Lễ hằng thuận là lễ cưới được cử hành theo nghi thức Phật giáo, thường tổ chức tại chánh điện của chùa, có chư tăng hoặc chư ni chứng minh và chúc phúc cho đôi vợ chồng mới. Nhiều người tìm “hằng thuận là gì” sau khi dự một đám cưới ở chùa: đó là tên riêng của buổi lễ này, gửi gắm mong ước hai người luôn thuận hòa với nhau suốt đời.
| Nghĩa | Lễ thành hôn theo nghi thức Phật giáo, làm tại chùa |
| Chữ Hán | 恆順: hằng là thường, lâu bền; thuận là thuận theo, hòa hợp |
| Gốc tên gọi | Hạnh nguyện “hằng thuận chúng sinh” của Bồ-tát Phổ Hiền trong kinh Hoa Nghiêm |
| Tên gọi khác | Lễ cưới ở chùa, lễ thành hôn tại chùa |
| Giá trị pháp lý | Không thay cho đăng ký kết hôn tại cơ quan nhà nước |
Lễ hằng thuận nói gì về hôn nhân?
Hằng thuận là từ Hán Việt. Chữ hằng (恆) theo Thiều Chửu nghĩa là thường, lâu, bền, cùng gốc với hằng ngày, vĩnh hằng. Chữ thuận (順) là theo, noi theo lẽ phải, rộng ra là êm thuận, không trái nhau, như trong hòa thuận, thuận vợ thuận chồng. Ghép lại, hằng thuận là lúc nào cũng thuận theo, lúc nào cũng hòa hợp.
Tên gọi này mượn từ kinh điển. Phẩm Phổ Hiền hạnh nguyện trong kinh Hoa Nghiêm nêu mười đại nguyện của Bồ-tát Phổ Hiền, nguyện thứ chín là hằng thuận chúng sinh: luôn thuận theo, cảm thông và giúp đỡ mọi người. Khi đưa vào lễ cưới, ý nghĩa ấy được thu hẹp lại trong một mái nhà: vợ chồng biết nhường nhịn, tôn trọng nhau, không đòi người kia phải theo ý mình mọi chuyện.
Lễ cưới vào chùa từ khi nào?
Người Việt từ lâu đã có thói quen lên chùa trước những việc hệ trọng của đời mình, nhưng một nghi thức cưới riêng, có trình tự và văn bản tụng đọc hẳn hoi, thì mới hình thành khoảng những thập niên đầu thế kỷ XX, gắn với phong trào chấn hưng Phật giáo. Có tài liệu nêu mốc năm 1930 với một đám cưới làm tại chùa ở Huế. Về người khởi xướng và người đặt tên “hằng thuận”, các nguồn ghi không thống nhất, nên ở đây không nêu tên cụ thể.
Ý nghĩa của buổi lễ thì các tài liệu nói khá giống nhau. Đôi trẻ đến trước Tam Bảo không phải để xin được may mắn, mà để nghe lời dạy về bổn phận vợ chồng, nhận lời chúc phúc của chư tăng và hai họ, rồi tự hứa với nhau trước mặt mọi người. Về sau, một số nơi dùng tên dễ hiểu hơn là lễ thành hôn tại chùa, vì không phải ai nghe chữ hằng thuận cũng biết đó là lễ cưới.
Trình tự một lễ hằng thuận tại chánh điện
Không có một khuôn duy nhất cho mọi chùa. Nghi thức lễ hằng thuận dưới đây là phần khung thường gặp, được tóm lược từ sách nghi lễ Phật giáo và các bài tường thuật trên báo.
- Thỉnh sư, xin phép nhà chùa. Gia đình hai bên đến gặp sư trụ trì trình bày ý định, hẹn ngày giờ. Chùa đồng ý thì mới chuẩn bị.
- Mở đầu. Cô dâu, chú rể và hai họ vào chánh điện, hai họ chia làm hai phía, nhà trai thường ở phía tay trái. Vị chủ lễ dâng hương, cả đoàn đảnh lễ Tam Bảo.
- Tụng kinh, nghe giảng. Phần trọng tâm thường là đọc đoạn kinh Thiện Sinh, nơi Đức Phật dạy về bổn phận giữa vợ và chồng, kèm một bài pháp ngắn của vị chủ lễ.
- Lạy báo ân và phát nguyện. Đôi trẻ lạy tạ cha mẹ hai bên, rồi đọc các lời phát nguyện: thương yêu, chung thủy, hiếu thảo với hai bên nội ngoại, cùng nhau xây dựng gia đình. Số lời nguyện mỗi nghi thức một khác.
- Trao nhẫn. Vị chủ lễ trao nhẫn để cô dâu chú rể đeo cho nhau. Chiếc nhẫn được giảng là lời nhắc về sự nhẫn nhịn, vì chữ nhẫn trong nhẫn cưới đồng âm với chữ nhẫn trong kiên nhẫn.
