Kiện toàn là làm cho một tổ chức có đủ người, đủ bộ phận và sắp xếp lại cho hợp lí để nó hoạt động bình thường, vững vàng. Ta hay nghe “kiện toàn ban chấp hành câu lạc bộ”, “kiện toàn ban cán sự lớp” khi có người rời đi, vị trí bị trống hoặc bộ máy chạy chưa trơn tru. Hỏi kiện toàn nghĩa là gì thì gói lại thế này: bổ sung cho đủ, sắp xếp cho khỏe.
| Nghĩa ngắn | Làm cho tổ chức đầy đủ thành phần, đủ sức hoạt động |
| Gốc từ | Hán Việt 健全: kiện (khỏe mạnh) + toàn (đủ, trọn vẹn) |
| Loại từ | Động từ |
| Sắc thái | Trang trọng, hay gặp trong văn bản hành chính, thông báo |
Từ điển giảng kiện toàn ra sao?
Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê) xếp kiện toàn vào động từ: một tổ chức được kiện toàn khi nó có đủ những bộ phận cần thiết và nhờ vậy vận hành được như thường lệ. Một cuốn từ điển ra đời sớm hơn chỉ giảng vỏn vẹn hai ý: cho mạnh lên và cho đủ. Hai cách giảng gặp nhau ở hai chữ “đủ” và “mạnh”.
Từ này gần như luôn đi với một danh từ chỉ tổ chức hay bộ máy: kiện toàn tổ chức, kiện toàn bộ máy, kiện toàn đội ngũ, kiện toàn nhân sự, kiện toàn ban điều hành. Ít ai nói “kiện toàn ngôi nhà” hay “kiện toàn bài văn”; với đồ vật hay sản phẩm, tiếng Việt chọn chữ khác.
Ví dụ:
- Sau khi hai bạn chuyển trường, cô chủ nhiệm cho cả lớp bầu lại để kiện toàn ban cán sự.
- Câu lạc bộ sách của trường đang kiện toàn ban chủ nhiệm, cần thêm một bạn phụ trách truyền thông.
- Công ty kiện toàn phòng chăm sóc khách hàng trước mùa cao điểm cuối năm.
健全: khỏe mạnh và trọn vẹn
Chữ kiện (健) có bộ nhân 亻, nghĩa gốc là khỏe, có sức mạnh. Ta gặp nó trong khang kiện (mạnh khỏe), dũng kiện, kiện tướng (người giỏi, khỏe nhất một môn), tráng kiện. Chữ toàn (全) nghĩa là đủ cả, trọn vẹn, như trong toàn bộ, vẹn toàn, an toàn.
Ghép lại, 健全 vừa có nghĩa “lành mạnh, đầy đủ”, vừa có nghĩa “làm cho hoàn chỉnh, làm cho vững”. Trong tiếng Hán, từ này còn dùng để tả người khỏe mạnh về thể chất lẫn tinh thần. Sang tiếng Việt, nó hẹp lại, chủ yếu dùng như động từ nói về tổ chức. Hình ảnh dễ nhớ là chăm cho một cơ thể: đủ tay đủ chân rồi còn phải khỏe thì mới làm việc được. Chữ kiện này khác hẳn chữ “kiện” trong kiện hàng hay kiện cáo; tiếng Việt có nhiều trường hợp đồng âm như vậy, một nguồn gốc nằm ở lớp từ mượn tiếng Hán.
Kiện toàn, củng cố, hoàn thiện: đặt cạnh nhau
| Từ | Điểm chính | Hay đi với |
|---|---|---|
| Kiện toàn | Bổ sung, sắp xếp cho đủ thành phần để tổ chức chạy được | bộ máy, ban chấp hành, nhân sự |
| Củng cố | Làm cho cái đã có vững chắc hơn | kiến thức, niềm tin, đê điều |
| Hoàn thiện | Làm cho tốt hơn đến mức không còn thiếu sót | sản phẩm, kĩ năng, bản thảo |
| Thành lập | Lập ra một tổ chức mới, trước đó chưa có | công ty, câu lạc bộ, đội |
| Giải thể | Xóa bỏ tổ chức, cho ngừng hoạt động (trái chiều với kiện toàn) | doanh nghiệp, nhóm, hội |
Chỗ dễ lẫn nhất là kiện toàn và thành lập. Kiện toàn chỉ dùng khi tổ chức đã có, nay bổ sung hoặc sắp lại. Còn gặp chữ toàn ở cuối mà nghĩ tới tính cách con người thì lại là chuyện khác: tính cầu toàn chỉ người muốn mọi thứ hoàn hảo, chẳng liên quan gì đến chuyện sắp xếp bộ máy.
Từ gần nghĩa với kiện toàn trong nhiều văn cảnh còn có chấn chỉnh, sắp xếp lại, bổ sung. Không có từ trái nghĩa hoàn toàn; khi muốn nói tổ chức đang thiếu người, rời rạc, người ta dùng lỏng lẻo, thiếu hụt.
Viết kiện toàn sao cho đúng chỗ
Vì là từ trang trọng, kiện toàn hợp với thông báo, biên bản họp, kế hoạch của lớp, của đoàn đội, của công ty. Trong lời nói hằng ngày, người ta nói “bầu thêm người”, “sắp xếp lại nhóm” cho tự nhiên.
Hai lỗi hay gặp. Thứ nhất là dùng cho đồ vật: “kiện toàn chiếc xe đạp” nghe rất lạ, nên nói “sửa sang” hay “lắp đủ phụ tùng”. Thứ hai là chồng nghĩa: “kiện toàn lại cho đầy đủ” thừa chữ, vì bản thân kiện toàn đã có ý đầy đủ. Một ban cán sự đủ người mới chỉ là nửa chuyện; muốn nó chạy đều còn cần nề nếp, điều mà bài tính kỷ luật trong tập thể có bàn kĩ hơn.
Gỡ rối nhanh về chữ kiện toàn
Kiện toàn nghĩa là gì trong văn bản thông báo?
Là bổ sung người vào vị trí còn trống hoặc sắp xếp lại các chức vụ để bộ máy đủ thành phần và hoạt động bình thường. Ví dụ “kiện toàn ban đại diện cha mẹ học sinh” nghĩa là bầu bù hoặc phân công lại các thành viên.
Kiện toàn tổ chức là gì?
Là sắp xếp, bổ sung cơ cấu của một tổ chức đã có: thêm bộ phận còn thiếu, đưa người phù hợp vào đúng vị trí, phân rõ nhiệm vụ. Mục đích là để tổ chức ấy làm việc trơn tru hơn, không phải lập ra tổ chức mới.
Kiện toàn tiếng Anh là gì?
Các từ điển Việt–Anh thường dịch là consolidate hoặc strengthen. Riêng “kiện toàn nhân sự” có thể diễn đạt là to restructure the staff hay to fill vacant positions, tùy ý câu.
Kiện toàn và hoàn thiện có thay nhau được không?
Phần lớn là không. Hoàn thiện dùng cho sản phẩm, kĩ năng, văn bản; kiện toàn dùng cho tổ chức và con người trong tổ chức. Người ta quen nói “hoàn thiện quy chế”, nhưng nói “kiện toàn quy chế” thì không tự nhiên bằng.