Halloween là lễ hội diễn ra vào đêm 31 tháng 10 hằng năm, phổ biến nhất ở Mỹ, Canada, Ireland, Anh, nổi tiếng với trò hóa trang, đi xin kẹo và đèn bí ngô khắc mặt. Halloween là ngày nào thì câu trả lời không đổi theo năm: luôn là 31/10 dương lịch (năm 2026 rơi vào thứ Bảy). Ở Việt Nam, lễ hội Halloween chủ yếu là dịp vui chơi, hóa trang của giới trẻ và trẻ em.
| Nghĩa tên gọi | Rút từ All Hallows’ Eve: đêm trước Lễ Các Thánh (1/11) |
| Gốc | Lễ Samhain của người Celt cổ hòa với lịch lễ Kitô giáo |
| Thời điểm | Tối 31/10 dương lịch hằng năm |
| Biểu tượng | Đèn bí ngô, hóa trang, kẹo, hai màu cam và đen |
| Vùng phổ biến | Bắc Mỹ, Ireland, Anh; lan sang nhiều nước, trong đó có Việt Nam |
Halloween: đêm trước Lễ Các Thánh
Hallow là một từ tiếng Anh cổ chỉ vị thánh. Ngày 1/11 trong lịch Kitô giáo là All Hallows’ Day (Lễ Các Thánh), nên đêm hôm trước gọi là All Hallows’ Eve. Người Scotland nói gọn thành Hallowe’en, sau bỏ cả dấu lược thành Halloween như cách viết quen thuộc.
Vì vậy, khi hỏi Halloween còn được gọi là gì, có thể kể mấy tên: All Hallows’ Eve, All Hallowe’en, đêm Các Thánh (cách dịch trong sách báo tiếng Việt). Người Việt còn hay gọi vui là lễ hội hóa trang hay lễ hội ma, dù đó không phải tên chính thức.
Từ lửa Samhain của người Celt đến lễ Các Thánh
Nguồn gốc Halloween thường được kể theo hai dòng, và giới nghiên cứu chưa thống nhất dòng nào quyết định hơn.
Dòng thứ nhất là Samhain, lễ hội của người Celt cổ, rõ nét nhất ở cư dân nói tiếng Gael tại Ireland và Scotland. Samhain đánh dấu lúc kết thúc mùa thu hoạch và bước vào mùa đông tối, lạnh. Người Celt tin rằng vào đêm 31/10, cõi người sống và cõi người đã khuất xích lại gần nhau, nên họ đốt lửa lớn và hóa trang để tự bảo vệ.
Dòng thứ hai là lịch lễ Kitô giáo. Vào thế kỷ 8, Giáo hoàng Grêgôriô III chọn ngày 1/11 để kính các thánh; buổi tối liền trước dần được gọi là All Hallows’ Eve. Một số học giả cho rằng nhà thờ “khoác áo mới” cho Samhain; số khác lập luận Halloween hình thành độc lập như đêm canh thức trước Lễ Các Thánh, chỉ trùng thời điểm với lễ cũ.
Sang thế kỷ 19, người Ireland và Scotland di cư sang Bắc Mỹ mang theo phong tục. Ở Mỹ, Halloween dần bớt màu tôn giáo, thành lễ hội cộng đồng, rồi theo phim ảnh lan ra khắp thế giới.
Đêm 31/10 diễn ra những gì
Hóa trang
Trẻ em và người lớn mặc trang phục ma, phù thủy, bộ xương, hoặc nhân vật phim hoạt hình, siêu anh hùng. Tục này có thể bắt nguồn từ guising ở Scotland và Ireland: trẻ em hóa trang đi từng nhà, hát hoặc kể chuyện để đổi lấy đồ ăn. Phần hóa trang thành nhân vật cụ thể giống với thú vui được nói ở bài cosplay, chơi hóa thân thành nhân vật.
Trick or treat: “cho kẹo hay bị ghẹo”
Trẻ em gõ cửa nhà hàng xóm, nói “trick or treat”, tạm dịch “cho kẹo hay bị ghẹo”. Chủ nhà đưa kẹo; không có kẹo thì về lý thuyết sẽ bị trêu một trò vô hại. Người ta cho rằng tục này một phần đến từ souling ở Anh thời xưa: người nghèo gõ cửa nhận bánh soul cake, hứa sẽ cầu nguyện cho người đã khuất của gia đình đó. Câu này cũng là tên gọi của chính trò đi xin kẹo, với gốc từ souling và guising mà bài trick or treat là gì lần lại.
Đèn bí ngô Jack-o’-lantern và chuyện Stingy Jack
Đèn bí ngô khắc mặt cười, bên trong đặt nến, gọi là Jack-o’-lantern. Truyện dân gian Ireland kể về Jack Keo Kiệt (Stingy Jack), kẻ lừa được cả quỷ dữ. Khi chết, Jack không được lên thiên đàng, cũng không bị nhận xuống địa ngục; quỷ ném cho hắn một cục than hồng, Jack đặt vào củ cải khoét rỗng làm đèn rồi lang thang mãi trong đêm.
