Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Ngạo nghễ là gì? Từ láy hay từ ghép, sắc thái khen hay chê

Cập nhật 29/05/2025·MMavrick Nguyễn·8 phút đọc
Nội dung chính
  • Ngạo nghễ trong từ điển: dáng đứng, nụ cười và cái nhìn
  • Ngạo nghễ là từ láy hay từ ghép?
  • Hiên ngang, kiêu hãnh, ngạo mạn: đứng gần ngạo nghễ đến đâu
  • Khi các bài phân tích thơ cần đến chữ ngạo nghễ

Ngạo nghễ là tỏ ra không chút e sợ, coi thường và bất chấp mọi thứ đang cản trước mặt, thường lộ ra qua dáng đứng, nụ cười, ánh nhìn. Hỏi “ngạo nghễ nghĩa là gì” thì cần nói thêm một điều: từ này khi khen khi chê, tùy cái bị coi thường là thử thách hay là con người.

Nghĩa ngắn Không e sợ, coi thường và bất chấp tất cả
Loại từ Tính từ
Cấu tạo Hai tiếng cùng âm đầu ng; trùng với từ Hán 傲睨 (ngạo + nghễ)
Sắc thái Khen khi đứng trước gian nguy; chê khi nhìn xuống người khác
ngạo nghễ là gì
ngạo nghễ là gì? Không e sợ, coi thường tất cả

Ngạo nghễ trong từ điển: dáng đứng, nụ cười và cái nhìn

Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê) giảng ngạo nghễ là tính từ, chỉ thái độ tỏ ra không chút e sợ mà coi thường, bất chấp tất cả. Wiktionary tiếng Việt dùng gần như cùng lời giảng và cho các ví dụ như tư thế ngạo nghễ, mỉm cười ngạo nghễ trước cái chết.

Vì là thái độ hiện ra bên ngoài, ngạo nghễ hay đi với những từ chỉ cơ thể và cử chỉ: cười ngạo nghễ, đứng ngạo nghễ, ngẩng đầu ngạo nghễ. Nó còn được dùng cho đồ vật, cảnh vật. Từ điển có ví dụ một ngôi biệt thự “ngạo nghễ” đứng giữa làng, nghĩa là nổi bật, lấn át mọi thứ xung quanh, và câu ấy rõ ràng không có ý khen.

Vậy khi nào khen, khi nào chê? Cách xét đơn giản là nhìn xem người đó đang coi thường cái gì:

  • Coi thường nguy hiểm, cái chết, kẻ thù mạnh hơn: Người tù vẫn ngạo nghễ ngẩng cao đầu giữa đám lính canh. Đây là lời khen.
  • Coi thường người yếu hơn mình: Đội thắng ngạo nghễ cười cợt đội thua ngay trên sân. Đây là lời chê.
  • Cảnh vật: Cây thông ngạo nghễ trên mỏm đá giữa gió bão. Nghiêng về khen, gợi sức sống bền bỉ.

Ngạo nghễ là từ láy hay từ ghép?

Câu hỏi này hay gặp trong bài tập phân loại từ. Nhìn bề ngoài, ngạo nghễ có hai tiếng cùng âm đầu ng, tiếng sau đứng riêng không ai dùng, nên trong sách bài tập nó thường được xếp vào nhóm từ láy âm đầu. Wiktionary tiếng Việt cũng đặt mục từ này vào thể loại từ láy.

Xét theo chữ Hán thì câu chuyện thú vị hơn. Ngạo (傲) Thiều Chửu giảng là láo xấc, Trần Văn Chánh giảng là kiêu căng, khinh người, cùng họ với kiêu ngạo, ngạo mạn. Còn nghễ (睨) là âm Hán Việt của một chữ nghĩa là liếc, nhìn nghiêng, có trong từ bễ nghễ (睥睨, nhìn xéo coi thường). Tiếng Hán có sẵn từ 傲睨, một từ sách vở, nghĩa là kiêu ngạo liếc nhìn, coi mọi thứ chẳng ra gì. Như vậy ngạo nghễ rất có thể là một từ ghép Hán Việt (kiêu ngạo + liếc nhìn) mà hai tiếng tình cờ cùng âm đầu.

Hiện tượng này không hiếm: một số từ Hán Việt nhìn giống từ láy nhưng thật ra là hai chữ có nghĩa ghép lại, khác với từ ghép thuần Việt quen thuộc. Khi làm bài, học sinh nên theo cách phân loại của sách giáo khoa và giáo viên (thường là từ láy); còn khi viết giải thích, có thể nói thêm rằng xét gốc Hán, hai tiếng đều có nghĩa.

