Soạn bài Mã Giám Sinh mua Kiều (Nguyễn Du) – Ngữ văn 9 chương trình cũ

Phân tích những nét về ngoại hình và tính cách để làm nổi bật bản chất xấu xa của Mã Giám Sinh.

Trả lời:

a. Lai lịch mập mờ, đáng ngờ

• Hắn được giới thiệu là “viễn khách” (người khách ở xa), vậy mà khi hỏi quê lại đáp “Huyện Lâm Thanh cũng gần”. Lời đáp cộc lốc, tiền hậu bất nhất, cho thấy lai lịch không rõ ràng.
• Tên gọi “Mã Giám Sinh” ghép họ với danh xưng giám sinh (học trò trường Quốc Tử Giám); một người có học lẽ ra phải lịch sự, nhưng cách trả lời lại thiếu lễ độ.

b. Ngoại hình chải chuốt, không hợp tuổi

• Tuổi đã “ngoại tứ tuần” (ngoài bốn mươi) mà “Mày râu nhẵn nhụi áo quần bảnh bao”. Vẻ ngoài được tô vẽ kĩ lưỡng, trau chuốt quá mức, lộ rõ sự giả tạo của kẻ muốn che tuổi tác để đi “hỏi vợ”.
• Cảnh “Trước thầy sau tớ lao xao” gợi đám người ồn ào, nhốn nháo, chẳng có chút gì trang trọng của một đám cưới hỏi; về sau người đọc mới biết đó là cả một đường dây buôn người.

c. Cử chỉ, lời nói lộ bản chất con buôn

• “Ghế trên ngồi tót sỗ sàng”: chữ “tót” diễn tả hành động nhanh, gọn, tự tiện chiếm chỗ ngồi trang trọng nhất, bất chấp lễ nghi; “sỗ sàng” là lời đánh giá thẳng của tác giả về sự trơ tráo, vô học.
• “Đắn đo cân sắc cân tài, Ép cung cầm nguyệt thử bài quạt thơ”: Kiều bị xem xét như một món hàng; hắn cân đo sắc đẹp, ép nàng đánh đàn, làm thơ để thử chất lượng.
• Lời nói văn hoa “Mua ngọc đến Lam Kiều” mượn điển tích tình duyên để che đậy việc mua bán, nhưng chính chữ “mua” đã để lộ bản chất. Cuối cùng là cảnh “Cò kè bớt một thêm hai”: kẻ đến “cưới vợ” lại mặc cả từng đồng như ngoài chợ.

⇒ Bằng bút pháp tả thực, tác giả đã lột trần chân dung một tên buôn người giả dối, thô lỗ, vô học, keo kiệt và bất nhân, coi con người như hàng hóa.

Cảm nhận của em về hình ảnh Thúy Kiều trong đoạn trích.

Trả lời:

• Tình cảnh éo le: gia đình gặp tai họa bất ngờ, cha và em bị bắt, Kiều phải chọn bán mình để cứu người thân và gác lại mối tình với Kim Trọng. Đó là một sự hi sinh lớn của người con hiếu thảo.
• Nỗi đau chồng chất: câu thơ “Nỗi mình thêm tức nỗi nhà” nói lên hai tầng đau khổ: nỗi đau của bản thân và nỗi đau của gia đình. Mỗi bước chân ra mắt người mua đều nặng trĩu nước mắt: “Thềm hoa một bước lệ hoa mấy hàng!”.
• Sự e thẹn, tủi nhục: nàng “Ngại ngùng dợn gió e sương”, nhìn hoa mà thẹn với hoa, trông vào gương mà thấy “mặt dày”. Một tiểu thư khuê các nay phải đứng trước người lạ để bị xem xét, nên vừa xấu hổ vừa tự trách mình.
• Thân phận món hàng: Kiều hoàn toàn bị động: bị mụ mối “vén tóc bắt tay”, bị ép đàn, ép thơ, bị ngã giá. Dáng vẻ “Nét buồn như cúc điệu gầy như mai” cho thấy nàng tiều tụy, héo hon chỉ sau ít ngày tai biến.

⇒ Hình ảnh Thúy Kiều khiến người đọc vừa xót thương vừa cảm phục: một người con gái tài sắc, giàu đức hi sinh mà bị xã hội đồng tiền biến thành món hàng.

Tấm lòng nhân đạo của Nguyễn Du thể hiện qua đoạn trích như thế nào?

Trả lời:

• Cảm thương sâu sắc trước thân phận người phụ nữ tài sắc bị chà đạp. Nhà thơ dùng những từ ngữ trân trọng khi nói về Kiều (“thềm hoa”, “lệ hoa”), đặt nàng ở vị trí của cái đẹp bị vùi dập.
• Căm phẫn, khinh bỉ bọn buôn người. Mã Giám Sinh được tả bằng những chữ đầy mỉa mai (“ngồi tót”, “sỗ sàng”, “cò kè”), không một nét nào đáng trọng.
• Tố cáo xã hội phong kiến đương thời: quan lại tham nhũng ép người lương thiện đến bước đường cùng; đồng tiền làm đảo lộn đạo lí, biến hôn nhân thành buôn bán, biến con người thành hàng hóa.

Đó là giá trị nhân đạo và giá trị hiện thực đan xen, làm nên sức sống lâu bền của đoạn trích.