- Chúc phúc và hồi hướng. Đại diện hai họ nói lời chúc, đôi tân hôn cảm ơn, cả đoàn niệm Phật và hồi hướng công đức.
Cả buổi lễ thường gói trong khoảng một giờ, trang nghiêm, không nhạc, chỉ có tiếng chuông mõ và lời tụng đọc. Sau lễ, có nhà đãi cơm chay ở chùa, có nhà vẫn tổ chức tiệc cưới riêng ở nhà hoặc nhà hàng vào hôm khác.
Ai có thể cưới theo nghi thức này
Đa số cặp đôi làm lễ hằng thuận là Phật tử hoặc con cháu trong gia đình có truyền thống đi chùa. Tuy vậy, không có một quy định chung cho mọi nơi: điều kiện cụ thể, từ việc có cần quy y hay không đến giấy tờ phải mang theo, do từng chùa đặt ra. Có nơi tổ chức lễ cưới tập thể cho nhiều cặp cùng lúc. Muốn biết chính xác, cách duy nhất là hỏi thẳng nhà chùa nơi mình định làm lễ.
Lễ cưới ở chùa thường đơn giản và tiết kiệm hơn một đám cưới linh đình, nhưng cũng đòi hỏi trang phục kín đáo, giữ yên lặng và tuân theo quy định của nơi thờ tự. Với nhiều người, chữ duyên gặp gỡ trong quan niệm nhà Phật chính là lý do họ chọn bước vào hôn nhân ở chốn thiền môn.
Lễ hằng thuận, đám cưới ở nhà và tờ đăng ký kết hôn
Ba việc này hay bị gộp làm một, nhưng chúng khác nhau về bản chất.
| Tiêu chí | Lễ hằng thuận | Lễ cưới truyền thống | Đăng ký kết hôn |
|---|---|---|---|
| Là gì | Nghi lễ tôn giáo, chúc phúc theo nghi thức Phật giáo | Nghi lễ theo phong tục: dạm ngõ, ăn hỏi, rước dâu, tiệc cưới | Thủ tục hộ tịch do Nhà nước thực hiện |
| Nơi làm | Chánh điện của chùa | Nhà hai họ, nhà hàng | Ủy ban nhân dân có thẩm quyền |
| Người chủ trì | Vị sư chủ lễ | Đại diện hai họ | Cán bộ tư pháp – hộ tịch |
| Kết quả | Lời chúc phúc, lời phát nguyện | Sự công nhận của họ hàng, làng xóm | Giấy chứng nhận kết hôn |
| Giá trị pháp lý | Không | Không | Có |
Theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, việc kết hôn phải được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền; không đăng ký thì không có giá trị pháp lý, dù đã làm lễ ở chùa hay mở tiệc lớn đến đâu. Vì thế các cặp đôi thường đi đăng ký kết hôn trước hoặc sau ngày làm lễ. Lễ hằng thuận cũng không thay thế lễ gia tiên: nhiều gia đình vẫn làm đủ lễ ở nhà rồi mới lên chùa.
Lời phát nguyện trong chùa nghe mới lạ, nhưng ý của nó rất gần với những câu ca dao về nghĩa vợ chồng thủy chung mà ông bà vẫn dặn: thuận vợ thuận chồng, tát biển Đông cũng cạn. Đó cũng là nền của một mái ấm theo nghĩa đầy đủ.
Thắc mắc của đôi trẻ muốn cưới ở chùa
Hằng thuận là gì?
Hằng thuận là từ Hán Việt, nghĩa là luôn luôn thuận theo, hòa hợp. Trong Phật giáo, chữ này lấy từ nguyện “hằng thuận chúng sinh” của Bồ-tát Phổ Hiền; trong đời thường, nó là tên gọi của lễ cưới tại chùa.
Lễ cưới ở chùa có cần đăng ký kết hôn không?
Có. Lễ hằng thuận chỉ là nghi lễ tôn giáo. Muốn được pháp luật công nhận là vợ chồng, hai người vẫn phải đăng ký kết hôn tại Ủy ban nhân dân theo quy định.
Nghi thức lễ hằng thuận gồm những phần nào?
Thường gồm dâng hương, đảnh lễ Tam Bảo, tụng kinh và nghe giảng về bổn phận vợ chồng, lạy báo ân cha mẹ, đọc lời phát nguyện, trao nhẫn, chúc phúc và hồi hướng. Thứ tự và độ dài tùy từng chùa.
Không phải Phật tử có làm lễ hằng thuận được không?
Tùy chùa. Mỗi nơi có điều kiện riêng về việc quy y và giấy tờ. Cách chắc chắn nhất là hỏi trực tiếp sư trụ trì trước khi lên kế hoạch.
Làm lễ hằng thuận rồi có cần làm đám cưới ở nhà không?
Không bắt buộc. Có gia đình chỉ làm lễ ở chùa và đãi cơm chay, có gia đình vẫn giữ đủ nghi lễ ở nhà và tiệc cưới. Hai việc này có thể đi cùng nhau.