Hiên ngang, kiêu hãnh, ngạo mạn: đứng gần ngạo nghễ đến đâu

Ngạo nghễ nằm ở khoảng giữa: một bên là các từ khen thái độ ngẩng cao đầu, một bên là các từ chê thói khinh người.

Từ Nghĩa Sắc thái Ví dụ
Hiên ngang Đàng hoàng, tự tin, không cúi đầu trước đe dọa Luôn là khen Tư thế hiên ngang của người lính
Ngạo nghễ Không e sợ, coi thường, bất chấp tất cả Khen hoặc chê tùy đối tượng bị coi thường Cười ngạo nghễ trước hiểm nguy
Ngạo mạn Kiêu ngạo đến mức hỗn xược Luôn là chê Thái độ ngạo mạn với người phục vụ

Hiên ngang nhấn vào sự đứng thẳng; ngạo nghễ thêm một lớp thách thức, như nói với khó khăn rằng “ta không coi mi ra gì”. Ngạo mạn thì chuyển hẳn sang thói xấu: chữ mạn (慢) mang nghĩa khinh nhờn. Gần nghĩa với ngạo nghễ còn có kiêu hãnh (tự hào về giá trị của mình), ngang tàng, ngất ngưởng; phía đối lập là khúm núm, sợ sệt, quỵ lụy. Khúm núm, theo từ điển, là điệu bộ co ro, khom lưng tự hạ mình trước người khác, đúng là hình ảnh ngược với dáng ngẩng đầu của người ngạo nghễ.

Khi các bài phân tích thơ cần đến chữ ngạo nghễ

Trong giờ văn, ngạo nghễ là chữ hay được dùng để gọi tên tư thế của nhân vật trữ tình trước nghịch cảnh. Ví dụ quen nhất là bài thơ của Phan Châu Trinh viết khi bị đày khổ sai ở Côn Đảo, mở đầu bằng hai câu:

Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn,
Lừng lẫy làm cho lở núi non.

Trong câu thơ không có chữ ngạo nghễ, nhưng dáng “đứng giữa” ấy chính là điều mà nhiều bài phân tích gọi là hiên ngang, ngạo nghễ: người tù đập đá mà thấy mình lớn hơn cả núi. Toàn bài và phần đọc hiểu có ở bài tìm hiểu Đập đá ở Côn Lôn lớp 8.

Một trường hợp khác là Nguyễn Công Trứ. Ông tự gọi lối sống của mình là “ngất ngưởng”, và người phân tích thường diễn giải chữ ấy bằng những từ như ngạo nghễ, ngang tàng: làm quan không xu nịnh, về hưu thì đeo đạc ngựa cho bò vàng mà dạo chơi, chẳng bận tâm người đời nghĩ gì. Phần câu hỏi đọc hiểu có trong bài soạn Bài ca ngất ngưởng lớp 11. Hai chữ “ngất ngưởng” và “ngạo nghễ” gần nhau nhưng không thay được cho nhau: ngất ngưởng là cao chênh vênh, khác người; ngạo nghễ là thách thức, coi thường.

Ba thắc mắc nhỏ về chữ ngạo nghễ

Ngạo nghễ nghĩa là gì, khen hay chê?

Ngạo nghễ là không e sợ, coi thường và bất chấp tất cả. Nó là lời khen khi thái độ ấy hướng về hiểm nguy, cái chết, kẻ thù; là lời chê khi hướng về người yếu hơn hoặc dùng để phô trương.

Ngạo nghễ là từ láy phải không?

Trong bài tập ở trường, ngạo nghễ thường được xếp là từ láy âm đầu. Xét gốc Hán thì hai tiếng đều có nghĩa (傲 kiêu ngạo, 睨 liếc nhìn), nên cũng có thể xem là từ ghép Hán Việt; khi làm bài nên theo đáp án của sách.

Viết văn có nên dùng ngạo nghễ để tả nhân vật chính diện không?

Được, nhưng nên đặt nó cạnh đối tượng bị coi thường, ví dụ “ngạo nghễ trước bom đạn”, “cười ngạo nghễ trước cái chết”. Nếu chỉ viết trơn “anh ấy rất ngạo nghễ”, người đọc dễ hiểu thành kiêu căng.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
https://789betlove.com/
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
FB88
fb88
kèo nhà cái
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5