhau.

  1. Trong một học thuyết: luận điểm cơ bản mà mọi điều khác của học thuyết dựa vào. Ví dụ: các nguyên lý của Nho giáo; giáo trình triết học ở đại học nói về hai nguyên lý của phép biện chứng duy vật là nguyên lý về mối liên hệ phổ biến và nguyên lý về sự phát triển.
  2. Trong khoa học, kỹ thuật: định luật cơ bản, có tính tổng quát, chi phối cả một loạt hiện tượng. Ví dụ: nguyên lý cấu tạo, nguyên lý hoạt động của máy.

Nét nghĩa thứ hai là nét quen nhất với học sinh. Phanh dầu của xe máy làm việc theo nguyên lý Pascal: bóp tay phanh, áp suất truyền nguyên vẹn qua dầu đến má phanh ở bánh xe. Tủ lạnh làm lạnh nhờ chất làm lạnh bay hơi và thu nhiệt bên trong tủ. Hỏi “nguyên lý hoạt động của cái này là gì” tức là hỏi: nó dựa vào hiện tượng nào để chạy được?

Nguyên lý, định luật, quy luật, nguyên tắc khác nhau ra sao?

Từ Là gì Ví dụ
Nguyên lý Luận điểm gốc, điểm xuất phát để suy ra cái khác Nguyên lý về sự phát triển
Định luật Mối quan hệ được khoa học phát biểu chặt chẽ, thường kiểm chứng bằng thí nghiệm, có khi viết thành công thức Định luật Ôm
Quy luật Mối liên hệ tất yếu, lặp đi lặp lại giữa các hiện tượng Quy luật cung cầu
Nguyên tắc Điều cơ bản phải theo khi hành động, rút ra từ nguyên lý Nguyên tắc tự nguyện
Tiên đề Mệnh đề được thừa nhận, không chứng minh, trong toán học Tiên đề Ơ-clít về đường thẳng song song

Ranh giới giữa nguyên lý và định luật không phải lúc nào cũng rạch ròi. Sách vật lý tiếng Việt quen gọi “nguyên lí I nhiệt động lực học”, trong khi tiếng Anh gọi chính phát biểu ấy là first law, tức định luật thứ nhất. Cách gọi phụ thuộc truyền thống của từng ngành hơn là bản chất.

Còn với nguyên tắc thì có một cách phân biệt dễ nhớ: nguyên lý trả lời câu “vì sao”, nguyên tắc trả lời câu “nên làm thế nào”. Vì mọi sự vật đều liên hệ với nhau (nguyên lý), nên khi xem xét một việc phải nhìn nhiều mặt (nguyên tắc toàn diện). Bài nguyên tắc, từ cái kéo đến cách sống nói kĩ hơn về vế thứ hai; còn chuyện những mối liên hệ lặp lại trong tự nhiên có ở bài quy luật và chữ 規律.

Gần nghĩa với nguyên lý có cơ sở, nền tảng, căn nguyên. Từ này hầu như không có từ trái nghĩa trực tiếp; đứng ở tầng đối lập với nó là trường hợp riêng, chi tiết, ngoại lệ.

Khi văn chương cũng có nguyên lý: tảng băng trôi

Không chỉ máy móc mới có nguyên lý. Năm 1932, trong cuốn sách về đấu bò Death in the Afternoon, Hê-minh-uê so cách viết của mình với một tảng băng: nó trôi uy nghi được là nhờ chỉ một phần tám nổi trên mặt nước. Nhà văn biết rõ điều mình viết thì có thể lược bớt, người đọc vẫn cảm được phần chìm.

Giới nghiên cứu gọi đó là nguyên lý tảng băng trôi, và chữ “nguyên lý” ở đây đúng nghĩa: một điểm xuất phát chi phối cả lối viết, từ câu văn ngắn đến lời thoại ít ỏi. Học sinh lớp 9 gặp lối viết ấy trong truyện Ông lão bên chiếc cầu, nơi chiến tranh gần như không được tả trực tiếp. Chuyện đời và các truyện của ông có ở bài tiểu sử nhà văn Hê-minh-uê.

原理: cái gốc và đường thớ

Chữ nguyên (原) theo Thiều Chửu có nghĩa đầu là cánh đồng, rồi là gốc, và cả việc truy cho đến tận gốc. Thiều Chửu giảng luôn nguyên lý là chân lý lúc nguyên thủy. Cùng chữ này có nguyên nhân, nguyên tắc, nguyên chất, cao nguyên.

Chữ lý (理) thú vị hơn. Nghĩa xưa nhất của nó là sửa ngọc, mài giũa ngọc; nó còn có nghĩa là thớ, như thớ da thớ thịt, và là cái có trước có sau, có gốc có ngọn không loạn thứ tự. Người thợ ngọc giỏi phải mài theo thớ đá, nên “lý” dần thành cái lẽ nằm sẵn bên trong sự vật. Họ hàng của nó là lý do, lý luận, đạo lý, chân lý.

Ghép lại, nguyên lý là cái lẽ ở tận gốc. Ai từng tháo một chiếc bút bi bấm để xem vì sao ngòi thụt ra thụt vào là đã đi tìm nguyên lý, dù chưa biết gọi tên nó.

Nguyên lý trong sách vật lý, triết học và kế toán

Nguyên lý hoạt động là gì?

Là hiện tượng hay quy luật mà một thiết bị dựa vào để làm việc. Ví dụ, nguyên lý hoạt động của bình giữ nhiệt là hạn chế truyền nhiệt nhờ lớp chân không giữa hai lớp vỏ.

Nguyên lý tiếng Anh là gì?

Là principle. “Nguyên lý hoạt động” thường dịch là working principle hoặc operating principle; môn “Nguyên lý kế toán” ở đại học là Principles of Accounting.

Viết nguyên lí hay nguyên lý mới đúng?

Cả hai đều đúng. Sách giáo khoa và nhiều từ điển theo lối viết “i” (nguyên lí), còn báo chí, giáo trình đại học quen viết “y” (nguyên lý). Chỉ nên thống nhất một cách trong cùng một văn bản.

Nguyên lý có cần chứng minh không?

Trong một học thuyết, nguyên lý được dùng làm điểm xuất phát nên không chứng minh bên trong học thuyết ấy. Trong khoa học tự nhiên, nguyên lý vẫn phải đứng vững trước thí nghiệm và thực tế; một phát biểu bị thí nghiệm bác bỏ thì không còn là nguyên lý nữa.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
https://789betlove.com/
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
FB88
fb88
kèo nhà cái
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5