Netizen là cách gọi người dùng Internet, nhất là những người hay lên mạng đọc tin, bình luận, chia sẻ và bàn tán về chuyện đang nóng. Tiếng Việt quen dịch là cư dân mạng hoặc cộng đồng mạng. Hỏi “netizen nghĩa là gì” thì cứ hiểu gọn: một “công dân” của thế giới mạng.
| Nghĩa ngắn | Cư dân mạng, người tham gia tích cực vào đời sống trên Internet |
| Gốc từ | Tiếng Anh, ghép từ Internet và citizen (công dân) |
| Loại từ | Danh từ; số nhiều là netizens |
| Sắc thái | Trung tính; trong tin giải trí đôi khi ngầm chỉ đám đông hay phán xét |
Net cộng citizen: chữ netizen được ghép ra sao?
Netizen là một từ ghép kiểu “cắt dán”: lấy phần net của Internet, nối với phần đuôi của citizen. Ý ban đầu khá đẹp. Người dùng mạng không chỉ là người xem, mà là thành viên của một cộng đồng, có quyền lên tiếng và cũng có phần trách nhiệm giữ cho không gian ấy tử tế.
Từ này được dùng rộng rãi trong tiếng Anh từ những năm 1990, khi Internet bắt đầu đến với đông đảo người dùng. Nhà nghiên cứu Michael F. Hauben thường được nhắc đến như người góp phần phổ biến nó qua các bài viết về “net” và “netizen”. Theo cách hiểu khắt khe của giai đoạn đầu, người chỉ lặng lẽ đọc mà không bao giờ góp lời thì chưa hẳn là netizen.
Về sau nghĩa của từ rộng dần. Báo chí tiếng Anh ở châu Á dùng netizen để dịch các chữ tiếng Trung như 网民 (võng dân), 网友 (võng hữu), còn báo Hàn thì có 네티즌, đọc gần như “ne-ti-jeun”. Từ đó, netizen thành một chữ rất quen trong tin tức về Trung Quốc và Hàn Quốc.
Người Việt hay nói “netizen” trong trường hợp nào
Ở Việt Nam, netizen ít khi dùng trong lời nói hằng ngày. Nó xuất hiện nhiều nhất trong tin giải trí, đặc biệt là tin K-pop dịch từ báo Hàn: “netizen Hàn phản ứng”, “netizen chia phe”. Cộng đồng fan còn rút gọn thành Knet (netizen Hàn), Cnet (netizen Trung), Inet (netizen quốc tế).
Khi một ca sĩ thần tượng được fan săn đón vướng tin đồn, các bài báo hay tổng hợp bình luận của netizen để cho thấy dư luận đang nghiêng về phía nào. Vì thế chữ này dễ bị gắn với hình ảnh đám đông soi mói, bắt lỗi. Thật ra bản thân từ không mang nghĩa xấu: người viết bình luận góp ý xây dựng cũng là netizen.
Một vài câu để thấy cách dùng:
- Tin giải trí: “Bộ ảnh mới của nhóm nhạc khiến netizen tranh cãi suốt cả ngày.”
- Nhóm chat bạn bè: “Đọc bình luận của Knet chưa? Toàn khen giọng live thôi.”
- Bài đăng nhắc nhau: “Làm netizen văn minh thì đọc hết bài rồi hẵng bình luận.”
- Câu trong bài học kỹ năng số: “Mỗi netizen nên kiểm tra nguồn tin trước khi bấm chia sẻ.”
- Bình luận tự giễu: “Là netizen chính hiệu, sáng mở mắt là lướt điện thoại.”
Cư dân mạng, người dùng mạng, anti-fan khác nhau chỗ nào
| Cách gọi | Chỉ ai | Sắc thái |
|---|---|---|
| Netizen / cư dân mạng | Người tham gia bàn luận, chia sẻ trên mạng | Trung tính, hay dùng khi nói về dư luận |
| Người dùng Internet | Bất kỳ ai có dùng mạng, kể cả chỉ đọc | Khô, dùng trong số liệu, báo cáo |
| Fan | Người hâm mộ một nghệ sĩ, một đội bóng… | Tích cực, gắn với một đối tượng cụ thể |
| Anti-fan | Người chủ động ghét, công kích một người nổi tiếng | Tiêu cực |
| Anh hùng bàn phím | Người hăng hái phán xét trên mạng nhưng ngoài đời ít hành động | Mỉa mai |
Như vậy netizen rộng hơn fan và anti-fan, nhưng hẹp hơn “người dùng Internet” nói chung. Một ồn ào trên mạng, kiểu những vụ lùm xùm hóng hớt trên mạng, thường có đủ cả ba nhóm cùng nhảy vào.
Khi viết văn, nên dùng từ nào thay cho netizen
Trong bài văn, bài nghị luận hay văn bản hành chính, nên viết bằng tiếng Việt: cư dân mạng, cộng đồng mạng, người dùng mạng xã hội. Đề nghị luận kiểu “Ứng xử văn minh trên không gian mạng” chấm điểm cách diễn đạt, và một chữ tiếng Anh chen vào không giúp bài văn hay hơn. Nếu muốn giữ chữ netizen vì đang trích lời người khác, hãy đặt trong ngoặc kép và giải thích một lần.
Netizen: mấy điều hay bị hỏi lại
Netizen nghĩa là gì trong K-pop?
Trong tin K-pop, netizen thường chỉ người dùng các diễn đàn, trang tin lớn của Hàn Quốc. Bình luận của họ được dịch lại để cho biết công chúng Hàn đón nhận một bài hát, một bộ phim hay một tin đồn ra sao.
Knet là gì?
Knet là cách rút gọn của “Korean netizen”, tức cư dân mạng Hàn Quốc. Tương tự, Cnet chỉ cư dân mạng Trung Quốc, Inet chỉ người dùng mạng quốc tế nói chung.
Netizen đọc như thế nào?
Đọc gần giống “nét-ti-dần”, trọng âm rơi vào âm đầu. Người Việt nói nhanh thường đọc thành “nét-ti-zen”, vẫn hiểu được.
Gọi ai đó là netizen có phải chê không?
Không. Đây là từ trung tính, ai dùng mạng và tham gia bàn luận đều là netizen. Sắc thái chê chỉ đến từ ngữ cảnh, ví dụ khi bài báo nhấn vào những bình luận ác ý.