Mở bài Chiếc lá cuối cùng hay nhất – 13 mẫu trực tiếp, gián tiếp

Chiếc lá cuối cùng là một truyện ngắn được yêu mến của O. Hen-ri, nhà văn Mỹ được nhớ đến với những cái kết khiến người đọc lặng đi. Qua câu chuyện về cô họa sĩ Giôn-xi và chiếc lá thường xuân cụ Bơ-men vẽ trong đêm mưa tuyết, truyện ngợi ca tình thương giữa những con người nghèo khó và sức mạnh hồi sinh của nghệ thuật chân chính.

O. Hen-ri (1862–1910), tên thật là William Sydney Porter, là cây bút truyện ngắn bậc thầy của văn học Mỹ. Trước khi cầm bút, ông từng làm đủ nghề để mưu sinh, từ phụ việc hiệu thuốc, kế toán đến thủ quỹ ngân hàng, nên rất hiểu đời sống của người lao động nghèo nơi đô thị. Truyện Chiếc lá cuối cùng, in năm 1907 trong tập The Trimmed Lamp, kể về Giôn-xi, cô họa sĩ trẻ mắc bệnh sưng phổi, đã buông xuôi và chờ chết theo những chiếc lá thường xuân rụng dần. Chính chiếc lá mà cụ Bơ-men lặng lẽ vẽ lên tường đã kéo cô trở lại với sự sống. Tác phẩm là bài ca cảm động về tình người và về sứ mệnh cao đẹp của người nghệ sĩ.

Có những truyện đọc xong người ta quên ngay, nhưng cũng có truyện khiến ta phải lật lại từ đầu chỉ vì một chi tiết ở trang cuối. Chiếc lá cuối cùng của O. Hen-ri thuộc loại thứ hai. Suốt câu chuyện, người đọc cùng Xiu lo cho Giôn-xi, mừng khi chiếc lá thường xuân vẫn bám trên tường, để rồi đến lời kể của Xiu mới vỡ lẽ rằng chiếc lá ấy là nét vẽ của cụ Bơ-men, được đánh đổi bằng chính mạng sống của cụ. Cái kết ấy làm sáng lên toàn bộ ý nghĩa nhân văn của tác phẩm.

Ít nhà văn nào hiểu nỗi cơ cực của người nghèo như O. Hen-ri. Mồ côi mẹ từ nhỏ, bỏ học khi mới mười lăm tuổi, ông lăn lộn với đủ nghề để kiếm sống và từng trải qua những năm tháng u tối nhất của đời mình. Có lẽ vì thế, đằng sau giọng kể dí dỏm của ông luôn có một tấm lòng ấm áp dành cho những con người bé nhỏ. Chiếc lá cuối cùng là kết tinh của tấm lòng ấy: một câu chuyện giản dị về những họa sĩ nghèo trong khu nhà trọ, nơi tình thương có thể cứu được một mạng người.

Nhắc đến O. Hen-ri, người ta nghĩ ngay đến những cái kết khiến câu chuyện đang yên ả bỗng rẽ sang một hướng không ai đoán trước. Nhưng ở ông, sự bất ngờ chưa bao giờ chỉ để gây tò mò; nó luôn mở ra một điều đẹp đẽ về con người. Chiếc lá cuối cùng là ví dụ tiêu biểu. Đến những dòng cuối truyện, người đọc mới biết chiếc lá thường xuân không chịu rụng kia là một bức vẽ, và người vẽ nó là cụ Bơ-men, ông họa sĩ già tưởng như cả đời thất bại.

Văn học thế giới có nhiều trang viết về người nghèo, nhưng hiếm có trang nào ấm áp như cách O. Hen-ri viết về họ. Trong Chiếc lá cuối cùng, các nhân vật đều thiếu thốn: hai cô gái trẻ thuê chung một căn hộ nhỏ gần công viên Oa-sinh-tơn, một ông già kiếm sống bằng việc ngồi làm mẫu cho các họa sĩ. Thế nhưng chính những con người chẳng có gì trong tay ấy lại biết san sẻ cho nhau điều quý giá nhất. Truyện ngắn vì vậy trở thành lời khẳng định rằng tình thương có thể nảy nở ở bất cứ đâu, kể cả nơi tối tăm, chật chội nhất.

Một chiếc lá thường xuân, xanh sẫm nơi cuống, vàng úa nơi mép, bám trên bức tường gạch giữa mùa đông giá buốt. Hình ảnh nhỏ bé ấy lại là trung tâm của truyện ngắn Chiếc lá cuối cùng của O. Hen-ri. Với Giôn-xi, nó là sợi dây cuối cùng níu cô ở lại với cuộc đời. Với cụ Bơ-men, nó là kiệt tác cụ chờ đợi suốt bốn mươi năm. Với người đọc, nó trở thành biểu tượng của niềm tin, của lòng hi sinh và của thứ nghệ thuật sinh ra vì con người.

