Jumpscare là cú hù dọa bất ngờ trong phim hoặc game kinh dị: màn hình đang yên ắng thì một gương mặt ghê rợn, một bóng người hay một vật thể bỗng lao ra, thường kèm tiếng động thật to, khiến người xem giật bắn mình. Từ này còn được viết tách là jump scare; nói “bị jumpscare” nghĩa là vừa dính một pha dọa như thế.
| Nghĩa ngắn | Cảnh hù bất ngờ làm người xem, người chơi giật mình |
| Gốc từ | Tiếng Anh: jump (nhảy, giật nảy) + scare (làm cho sợ) |
| Loại từ | Danh từ; giới trẻ Việt còn dùng như động từ (“bị jumpscare”, “jumpscare người ta”) |
| Hay gặp ở | Phim kinh dị, game kinh dị, video troll trên mạng, nhà ma ở khu vui chơi |
| Sắc thái | Trung tính khi nói về kỹ thuật; đùa vui khi dùng cho chuyện đời thường |
Jumpscare: hai chữ ghép thành cú giật mình
Trong tiếng Anh, scare là làm ai đó hoảng sợ, còn jump ở đây không phải “nhảy” theo kiểu thể dục mà là cái giật nảy người khi bị dọa. Ghép lại, jump scare là thứ khiến khán giả nhảy dựng khỏi ghế. Ban đầu đây là thuật ngữ của giới làm phim và giới phê bình, sau lan sang cộng đồng chơi game.
Về Việt Nam, chữ này đi vào lời nói hằng ngày của học sinh, sinh viên theo con đường game và video trên mạng. Người Việt hay dùng nó linh hoạt hơn tiếng Anh một chút: không chỉ gọi tên cảnh phim mà còn đặt vào câu như động từ. “Tối qua bị con em jumpscare” là bị em nấp sau cửa rồi hét lên. Có khi chữ này còn được dùng nói quá, cho một chuyện chẳng ma quỷ gì: mở ví thấy hết tiền, mở điểm thấy điểm thấp cũng được gọi vui là một pha jumpscare.
Cảnh phim năm 1942 và cái tên “Lewton bus”
Cú hù kiểu này có từ trước khi có tên gọi. Một ví dụ hay được nhắc là phim Cat People (1942) của hãng RKO. Trong phim, một cô gái đi một mình trên con phố vắng, tiếng bước chân phía sau cứ đều đều rồi im bặt. Khán giả nín thở chờ con thú xuất hiện, thì một chiếc xe buýt phanh rít ngay sát khung hình. Không có quái vật nào cả, nhưng cả rạp giật mình.
Nhà sản xuất của phim là Val Lewton, và về sau giới nghiên cứu phim kinh dị gọi kiểu dọa “báo động giả” này là Lewton bus (chiếc xe buýt của Lewton). Ai là người nghĩ ra cảnh ấy thì các tài liệu không thống nhất, nên ta chỉ cần nhớ cái tên và tinh thần của nó: dồn căng thẳng thật lâu, rồi phá vỡ bằng một thứ ập tới đột ngột.
Về sau, cú hù bất ngờ thành món quen của phim kinh dị Mỹ, phim nào cũng phải có vài cảnh. Đến thời game kinh dị và các video “ảnh ma hiện lên cuối clip” lan trên mạng, chữ này mới thật sự phổ biến với người trẻ.
Một cảnh jumpscare được dựng như thế nào?
Hầu hết các cú hù đều đi theo nhịp ba bước. Đầu tiên là im lặng: nhạc nền tắt, nhân vật đi chậm, máy quay để khoảng tối trong khung hình. Kế đến là chờ đợi: người xem đoán sắp có chuyện, mắt căng ra. Cuối cùng là cú ập: hình ảnh và âm thanh lớn tới cùng lúc, nhanh hơn não kịp phân tích.
Âm thanh thường quan trọng hơn hình. Thử tắt tiếng một đoạn phim kinh dị, bạn sẽ thấy nhiều cảnh dọa mất gần hết tác dụng. Trong game, nhà làm game còn có thêm vũ khí là quyền điều khiển của người chơi: chính bạn mở cánh cửa, chính bạn quay camera lại, nên khi thứ đáng sợ xuất hiện, cảm giác bị “bắt quả tang” mạnh hơn khi chỉ ngồi xem.
