Hoạt động cộng đồng là các việc do cá nhân hoặc tập thể (lớp, trường, khu phố, đoàn thể…) tổ chức và tham gia, nhằm đem lại lợi ích chung cho một cộng đồng chứ không vì lợi nhuận riêng. Dọn rác bờ kênh, hiến máu hay góp sách cũ đều thuộc nhóm này. Câu hỏi “thế nào là hoạt động cộng đồng” hay gặp ở Bài 3 môn GDCD 9.
| Nghĩa ngắn | Việc chung, làm vì lợi ích của nhiều người trong một cộng đồng |
| Ai tổ chức | Cá nhân, nhóm, nhà trường, chính quyền, đoàn thể, tổ chức xã hội |
| Đặc điểm | Tự nguyện, không nhằm kiếm lời, hướng tới nhu cầu thật của địa phương |
| Ví dụ | Trồng cây, hiến máu, dạy học miễn phí, giữ vệ sinh ngõ xóm |
Hoạt động cộng đồng là việc của ai?
Muốn hiểu cụm từ này, cứ tách đôi ra. “Hoạt động” là những việc làm có mục đích. “Cộng đồng” chỉ một tập hợp người gắn bó với nhau bởi nơi ở, nghề nghiệp, trường lớp hay mối quan tâm chung: một con ngõ, một khối lớp, một nhóm chạy bộ cuối tuần đều có thể là cộng đồng. Ghép lại, hoạt động cộng đồng là việc làm hướng về cái chung của tập hợp người ấy.
Các trang hướng dẫn pháp lý mô tả nó là hoạt động phi lợi nhuận, do cá nhân hay nhóm người thực hiện để lo những việc chung như môi trường, đời sống của người dân trong vùng. Đề cương ôn tập môn Giáo dục công dân lớp 9 ở nhiều trường cũng nói theo hướng tương tự: hoạt động do cá nhân, tập thể trong nhà trường và xã hội tổ chức, mang lại lợi ích chung. Hai cách nói gặp nhau ở ba ý: có tính tập thể, có mục đích chung, không đặt lợi ích riêng lên trước.
Vậy hoạt động cộng đồng là việc của ai? Của bất kỳ ai sống trong cộng đồng đó. Một học sinh lớp 6 nhặt rác sau buổi chào cờ cũng đang tham gia, chỉ ở quy mô nhỏ.
Những dạng hoạt động cộng đồng hay gặp
Cách chia phổ biến là theo mục đích. Có nhóm hướng vào con người: thăm người già neo đơn, góp quần áo ấm cho học sinh vùng cao, hiến máu nhân đạo, mở lớp dạy chữ miễn phí. Có nhóm hướng vào môi trường: trồng cây, làm sạch bãi biển, thu gom pin cũ. Có nhóm thiên về văn hóa, thể thao: tổ chức đêm văn nghệ, giải bóng đá thiếu nhi, giữ một lễ hội truyền thống của làng.
Lại có những việc không có băng rôn, không chụp ảnh đăng bài: góp tiền sửa cái đèn đường hỏng, cùng dọn nhà văn hóa trước buổi họp tổ dân phố, nhắc nhau đổ rác đúng giờ. Những việc ấy cũng là hoạt động cộng đồng, có khi còn bền hơn các phong trào rầm rộ một ngày.
Ở trường học, dấu hiệu dễ nhận ra là việc làm có người hưởng lợi chung, có sự phối hợp của nhiều người, và người tham gia tự nguyện. Thiếu ý cuối, một buổi lao động có thể vẫn hữu ích, nhưng tinh thần cộng đồng đã nhạt đi nhiều.
Tham gia thì được gì, đứng ngoài thì mất gì?
Lý do đầu tiên rất thực tế: có những vấn đề không ai giải quyết được một mình. Một gia đình sạch sẽ không làm con kênh hết hôi; cả xóm cùng làm mới đủ.
Với người trẻ, tham gia hoạt động cộng đồng là cơ hội tập những thứ khó học trong sách: làm việc nhóm, nói trước đám đông, lên kế hoạch, xử lý khi mọi thứ không như dự tính. Đó cũng là phần thực hành của những kỹ năng sống cốt lõi mà nhà trường hay nhắc. Nhiều bạn còn tìm ra sở thích, thậm chí định hướng nghề, sau vài lần đi tình nguyện.
Ngược lại, khi ai cũng nghĩ “đã có người khác lo”, những việc chung bị bỏ dở. Thói thờ ơ ấy không gây hại ngay, nhưng lâu dần làm sợi dây giữa người với người lỏng ra. Cũng phải nói thêm mặt trái: hoạt động làm vì hình thức, để chụp ảnh nộp báo cáo, hoặc ép học sinh tham gia quá sức, dễ khiến người ta chán ghét chính những việc tốt.