Ở Ireland và Scotland, người ta vốn khoét củ cải. Sang Mỹ, bí ngô vừa sẵn vừa to, dễ khắc, nên thay chỗ củ cải và thành biểu tượng của lễ.
Màu cam, màu đen
Hai màu truyền thống của Halloween là cam (màu bí ngô, mùa thu hoạch) và đen (đêm tối, mèo đen, phù thủy); đôi khi có thêm tím. Đó cũng là câu trả lời cho thắc mắc “màu sắc truyền thống của Halloween là gì”.
Halloween ở Việt Nam: vui là chính, đừng dọa em nhỏ
Ở các thành phố lớn, cuối tháng 10 là lúc trường quốc tế, trung tâm tiếng Anh, khu vui chơi, quán cà phê trang trí bí ngô, mạng nhện, tổ chức tiệc hóa trang. Với học sinh, đây là dịp học thêm về văn hóa nước ngoài và thử sức sáng tạo trang phục.
Vài lưu ý để vui mà an toàn:
- Trẻ nhỏ nên đi chơi cùng người lớn; tránh đường đông xe vào buổi tối, trang phục nên có chi tiết sáng màu.
- Đồ hóa trang và mặt nạ phải để thấy đường, thở dễ; hạn chế sơn mặt loại không rõ nguồn gốc.
- Không hù dọa em bé, người già hay người lạ trên đường. Một trò “ghẹo” vui với mình có thể khiến người khác hoảng sợ thật.
- Kẹo nhận được nên để người lớn xem qua trước khi ăn.
Halloween, Tết Trung thu và Rằm tháng Bảy khác nhau ra sao?
Ba dịp cùng rơi vào mùa thu, cùng có đèn và trẻ con, nên hay bị đặt cạnh nhau. Thực chất, ý nghĩa của mỗi dịp rất khác.
| Tiêu chí | Halloween | Tết Trung thu | Rằm tháng Bảy |
|---|---|---|---|
| Thời điểm | 31/10 dương lịch | Rằm tháng 8 âm lịch | Rằm tháng 7 âm lịch |
| Gốc | Samhain của người Celt, đêm trước Lễ Các Thánh | Tết trăng của cư dân Á Đông, gắn mùa gặt | Lễ Vu Lan (Phật giáo) và tục xá tội vong nhân |
| Không khí | Vui nhộn, rùng rợn có chủ ý | Đoàn viên, trẻ em là trung tâm | Trang nghiêm, tưởng nhớ |
| Hoạt động | Hóa trang, xin kẹo, đèn bí ngô | Rước đèn, phá cỗ, múa lân, ngắm trăng | Báo hiếu cha mẹ, cúng tổ tiên, cúng cô hồn |
| Đèn | Đèn bí ngô khắc mặt | Đèn ông sao, đèn kéo quân | Đèn, nến thắp ở chùa, đèn hoa đăng |
Nếu Halloween dạy trẻ cách “đùa với nỗi sợ”, thì Trung thu là tết của đoàn tụ, còn Rằm tháng Bảy nhắc chuyện báo hiếu. Muốn đọc những vần thơ về đêm rằm tháng Tám, có tuyển thơ tết Trung thu cho bé; còn mùa báo hiếu thì có thơ về mùa Vu Lan.
Halloween qua mấy câu hỏi quen
Halloween là ngày nào trong năm?
Halloween luôn là ngày 31 tháng 10 dương lịch, không đổi theo năm. Các hoạt động chính diễn ra vào buổi tối; ở Việt Nam, nhiều nơi tổ chức sớm hơn vào cuối tuần gần nhất.
Halloween còn được gọi là gì?
Tên đầy đủ là All Hallows’ Eve, tức đêm trước Lễ Các Thánh; người Scotland viết Hallowe’en. Trong tiếng Việt, Halloween hay được gọi là lễ hội hóa trang hoặc lễ hội ma.
Ý nghĩa Halloween là gì?
Ban đầu đó là dịp tiễn mùa thu hoạch và tưởng nhớ người đã khuất. Hiện nay, ở phần lớn các nước, Halloween là lễ hội vui chơi: để mọi người, nhất là trẻ em, hóa trang, sáng tạo và gặp gỡ hàng xóm.
Người Việt có nên đón Halloween không?
Halloween không phải lễ truyền thống của Việt Nam, nên tham gia hay không là chuyện sở thích. Nếu tham gia, hãy xem đó là dịp vui, giữ an toàn và tôn trọng người xung quanh, đặc biệt là không hù dọa trẻ nhỏ.