Trong truyện ngắn Chiếc lá cuối cùng của O. Hen-ri, có một câu nói rất ngắn mà đánh dấu cả một sự hồi sinh. Sau hai đêm mưa gió, thấy chiếc lá vẫn bám trên tường, Giôn-xi tự trách mình rồi thốt lên: “Muốn chết là một tội.” Cô gái từng đếm từng chiếc lá rụng để chờ ngày ra đi nay đòi ăn cháo, đòi soi gương và mơ có ngày được vẽ vịnh Na-plơ. Điều gì đã làm nên sự đổi thay ấy? Câu trả lời nằm ở tấm lòng của cụ Bơ-men và ở thông điệp nhân văn mà nhà văn Mỹ gửi gắm.

Cô bé bán diêm của An-đéc-xen khép lại bằng cái chết lặng lẽ của một em bé không ai đoái hoài giữa đêm giao thừa. Hơn sáu mươi năm sau, O. Hen-ri viết Chiếc lá cuối cùng, cũng là chuyện mùa đông lạnh giá, bệnh tật và nghèo khó, nhưng lần này có một bàn tay đưa ra kịp lúc. Cô họa sĩ Giôn-xi được cứu sống nhờ chiếc lá thường xuân mà cụ Bơ-men vẽ trong đêm mưa tuyết. Đặt hai tác phẩm cạnh nhau, ta càng thấy rõ điều O. Hen-ri muốn nói: sự quan tâm của con người có thể làm nên điều kì diệu.

Giôn-xi là nhân vật mở ra mọi nút thắt trong truyện ngắn Chiếc lá cuối cùng của O. Hen-ri. Cô là một họa sĩ trẻ, nghèo, ôm ấp những ước mơ nghệ thuật, nhưng khi trận sưng phổi ập đến, cô nhanh chóng gục ngã cả về tinh thần. Cô nói với Xiu như một lời phán quyết: “Hôm nay nó sẽ rụng thôi và cùng lúc đó thì em sẽ chết.” Theo dõi hành trình từ tuyệt vọng đến hồi sinh của Giôn-xi, người đọc hiểu được giá trị của niềm tin sống và sức mạnh của tình thương quanh mình.

Trong truyện ngắn Chiếc lá cuối cùng, cụ Bơ-men xuất hiện không nhiều và gần như không nói lời nào về việc mình làm. Ông họa sĩ già ấy đã ngoài sáu mươi, nghèo túng, mấy chục năm nay chỉ mơ về một kiệt tác chưa bao giờ vẽ được. Vậy mà trong một đêm mưa tuyết, cụ đã âm thầm hoàn thành kiệt tác đó trên bức tường gạch để cứu lấy Giôn-xi. Qua nhân vật này, O. Hen-ri dựng nên chân dung đẹp đẽ của người nghệ sĩ dám hi sinh vì đồng loại.

Truyện ngắn Chiếc lá cuối cùng của O. Hen-ri được dựng trên hai lần đảo ngược tình huống. Giôn-xi đang chờ chết thì bình phục; cụ Bơ-men vốn khỏe mạnh thì ra đi chỉ sau hai ngày đổ bệnh. Sợi dây nối hai số phận ấy là chiếc lá thường xuân vẫn còn trên tường sau đêm gió bấc. Tìm hiểu chi tiết chiếc lá, ta không chỉ thấy tài dựng truyện của nhà văn mà còn thấy rõ tư tưởng nhân đạo thấm trong từng trang viết.

Nghệ thuật sinh ra để làm gì? Câu hỏi ấy đã được bàn đến trong vô số trang lí luận, nhưng có lẽ ít câu trả lời nào giản dị và thuyết phục như truyện ngắn Chiếc lá cuối cùng của O. Hen-ri. Cụ Bơ-men cả đời chưa vẽ nổi một bức tranh đáng nhớ, đến khi làm ra kiệt tác thì đó lại là một chiếc lá vô danh trên tường, không ai mua, không ai treo trong phòng tranh. Thế nhưng bức vẽ ấy đã giữ lại một cuộc đời. Bằng lối kể giàu kịch tính và một tấm lòng nhân hậu, nhà văn Mỹ khẳng định rằng tác phẩm chân chính nhất là tác phẩm được làm nên từ tình thương và phục vụ chính sự sống con người. Đó cũng là chìa khóa để ta đi vào câu chuyện xúc động này.