Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Lương tri là gì? Chữ 良知 của Mạnh Tử và khác lương tâm ra sao?

Cập nhật 28/09/2025·MMavrick Nguyễn·7 phút đọc
Nội dung chính
  • Lương tri: cái biết không cần học
  • 良知 và câu nói của Mạnh Tử
  • Lương tri, lương tâm và lý trí khác nhau sao?
  • Quang Trung gọi quân sĩ là người có lương tri

Lương tri là cái biết phải trái, tốt xấu vốn có sẵn trong mỗi người, không đợi ai dạy mới có. Hỏi “lương tri nghĩa là gì” thì đó là nghĩa gốc; trong tiếng Việt hôm nay, chữ này còn dùng gần như lương tâm, và nói ai đó là “người có lương tri” tức là khen người ấy biết điều phải, không làm điều trái dù chẳng ai bắt.

Nghĩa ngắn Khả năng tự nhận ra đúng sai, thiện ác; gần nghĩa với lương tâm
Gốc từ Hán Việt 良知: lương (tốt lành, vốn có) + tri (biết)
Loại từ Danh từ
Sắc thái Trang trọng, hay gặp trong văn nghị luận, báo chí, lời kêu gọi
lương tri là gì
lương tri là gì? Cái biết phải trái vốn có

Lương tri: cái biết không cần học

Chữ này có hai lớp nghĩa. Lớp thứ nhất là năng lực phán đoán tỉnh táo, công bằng, nhất là với những chuyện mà sách vở hay kiến thức chuyên môn không trả lời thay mình được: thấy người ngã thì biết nên đỡ, thấy kẻ yếu bị bắt nạt thì biết thế là sai. Lớp thứ hai rộng hơn, dùng thay cho lương tâm, chỉ tiếng nói bên trong nhắc ta đừng làm điều xấu.

Từ điển Hán Việt của Nguyễn Quốc Hùng nhấn vào chỗ “trời phú”: đó là hiểu biết tốt lành sẵn có, không học mà biết. Vì vậy người ta hay nói đánh thức lương tri, như thể nó chỉ đang ngủ chứ không mất hẳn, hoặc trái với lương tri khi một việc làm sai đến mức ai bình thường cũng thấy.

Đi với chữ này còn có những cụm quen mặt trên báo: lương tri nhân loại, lương tri thời đại, tiếng gọi của lương tri. Ở đó, lương tri không còn là chuyện riêng một người mà là cái phải trái chung mà cả cộng đồng cùng thừa nhận.

良知 và câu nói của Mạnh Tử

Hai chữ 良知 có từ rất sớm, trong thiên Tận tâm sách Mạnh Tử. Đại ý: điều người ta không học mà làm được gọi là lương năng, điều không phải nghĩ ngợi mà vẫn biết gọi là lương tri. Mạnh Tử lấy ví dụ rất đời: đứa trẻ con chẳng ai dạy cũng biết thương cha mẹ, lớn lên chút nữa thì biết kính anh.

Chữ lương 良 ở đây nghĩa là tốt, lành, và cả “vốn có từ đầu”; chữ tri 知 là biết. Cùng một ý ấy, Mạnh Tử còn bàn về lòng thương người thấy nạn, có trong bài giải nghĩa chữ trắc ẩn mà Mạnh Tử từng bàn. Gần hai nghìn năm sau, Vương Dương Minh đời Minh lấy “trí lương tri” (đưa lương tri đến chỗ trọn vẹn) làm trục cho cả học thuyết của mình, nên chữ này còn mang dáng dấp triết học khi gặp trong sách nghiên cứu.

Lương tri, lương tâm và lý trí khác nhau sao?

Từ Nghiêng về Câu dùng
Lương tri Cái biết đúng sai có sẵn Việc ấy trái với lương tri.
Lương tâm Cái cảm: day dứt khi làm sai, thanh thản khi làm đúng Lương tâm cắn rứt suốt mấy đêm.
Lý trí Suy xét, tính toán bằng lý lẽ Lý trí bảo dừng, nhưng lòng lại muốn đi.
Thiên lương Bản tính tốt trời cho, giọng văn chương Giữ được thiên lương giữa chốn tù ngục.

Lương tri và lương tâm thay được cho nhau trong nhiều câu, vì cả hai đều chung chữ lương 良. Chỗ khác nằm ở nhịp câu: nói “lương tâm cắn rứt” thì tự nhiên, còn “lương tri cắn rứt” nghe lạ tai. Muốn đọc kỹ hơn về vế bên kia, xem bài chữ lương tâm 良心 và lúc nó cắn rứt.

Trái nghĩa với người có lương tri là kẻ vô lương tâm, táng tận lương tâm, bất nhân. Người ta ít nói “vô lương tri”, nhưng nói “bịt tai trước lương tri” thì có.

Quang Trung gọi quân sĩ là người có lương tri

Học sinh gặp chữ này trong hồi mười bốn Hoàng Lê nhất thống chí. Trước khi tiến quân ra Bắc, vua Quang Trung dụ tướng sĩ, gọi họ là những người có lương tri (có bản chép thành “lương tri lương năng”), rồi dặn đừng ăn ở hai lòng. Một câu vừa nâng người nghe lên, vừa ràng buộc: đã được coi là người biết phải trái thì không thể làm điều phản trắc. Nguyên văn đoạn này và câu hỏi đọc hiểu có ở bài soạn đoạn trích vua Quang Trung đánh quân Thanh.

Đời thường cũng dùng được, chỉ cần câu đủ trang trọng: “Nhặt được ví tiền mà đem nộp lại, chẳng phải vì sợ ai, chỉ vì lương tri không cho phép giữ.”

Một chỗ dễ đọc chệch: chữ lương trong lương tri là 良 (tốt lành), cùng họ với lương thiện, lương y, hoàn toàn khác chữ lương 糧 trong lương thực hay chữ lương của tiền lương. Nhớ được chữ lương thiện là nhớ được lương tri.

Đặt chữ lương tri vào câu cho trúng

Người có lương tri là người như thế nào?

Là người tự biết điều gì nên làm, điều gì không, và làm theo cái biết ấy dù không có ai giám sát. Họ không cần luật cấm mới thôi bắt nạt người yếu.

Lương tri và lương tâm có dùng thay nhau được không?

Phần lớn là được, vì từ điển xếp lương tri là một cách gọi khác của lương tâm. Riêng những cụm đã quen như “lương tâm cắn rứt”, “vô lương tâm” thì nên giữ nguyên chữ lương tâm.

Đánh thức lương tri là gì?

Là làm cho người ta nhận ra điều sai mà trước đó họ lờ đi. Một bức ảnh, một câu chuyện thật có thể đánh thức lương tri của cả xã hội trước một bất công.

Lương tri tiếng Anh là gì?

Khi dùng theo nghĩa lương tâm, tiếng Anh thường dịch là conscience. Muốn nhấn vào cái biết phải trái nói chung thì có thể diễn bằng moral sense.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
https://789betlove.com/
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
FB88
fb88
kèo nhà cái
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5