Ma cô là danh từ chỉ kẻ làm nghề môi giới mại dâm để kiếm lời; trong khẩu ngữ, từ này còn được dùng để mắng những kẻ lưu manh, gian xảo, đểu giả. Đây là một từ mượn tiếng Pháp, mang sắc thái miệt thị rất nặng. Hiểu ma cô nghĩa là gì để đọc cho đúng sách báo, phim ảnh, chứ không phải để gọi người khác.
| Nghĩa ngắn | (1) Kẻ môi giới mại dâm; (2) khẩu ngữ: kẻ lưu manh, đểu giả |
| Gốc từ | Mượn tiếng Pháp maquereau |
| Loại từ | Danh từ; khẩu ngữ đôi khi dùng như tính từ: “hắn ma cô lắm” |
| Sắc thái | Miệt thị, thô; tránh dùng trong giao tiếp lịch sự |
Ma cô nghĩa là gì?
Mục từ ma cô trong các từ điển tiếng Việt có một nét gốc và một nét mở rộng.
Nét gốc chỉ người đàn ông kiếm lời bằng việc môi giới mại dâm. Ở Việt Nam, đây là hành vi bị pháp luật nghiêm cấm và xử lý. Vì vậy ma cô bao giờ cũng là lời kết tội, không phải một cái tên nghề. Đi cặp với ma cô là tú bà; chữ này có câu chuyện riêng ở bài tú bà từ tên nhân vật thành danh từ chung.
Nét mở rộng thuộc khẩu ngữ: người ta gọi ai đó là “đồ ma cô” khi muốn nói kẻ ấy lật lọng, gian manh, sẵn sàng giẫm lên người khác để trục lợi. Ví dụ: Hứa trả nợ cả chục lần rồi lại trốn, đúng là cái thói ma cô. Ở nét này, người bị chửi chẳng dính gì đến nghề kia; từ chỉ được mượn vì nó đủ nặng để bày tỏ sự khinh bỉ.
Chính vì nặng như vậy, ma cô gần như không bao giờ là từ đùa. Gọi bạn bè bằng chữ này, kể cả trong lúc nói vui, rất dễ thành xúc phạm thật.
Truyện Kiều chưa có chữ, nhưng đã có người
Truyện Kiều ra đời đầu thế kỉ XIX, khi tiếng Pháp chưa để lại dấu vết trong lời ăn tiếng nói của người Việt, nên Nguyễn Du chưa dùng chữ ma cô. Thế nhưng trong truyện đã có đủ những vai mà đời sau gọi bằng chữ ấy. Mã Giám Sinh mạo làm người có học, đến hỏi Kiều như hỏi vợ, thực ra là mua người về cho Tú Bà; chuyện mua bán ấy được phân tích kĩ trong bài soạn cuộc mặc cả của Mã Giám Sinh. Sau đó còn Sở Khanh, kẻ giả làm người hào hiệp để lừa Kiều trốn đi; tên hắn cũng thành danh từ chung, xem chữ sở khanh dành cho kẻ phụ tình.
Điều thú vị là tên nhân vật Tú Bà đã thành danh từ chung trong tiếng Việt, còn chữ ma cô thì phải vay từ nơi khác. Đọc kĩ đoạn mua bán, người học dễ thấy Mã Giám Sinh đối xử với một con người như món hàng, cò kè từng đồng. Chốn mà Kiều bị đưa tới có ở bài giải nghĩa chữ lầu xanh trong văn cổ.
Từ chữ maquereau của tiếng Pháp
Ma cô là cách người Việt đọc từ maquereau, bỏ bớt âm cuối cho gọn miệng. Trong tiếng Pháp, maquereau trước hết là tên một loài cá: cá thu. Nghĩa thứ hai, thông tục, mới là nghĩa đi vào tiếng Việt.
Theo các từ điển từ nguyên, nghĩa thông tục này nhiều khả năng có gốc khác hẳn tên con cá: nó được truy về một từ tiếng Hà Lan thời trung đại chỉ người môi giới, rồi trùng âm với tên cá thu. Nói cách khác, ma cô ban đầu chỉ là “kẻ đứng giữa” một cuộc mua bán, sau đó nghĩa hẹp lại vào một loại mua bán đáng khinh.
Ma cô thuộc lớp từ gốc Pháp như cà phê, bơ, ga (nhà ga). Khác ở chỗ những từ kia trung tính, còn ma cô mang theo nguyên sắc khinh miệt của từ gốc.
Ma cô, tú bà, lưu manh, sở khanh khác nhau ở đâu?
| Từ | Chỉ ai | Ghi chú |
|---|---|---|
| Ma cô | Đàn ông môi giới mại dâm; khẩu ngữ: kẻ đểu giả | Gốc Pháp, miệt thị nặng |
| Tú bà | Người đàn bà đứng đầu chốn lầu xanh | Lấy từ tên nhân vật Truyện Kiều |
| Lưu manh | Kẻ sống ngoài vòng pháp luật, hay gây chuyện, lừa lọc | Hán Việt, nghĩa rộng hơn ma cô |
| Sở khanh | Kẻ giả đứng đắn để lừa tình rồi bỏ rơi | Lấy từ tên nhân vật Truyện Kiều |
| Gian manh | Người xảo quyệt, nhiều mánh lới | Tính từ, nhẹ hơn ma cô |
Nhóm từ trái nghĩa nằm ở phía người tử tế: đàng hoàng, ngay thẳng, quân tử. Trong văn nghị luận, thay vì dùng ma cô để chỉ kẻ xấu, nên chọn các chữ trung tính hơn như kẻ bất lương, kẻ trục lợi, hoặc gọi đúng hành vi. Một lưu ý nữa: ở nghĩa khẩu ngữ, ma cô nhắm vào nhân cách, nên câu “anh ta ma cô lắm” là một lời buộc tội, nói ra phải có căn cứ.
Ma cô, tú bà và những chữ cùng họ
Ma cô là người như thế nào?
Theo nghĩa gốc là kẻ kiếm tiền bằng việc môi giới mại dâm, một hành vi phạm pháp. Theo nghĩa khẩu ngữ là người lật lọng, lưu manh, không giữ chữ tín.
Ma cô tiếng Anh là gì?
Từ tương đương là pimp; văn bản trang trọng hay pháp lý dùng procurer.
Ma cô có phải từ thuần Việt không?
Không. Đây là từ mượn tiếng Pháp maquereau, đọc theo lối Việt hóa.
Tú bà là gì?
Là người đàn bà cầm đầu chốn lầu xanh. Chữ này lấy từ tên nhân vật trong Truyện Kiều và về nghĩa là cặp đôi với ma cô.