Hiện vật là danh từ chỉ vật có thật, cầm nắm được: có khi để phân biệt với tiền (thưởng bằng hiện vật, hỗ trợ bằng hiện vật), có khi là đồ vật dùng làm bằng chứng hoặc được sưu tầm, khai quật rồi trưng bày trong bảo tàng. Hiện vật bảo tàng là gì, hiện vật nghĩa là gì trong một lá thư quyên góp, đều xoay quanh ý “vật thật đang ở trước mắt”.
| Nghĩa | Vật có thật, phân biệt với tiền; vật thật dùng làm bằng chứng hoặc để trưng bày, nghiên cứu |
| Chữ Hán | 現物: hiện là hiện ra, có ngay trước mắt; vật là đồ vật |
| Loại từ | Danh từ |
| Hay gặp ở | Quyên góp, khen thưởng; bảo tàng, khảo cổ; biên bản, hồ sơ vụ việc |
| Sắc thái | Trung tính, hơi trang trọng, thiên về văn bản |
Hiện vật: thứ đặt lên bàn được
Thử hình dung hai phong bì quyên góp. Một phong bì đựng năm trăm nghìn đồng. Bên cạnh là một thùng mì, mấy chục cuốn vở và một chiếc áo ấm. Người làm công tác từ thiện sẽ ghi phong bì thứ nhất vào cột tiền mặt, còn thùng đồ kia vào cột hiện vật. Chữ này ra đời để gọi tên đúng cái phần “không phải tiền” ấy.
Gốc của nó là hai chữ Hán. Hiện (現) là hiện ra, có mặt ngay lúc này, như trong hiện tại, hiện trường, xuất hiện. Vật (物) là đồ vật, sự vật. Ghép lại thành “vật đang có ở trước mắt”, tức là thứ có thật, nhìn thấy và sờ được, chứ không phải con số trên giấy hay lời hứa.
Ba chỗ chữ hiện vật hay xuất hiện
Trong chuyện tiền nong, thưởng phạt
Đây là nét nghĩa đối lập với tiền. Theo từ điển của Viện Ngôn ngữ học, hiện vật là thứ có thật, đứng đối diện với khoản tiền ngang giá, kèm ví dụ quen thuộc trả lương bằng hiện vật. Một công ty tặng nhân viên thùng quà Tết thay cho tiền thưởng cũng là thưởng bằng hiện vật. Ta còn hay nói “giải thưởng gồm tiền mặt và hiện vật“, “ủng hộ bằng tiền hoặc hiện vật“.
Trong bảo tàng và khảo cổ
Ở đây hiện vật là đồ vật được sưu tầm hay khai quật, giữ lại để nghiên cứu, trưng bày: một mũi tên đồng, chiếc bình gốm, bộ quân phục đã sờn. Người làm bảo tàng gọi mọi thứ trong kho là hiện vật, rồi phân loại tiếp. Cái nào có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học thì được xếp vào nhóm những di sản cầm nắm, nhìn thấy được. Câu “đoàn khảo cổ tìm thấy nhiều hiện vật quý” dùng đúng nét nghĩa này.
Trong biên bản và hồ sơ
Nét nghĩa thứ ba là vật thật đem ra làm bằng cớ. Người lập biên bản ghi “thu giữ hiện vật gồm một xe máy”, giáo viên có thể giữ lại tờ giấy nháp làm hiện vật khi xử lý một vụ quay cóp. Lời nói có thể chối, còn hiện vật thì nằm đó, ai cũng nhìn thấy. Điều này gần với chuyện phân biệt minh chứng với bằng chứng: hiện vật là một loại bằng chứng ở dạng đồ vật.
Đặt hiện vật cạnh hiện kim, cổ vật, tang vật
Nhiều từ trong nhóm này cùng có chữ vật nên dễ dùng lẫn. Bảng dưới đây xếp chúng theo phạm vi:
| Từ | Nghĩa ngắn | Quan hệ với hiện vật |
|---|---|---|
| Hiện kim | Tiền mặt (現金) | Trái nghĩa trong cặp “ủng hộ bằng hiện kim hay hiện vật” |
| Di vật | Đồ vật người xưa hoặc người đã mất để lại | Một loại hiện vật, nhấn vào chỗ “để lại” |
| Cổ vật | Đồ vật cổ, có tuổi đời lâu và giá trị tiêu biểu | Hẹp hơn di vật, cũng là hiện vật |
| Tang vật | Đồ vật liên quan đến hành vi vi phạm, bị thu giữ | Chỉ dùng trong chuyện vi phạm, phạm tội |
| Vật chứng | Vật dùng để chứng minh sự việc | Gần với nét nghĩa bằng cớ của hiện vật |
Đồng nghĩa gần nhất trong lời nói thường ngày là đồ thật, vật thật, bằng hàng (“trả bằng hàng chứ không trả tiền”). Từ trái nghĩa rõ nhất là hiện kim, tiền mặt. Một chỗ hay sai: gọi tờ giấy khen là “hiện vật khen thưởng”. Giấy khen là hình thức khen, còn hiện vật là món quà đi kèm, như chiếc cặp hay bộ sách.
Chiếc trống đồng Đông Sơn đặt trong tủ kính là ví dụ dễ nhớ: với người xem, đó là cổ vật; với kho bảo tàng, đó là một hiện vật có số hiệu; còn nếu bị kẻ gian lấy cắp rồi bị thu hồi, trong hồ sơ vụ án nó lại được ghi là tang vật.
Hiện vật trong phiếu quyên góp, trong tủ kính và trong tiếng Anh
Hiện vật bảo tàng là gì?
Là đồ vật bảo tàng sưu tầm, khai quật hoặc được tặng, đã đăng ký vào kho để bảo quản, nghiên cứu và trưng bày. Hiện vật bảo tàng có thể là đồ rất cũ như rìu đá, cũng có thể là đồ mới vài chục năm như chiếc xe đạp thồ hay lá thư thời chiến.
Hỗ trợ bằng hiện vật là gì?
Là giúp đỡ bằng đồ dùng, hàng hóa (gạo, mì, quần áo, sách vở, thuốc men…) thay vì đưa tiền. Các đợt cứu trợ thường ghi rõ hai phần: số tiền và danh sách hiện vật.
Hiện vật tiếng Anh là gì?
Tùy nét nghĩa. Trong bảo tàng, khảo cổ dùng artifact (hoặc artefact), đồ đang trưng bày là exhibit. Trả lương, quyên góp bằng hiện vật là in kind, ví dụ payment in kind.
Hiện vật và cổ vật khác nhau thế nào?
Hiện vật là từ rộng, chỉ mọi vật có thật được giữ lại. Cổ vật là đồ cổ có giá trị đặc biệt. Mọi cổ vật trong bảo tàng đều là hiện vật, nhưng không phải hiện vật nào cũng là cổ vật.