Trong game kinh dị, cú hù thường đến từ một nhân vật NPC chạy theo kịch bản được lập trình nhảy ra đúng lúc người chơi mở cửa.
Jumpscare khác gì cảm giác rợn người kéo dài?
| Tiêu chí | Jumpscare | Không khí rùng rợn (dread) |
|---|---|---|
| Thời gian | Một hai giây | Kéo dài suốt cảnh, có khi cả phim |
| Cách tác động | Bất ngờ, tiếng động lớn, hình ảnh đột ngột | Ánh sáng, nhạc nền, câu chuyện khiến người xem bất an |
| Cảm giác sau đó | Giật mình rồi thường bật cười | Lo lắng, ám ảnh lâu hơn |
| Lời chê hay gặp | Lạm dụng thì thành rẻ tiền, dễ đoán | Dễ bị chê chậm, “chẳng có gì xảy ra” |
Vì vậy, trong bình luận phim, câu “phim toàn jumpscare” thường là lời chê: đạo diễn dọa người xem bằng âm lượng chứ không bằng câu chuyện. Ngược lại, một cú hù đặt đúng lúc, sau một quãng dồn nén khéo, vẫn được khen là đắt.
Đặt chữ jumpscare vào câu nói hằng ngày
- Bình luận phim: “Phần đầu ổn, nửa sau jumpscare liên tục, xem mệt hơn là sợ.”
- Rủ chơi game: “Game này nhiều jumpscare lắm, ai yếu tim thì đeo tai nghe nhỏ thôi.”
- Nhắn tin trêu bạn: “Đừng mở cái video tao gửi lúc nửa đêm, có jumpscare cuối clip đấy.”
- Kể chuyện ở nhà: “Đang học bài thì mèo nhảy lên bàn, bị jumpscare rơi cả bút.”
- Nói quá cho vui: “Mở app ngân hàng cuối tháng đúng là pha jumpscare lớn nhất tuần.”
Khi viết bài văn hay văn bản nghiêm túc, nên thay bằng cách nói tiếng Việt như cảnh hù dọa bất ngờ, pha dọa giật mình hoặc chi tiết gây sốc. Những dịp như lễ hội hóa trang cuối tháng Mười là lúc chữ này được nhắc nhiều nhất, vì nhà ma và phim kinh dị đều đắt khách. Trên mạng, cú hù cũng hay được cắt ra thành ảnh chế và clip lan truyền để bạn bè gửi nhau trêu.
Những thắc mắc quanh chữ jumpscare
Jump scare là gì, có khác jumpscare không?
Không khác. Jump scare, jump-scare và jumpscare là ba cách viết của cùng một từ. Báo chí tiếng Anh hay viết tách, còn người chơi game và dân mạng thường viết liền.
Bị jumpscare là gì?
Là bị một cú hù bất ngờ làm cho giật mình, có thể do cảnh phim, do game hoặc do ai đó trêu ngoài đời. Cách nói này mang giọng đùa, thường dùng khi kể lại chuyện mình vừa hết hồn.
Jumpscare trong game là gì?
Là những khoảnh khắc nhà làm game cài sẵn để làm người chơi giật mình: quái vật lao vào màn hình, tiếng hét bất ngờ, một nhân vật đứng ngay sau lưng khi bạn quay camera lại. Game kinh dị sinh tồn và game góc nhìn thứ nhất dùng kiểu này rất nhiều.
Jumpscare nghĩa là gì trong tiếng Việt?
Có thể dịch là cảnh hù dọa bất ngờ hoặc pha dọa giật mình. Tiếng Việt chưa có một từ gọn tương đương, nên giới trẻ vẫn giữ nguyên chữ tiếng Anh.
Người yếu tim có nên xem phim nhiều jumpscare?
Phim và game kinh dị thường ghi giới hạn độ tuổi và cảnh báo nội dung, nên đọc kỹ trước khi xem. Nếu bạn dễ hoảng hoặc ngủ không ngon sau khi xem, cứ chọn thể loại khác cho nhẹ nhàng, không có gì phải ngại.