Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Mạt gà là gì? Con bọ tí hon trong chuồng gà và chữ mạt đa nghĩa

Cập nhật 03/06/2025·MMavrick Nguyễn·7 phút đọc
Nội dung chính
  • Mạt gà là con gì?
  • Một chữ "mạt", ba lối nghĩa
  • Mạt gà khác ve, rận và bọ chét chỗ nào?
  • Bọ mạt, mạt đỏ và con mạt trong lời người nuôi gà

Mạt gà là loài bọ rất nhỏ sống trong chuồng gà, đêm bò ra hút máu gà và các loài gia cầm, ngày trốn vào khe gỗ, ổ rơm. Tên khoa học của nó là Dermanyssus gallinae; dân gian còn gọi là bọ mạt, bọ mát. Ai từng ôm ổ rơm gà đẻ rồi ngứa ran cả cánh tay thì đã gặp con mạt gà, dù chưa chắc nhìn thấy nó.

Nghĩa Loài bọ chân đốt tí hon, hút máu gia cầm, sống trong chuồng trại
Tên gọi khác Bọ mạt, bọ mát; tiếng Anh: poultry red mite, chicken mite
Loại từ Danh từ (danh từ ghép: mạt + gà)
Thuộc nhóm Lớp hình nhện (nhóm ve, mạt), không phải côn trùng
mạt gà là gì
mạt gà là gì? Con bọ tí hon trong chuồng gà

Mạt gà là con gì?

Từ điển tiếng Việt giải nghĩa bọ mạt là loài bọ chân đốt, hay ở trong rơm rạ hoặc sống bám trên gà, vịt, đốt rất ngứa. Chữ gà phía sau chỉ nơi nó hay gặp nhất, chứ con mạt không kén riêng gà; vịt, bồ câu, chim cảnh đều có thể là vật chủ.

Con mạt trưởng thành chỉ dài chừng một milimét, nhỏ như hạt cát mịn. Lúc đói, thân nó màu xám nhạt, gần như lẫn vào bụi chuồng. Hút no máu rồi, bụng căng lên và chuyển sang đỏ sẫm, vì thế người nuôi gà ở nước ngoài gọi nó là red mite, “con mạt đỏ”.

Điều làm mạt gà khác nhiều loài ký sinh là giờ giấc. Ban ngày nó không ở trên mình gà mà nấp trong kẽ ván, chân sào đậu, góc ổ đẻ. Đêm xuống, khi gà ngủ, nó mới bò lên hút máu rồi rút về chỗ trốn. Người ta bắt một con gà ra xem giữa trưa có khi chẳng thấy con mạt nào, trong khi khe chuồng lúc nhúc cả đàn.

Vòng đời ngắn, chỉ khoảng một, hai tuần từ trứng đến con trưởng thành nếu chuồng ấm, nên đàn mạt sinh sôi rất nhanh. Chúng lại nhịn đói được nhiều tháng, nên một cái chuồng bỏ trống lâu vẫn có thể còn mạt.

Một chữ “mạt”, ba lối nghĩa

Gõ chữ mạt một mình vào từ điển, ta gặp ba nhóm nghĩa không liên quan gì đến nhau:

  • Con mạt: chính là bọ mạt, như trong mạt gà.
  • Vụn nhỏ: phần vụn rơi ra khi cưa, giũa, đập: mạt cưa, mạt sắt, đá mạt.
  • Thấp kém, cuối cùng: lớp nghĩa gốc Hán (末: ngọn, cuối), có trong rẻ mạt, mạt hạng, đốn mạt, thời Lê mạt.

Ba nghĩa đọc giống hệt nhau nên đôi khi tạo ra những câu nghe buồn cười. “Chuồng gà toàn mạt” có thể hiểu là toàn bọ, cũng có thể là toàn vụn gỗ rải lót. Người nói thường phải thêm chữ: bọ mạt cho con vật, mạt cưa cho vụn gỗ. Nhắc chuyện chữ gốc Hán gắn với gà, tiếng Hán Việt gọi gà là kê; bài ngọc kê và chữ kê của con gà kể kỹ chuyện ấy.

Ở lớp nghĩa thứ ba, tính từ đốn mạt là lời chê nặng bậc nhất, nhắm vào kẻ phản bội hay lừa lọc người yếu thế.

Mạt gà khác ve, rận và bọ chét chỗ nào?

Ở quê, người ta hay gọi lẫn mọi con bọ hút máu là ve, là rận. Thật ra mỗi tên chỉ một loài khác nhau:

Tên Thuộc nhóm Đặc điểm dễ nhận
Mạt gà Hình nhện, tám chân Nhỏ cỡ hạt cát; ngày trốn trong khe chuồng, đêm mới bò lên gà
Ve (bét) Hình nhện, tám chân To hơn hẳn, cắm đầu bám chặt trên da trâu bò, chó mèo nhiều ngày
Rận Côn trùng, sáu chân, không cánh Thân dẹp, sống luôn trên mình vật chủ
Bọ chét Côn trùng, sáu chân Nhảy rất xa, hay gặp trên chó mèo

Cái tên đồng nghĩa gần nhất của mạt gà là bọ mạt, bọ mát. Không có từ trái nghĩa theo đúng kiểu tính từ. Chỗ dễ nhầm nhất là mạt gà với mạt cưa: một bên là con vật, một bên là thứ vụn gỗ mà nhiều nhà lại đem rải lót chuồng gà.

Mạt gà có thể bò sang người khi ở gần chuồng, nhất là lúc chuồng vắng gà. Nó không sống lâu trên da người nhưng vết đốt gây ngứa, nổi mẩn. Ai ngứa kéo dài sau khi dọn chuồng thì nên đi khám để bác sĩ xem đúng nguyên nhân, thay vì tự đoán. Vì mạt chỉ ra ăn lúc tối, muốn biết chuồng có mạt hay không thì soi đèn vào khe sào đậu ban đêm là dễ thấy nhất: những chấm đỏ li ti đang bò chính là chúng. Ai chú ý đến bộ lông gà hẳn cũng biết chữ trổ mã gốc từ chuyện gà trống thay lông, một từ khác sinh ra từ cái chuồng gà.

Bọ mạt, mạt đỏ và con mạt trong lời người nuôi gà

Mạt gà có nhìn thấy bằng mắt thường không?

Có, nhưng khó. Từng con chỉ như một chấm nhỏ; dễ thấy nhất là khi chúng tụ thành đám trong khe chuồng hoặc khi đã hút no máu, chuyển màu đỏ.

Mạt gà có cắn người không?

Có thể. Khi thiếu gia cầm để hút máu, mạt bò sang người ở gần và đốt gây ngứa. Chúng không ở lâu trên người; nếu ngứa nhiều hoặc kéo dài, nên hỏi ý kiến bác sĩ.

Mạt gà tiếng Anh là gì?

Thường gọi là poultry red mite, red mite hoặc chicken mite. Trong tài liệu khoa học dùng tên Latinh Dermanyssus gallinae.

Bọ mạt và mạt gà có phải là một?

Trong lời ăn tiếng nói hằng ngày thì gần như là một. Từ điển giải nghĩa bọ mạt là loài bọ sống trong rơm rạ, bám trên gà vịt; chữ “mạt gà” chỉ nói rõ thêm nơi người ta hay gặp nó.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
FB88
FB88
FB88
fb88
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
Hay88
Hay88
Hay88
Hay88
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
33win
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
RR88
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
kèo bóng đá
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5