Lãnh đạm là thái độ lạnh nhạt, không để lộ tình cảm, tỏ ra chẳng muốn quan tâm tới người hay việc trước mặt. Người lãnh đạm có thể vẫn lịch sự, vẫn trả lời, nhưng câu trả lời nhạt và xa. Đây là từ Hán Việt, nghe trang trọng hơn “lạnh nhạt”, “thờ ơ”, và hay gặp trong văn viết.
| Nghĩa ngắn | Lạnh nhạt, hờ hững, không tỏ ra quan tâm |
| Gốc từ | Hán Việt 冷淡: lãnh (lạnh) + đạm (nhạt) |
| Loại từ | Tính từ; có khi dùng như động từ (“lãnh đạm với ai”) |
| Trái nghĩa | Nồng nhiệt, niềm nở, ân cần, sốt sắng |
Lãnh đạm: vừa lạnh vừa nhạt
Tách hai chữ ra thì nghĩa hiện rõ như một món canh nguội. Chữ lãnh (冷) là lạnh, cùng gốc với lãnh cung (cung lạnh, nơi giam phi tần thất sủng), lãnh tĩnh (lặng lẽ). Thiều Chửu ghi thêm nghĩa thờ ơ, dửng dưng cho chữ này. Chữ đạm (淡) là nhạt, không đậm: nhạt vị, nhạt màu, như trong đạm bạc, thanh đạm.
Đem cái lạnh và cái nhạt đặt vào chuyện người với người, ta có một thái độ không nóng, không đậm, không mặn mà. Trong tiếng Việt, từ này gần như chỉ dùng để nói về thái độ, ít khi nói về đồ vật hay cảnh vật.
Cẩn thận kẻo lẫn với lãnh đạo: hai từ chỉ khác một chữ cuối, nhưng chữ lãnh trong lãnh đạo là 領 (dẫn dắt), hoàn toàn khác chữ lãnh 冷 ở đây.
Một người lãnh đạm trông ra sao?
Theo từ điển của Viện Ngôn ngữ học, lãnh đạm là không có biểu hiện tình cảm, tỏ ra không muốn quan tâm đến; từ điển còn xếp nó cạnh hờ hững, lạnh lùng, lạnh nhạt, thờ ơ. Chữ “tỏ ra” đáng để ý: lãnh đạm là cái người khác nhìn thấy ở bên ngoài, còn trong lòng có thật sự hết quan tâm hay không thì chưa chắc.
Một vài câu cho dễ hình dung:
- Bạn hào hứng khoe điểm, cậu ấy chỉ đáp “ừ” rồi cúi xuống điện thoại. Thái độ lãnh đạm ấy làm bạn cụt hứng cả buổi.
- Sau lần cãi nhau, hai chị em đối xử với nhau lãnh đạm suốt một tuần.
- Khán giả lãnh đạm với bộ phim, rạp chiếu thưa dần sau ba ngày.
Câu thứ ba cho thấy từ này dùng được cả với đám đông, không chỉ với một người.
Lạnh lùng, thờ ơ, hờ hững có giống lãnh đạm không?
| Từ | Điểm nhấn | Ví dụ |
|---|---|---|
| Lãnh đạm | Thái độ nhạt, giữ khoảng cách; giọng văn viết | Đón khách bằng vẻ lãnh đạm |
| Lạnh nhạt | Như lãnh đạm nhưng thuần Việt, dùng nhiều trong chuyện tình cảm | Dạo này anh ấy lạnh nhạt hẳn |
| Thờ ơ | Không để tâm tới việc lẽ ra phải quan tâm | Thờ ơ với chuyện học hành |
| Hờ hững | Có mà như không, nửa vời; hay gặp trong thơ | Nhìn nhau hờ hững |
| Lạnh lùng | Vẻ ngoài lạnh, ít cảm xúc; có khi là tính cách sẵn có | Gương mặt lạnh lùng |
Trái nghĩa với lãnh đạm là nồng nhiệt, niềm nở, ân cần. Điểm khác tinh tế: “lạnh lùng” nhiều khi là tính cách, có người sinh ra đã kiệm lời; còn “lãnh đạm” thường là thái độ trong một hoàn cảnh, với một người cụ thể. Ai muốn so tiếp, có bài phân tích thờ ơ khác hờ hững chỗ nào.
Thờ ơ, hờ hững, lãnh đạm cũng là những nấc đứng đối diện lòng sốt sắng; thứ tự từ nhẹ đến nặng nằm trong những từ ngược nghĩa với nhiệt tình.
Từ thái độ lãnh đạm đến đề văn về sự vô cảm
Đề nghị luận về lối sống thờ ơ, vô cảm khá quen ở THCS và THPT. Chữ lãnh đạm hữu ích ở phần giải thích từ ngữ: nó gọi đúng cái vẻ “không mặn mà” bên ngoài, trước khi bài văn đi sâu vào chuyện lòng người đã nguội hay chưa. Có thể sắp ý thế này:
- Giải thích: lãnh đạm là lạnh nhạt, không tỏ ra quan tâm; khi thành nếp và lan rộng sẽ dẫn tới bệnh vô cảm trước nỗi đau người khác.
- Biểu hiện: đi qua tai nạn mà không dừng lại; nghe bạn kể chuyện buồn mà mắt vẫn dán vào màn hình.
- Phân biệt: im lặng vì tôn trọng không gian riêng của người khác thì không phải lãnh đạm.
- Bài học: một câu hỏi han, một ánh nhìn chú ý cũng đủ phá lớp băng ấy.
Khi viết, đừng đặt “lãnh đạm” lên người đang mệt mỏi hay đau buồn; vẻ ngoài lặng lẽ của họ là chuyện khác hẳn.
Chữ lãnh đạm khi nói, khi viết
Lãnh đạm nghĩa là gì trong tình yêu?
Là khi một người bỗng trả lời cụt lủn, ít hỏi han, không còn hào hứng với những dự định chung. Trong chuyện tình cảm, người ta hay nói “lạnh nhạt” hơn; “lãnh đạm” xuất hiện nhiều trong truyện và lời kể.
Lãnh đạm là từ Hán Việt phải không?
Phải. Lãnh đạm viết là 冷淡, gồm lãnh (lạnh) và đạm (nhạt). Hai chữ đều có thể đứng trong những từ khác như lãnh cung, đạm bạc.
Lãnh đạm tiếng Anh là gì?
Tùy câu, có thể dịch là cold, indifferent hoặc aloof. “Thái độ lãnh đạm” thường dịch là a cold attitude hay an indifferent manner.
Thái độ lãnh đạm có phải là vô cảm không?
Chưa hẳn. Lãnh đạm nói về cái vẻ bên ngoài, có khi chỉ trong một lúc; vô cảm là đã mất khả năng xúc động trước nỗi đau người khác. Lãnh đạm kéo dài và thành thói quen thì mới gần tới vô cảm.