Hoạt động cộng đồng, sinh hoạt cộng đồng và thiện nguyện
| Hoạt động cộng đồng | Sinh hoạt cộng đồng | Thiện nguyện, từ thiện | |
|---|---|---|---|
| Trọng tâm | Làm việc vì lợi ích chung | Cùng nhau sinh hoạt, gặp gỡ, vui chơi | Giúp người gặp khó khăn |
| Ví dụ | Làm sạch bờ kênh, sửa sân chơi | Họp tổ dân phố, liên hoan Trung thu | Quyên góp cho vùng lũ |
| Quan hệ | Bao trùm cả hai cột bên | Có thể là một dạng hoạt động cộng đồng | Một nhánh của hoạt động cộng đồng |
Ranh giới không cứng. Một buổi liên hoan Trung thu cho thiếu nhi vừa là sinh hoạt chung của khu phố, vừa là hoạt động cộng đồng nếu được tổ chức vì bọn trẻ. Còn thiện nguyện, từ thiện và tình nguyện có những sắc thái riêng, nhưng đều có thể xếp vào hoạt động cộng đồng khi hướng tới người ngoài gia đình mình.
Gợi ý ý chính khi viết đoạn nghị luận
Đề “Suy nghĩ về việc học sinh tham gia hoạt động cộng đồng” khá quen thuộc ở lớp 9 và lớp 10. Có thể triển khai ba ý:
- Giải thích: hoạt động cộng đồng là việc chung, tự nguyện, vì lợi ích của nhiều người.
- Bàn luận: lợi ích cho cộng đồng và cho chính người tham gia; dẫn chứng là một việc cụ thể bạn đã làm hoặc tận mắt thấy ở địa phương.
- Phản đề và bài học: phê phán thói thờ ơ, đồng thời chỉ ra kiểu tham gia hình thức; nêu việc nhỏ bạn có thể bắt đầu từ tuần này.
Dẫn chứng mạnh nhất thường không phải chiến dịch lớn trên báo, mà là chuyện nhỏ có tên, có nơi chốn: tủ sách đặt ở đầu ngõ nhà bạn, mỗi người mượn một cuốn và trả lại một cuốn khác.
Chuyện tham gia ở trường, ở xóm và trên mạng
Thế nào là hoạt động cộng đồng theo sách Giáo dục công dân 9?
Bài 3 của môn Giáo dục công dân 9, “Tích cực tham gia các hoạt động cộng đồng”, yêu cầu học sinh hiểu khái niệm, nêu được ví dụ và giải thích vì sao cần tham gia. Có thể trả lời gọn: đó là hoạt động do cá nhân, tập thể trong nhà trường và xã hội tổ chức nhằm đem lại lợi ích chung.
Ví dụ về hoạt động cộng đồng của học sinh là gì?
Trực nhật khu vực chung của trường, góp sách cho thư viện lớp, tham gia ngày hội đổi giấy vụn lấy cây, tập văn nghệ phục vụ người già trong xóm, hướng dẫn bạn nhỏ hơn qua đường an toàn. Việc vừa sức, làm đều đặn quý hơn việc lớn làm một lần.
Ủng hộ một chiến dịch trên mạng có tính là hoạt động cộng đồng không?
Có thể có, nếu nó dẫn tới việc làm thật: chia sẻ thông tin hiến máu đúng nguồn, kêu gọi góp sách, lập nhóm dọn rác. Chỉ bấm thích hay đổi ảnh đại diện thì mới là bày tỏ thái độ, chưa phải tham gia.
Hoạt động cộng đồng có bắt buộc không?
Về bản chất, đó là việc tự nguyện. Nhà trường có thể tổ chức để học sinh trải nghiệm, nhưng ý nghĩa thật chỉ đến khi người tham gia hiểu mình làm vì ai và vì sao.
Hoạt động xã hội là gì, khác hoạt động cộng đồng thế nào?
Hoạt động xã hội là những việc làm có tổ chức, tự nguyện, vì lợi ích của người khác hay của số đông, không nhằm kiếm lời. Phạm vi của nó rộng hơn hoạt động cộng đồng: ngoài việc chung của một khu phố, một trường, nó còn gồm sinh hoạt Đoàn, Đội, Hội sinh viên, làm cán bộ lớp, đi tình nguyện mùa hè. Cần tách với công tác xã hội, vốn là một nghề có chuyên môn, có lương; còn “nhà hoạt động xã hội” dành cho người theo đuổi một mục tiêu chung lâu dài.
Ngữ văn 8 có kiểu bài “Kể lại một hoạt động xã hội”; dàn ý và bài mẫu có ở trang văn mẫu kể lại một hoạt động xã hội lớp 8.