Giáng sinh là ngày lễ của người theo Kitô giáo kỷ niệm sự ra đời của Chúa Giê-su, mừng vào ngày 25 tháng 12 dương lịch. Người Việt còn gọi lễ này là Noel, theo tiếng Pháp. Vậy noel là gì? Đó chỉ là một tên khác của cùng ngày lễ Giáng sinh, giống như Christmas trong tiếng Anh. Đêm 24/12 là đêm vọng, thời điểm đông vui nhất của cả mùa lễ.
| Nghĩa | Lễ mừng Chúa Giê-su ra đời theo niềm tin Kitô giáo |
| Tên gọi khác | Noel (tiếng Pháp Noël), Christmas, Xmas, lễ Thiên Chúa giáng sinh |
| Thời điểm | Ngày 25/12; đêm 24/12 là đêm vọng. Một số giáo hội Chính thống giáo mừng vào 7/1 |
| Biểu tượng | Hang đá máng cỏ, cây thông, ngôi sao, ông già Noel, thiệp và quà |
| Ở Việt Nam | Không phải ngày nghỉ chính thức; nhiều người không theo đạo cũng đi chơi, tặng quà |
Giáng sinh (降生) là gì?
Giáng sinh là từ Hán Việt, viết là 降生. Chữ giáng (降) nghĩa là xuống, từ trên đi xuống dưới, cùng gốc với giáng chức, giáng trần, thăng giáng. Chữ sinh (生) là ra đời. Ghép lại, giáng sinh là sinh xuống cõi đời. Từ điển tiếng Việt ghi rõ từ này thường dùng để nói về Chúa Giê-su, như trong cụm “ngày lễ Chúa giáng sinh”.
Chữ Noel người Việt dùng có từ thời Pháp thuộc, mượn từ tiếng Pháp Noël. Từ nguyên học lần ngược chữ Pháp ấy về tiếng Latin natalis, nghĩa là “ngày sinh”. Một số tài liệu nêu thêm giả thuyết Noel liên quan đến danh hiệu Emmanuel, nhưng cách giải thích từ chữ Latin được nhiều từ điển ghi hơn. Còn Christmas trong tiếng Anh ghép từ Christ (Đức Kitô) và mass (thánh lễ).
Viết hoa thế nào? Khi gọi tên ngày lễ, nên viết lễ Giáng sinh, đêm Giáng sinh; khi dùng như động từ “Chúa giáng sinh” thì nhiều văn bản để chữ thường.
Trong năm phụng vụ, Giáng sinh đứng cạnh Phục sinh và Chúa nhật Lễ Lá, ngày giáo dân cầm lá dừa, lá cọ rước vào nhà thờ để mở đầu Tuần Thánh.
Vì sao lại là ngày 25 tháng 12?
Kinh Thánh không ghi ngày sinh cụ thể của Chúa Giê-su. Theo các tài liệu lịch sử phổ biến, đến khoảng đầu thế kỷ IV, Giáo hội ở Rô-ma mới chọn ngày 25/12 để mừng lễ. Lý do chọn ngày này đến nay vẫn có nhiều cách giải thích: có ý kiến gắn với lễ hội mặt trời của người La Mã vào dịp đông chí, có ý kiến tính từ ngày truyền tin cộng chín tháng. Chưa có cách giải thích nào được tất cả đồng ý.
Các giáo hội Chính thống giáo dùng lịch Julius, như ở Nga, mừng Giáng sinh vào ngày tương ứng với 7/1 theo lịch ta đang dùng. Cùng một ngày lễ, nhưng hai cách tính lịch.
Với người Công giáo và Tin Lành, Giáng sinh là một trong hai lễ lớn nhất năm, cùng với lễ Phục sinh và tục tặng trứng. Với nhiều người khác, đây đã thành dịp lễ hội văn hóa cuối năm: sum họp, tặng quà, đi xem phố trang trí.
Đêm 24, sáng 25 diễn ra những gì?
Thánh lễ đêm vọng
Lễ đêm 24/12 được gọi là lễ vọng, thường đông người dự hơn lễ chính ngày 25. Lý do là theo cách tính của người Do Thái xưa, một ngày bắt đầu từ lúc mặt trời lặn, nên tối 24 đã thuộc về ngày lễ. Các nhà thờ lớn như nhà thờ Lớn Hà Nội hay nhà thờ Đức Bà Sài Gòn đêm ấy chật kín, cả người dự lễ lẫn người đi ngắm.
Hang đá, cây thông, ông già Noel
Trong nhà thờ và nhiều gia đình Công giáo, người ta dựng hang đá có máng cỏ, tượng Chúa hài đồng, Đức Mẹ Maria, thánh Giuse, các mục đồng và con vật, phía trên gắn một ngôi sao. Ngoài phố là cây thông giăng đèn và hình ông già Noel râu trắng áo đỏ, nhân vật bắt nguồn từ truyền thống về thánh Nicôla, người nổi tiếng hay tặng quà cho trẻ nhỏ.
Quà, thiệp và bữa tối
Nhiều nhà ăn tối cùng nhau, tặng quà, gửi thiệp chúc “Merry Christmas” hay “Giáng sinh an lành”. Trẻ em được bố mẹ đặt quà cạnh gối hoặc trong chiếc tất treo đầu giường, kể là ông già Noel mang đến. Ở Việt Nam, các trường mầm non hay tổ chức tiệc Noel cho bé, có người đóng vai ông già Noel phát kẹo.
Noel, Christmas, Xmas: tên nào dùng khi nào?
| Tên gọi | Gốc | Hay dùng ở đâu |
|---|---|---|
| Giáng sinh | Hán Việt 降生 | Văn bản trang trọng, báo chí, sách vở |
| Noel | Tiếng Pháp Noël | Lời nói hằng ngày: “đi chơi Noel”, “quà Noel” |
| Christmas | Tiếng Anh, Christ + mass | Lời chúc “Merry Christmas”, tên bài hát |
| Xmas | Chữ X đứng thay cho chữ Kitô trong tiếng Hy Lạp | Viết tắt trên thiệp, biển quảng cáo |
Cũng là ngày lễ cuối năm có nguồn gốc phương Tây, nhưng Giáng sinh khác hẳn ngày Halloween 31/10: một bên là lễ tôn giáo mừng sự ra đời, một bên là lễ hội hóa trang gắn với mùa thu.
Giáng sinh trên trang sách tiếng Việt
Học sinh lớp 5 gặp ngày lễ này qua bài đọc kể chuyện hai chị em Lô-ra và Me-ri đón dì dượng, các em họ đến chơi tuyết một ngày trước lễ, có câu hỏi và gợi ý ở bài Trước ngày Giáng sinh lớp 5. Mùa Noel cũng là đề tài của nhiều bài thơ thiếu nhi, như Bài thơ đêm noel của Nguyễn Lãm Thắng. Khi viết, một chi tiết dễ sai là đặt “Giáng sinh” và “Noel” cạnh nhau như hai ngày khác nhau: “nghỉ Noel và Giáng sinh” là lặp ý, vì đó là cùng một lễ.
Đêm Noel ở các xóm đạo, cả người bên lương cũng đi xem hang đá; cách gọi này vốn để phân biệt người không theo đạo với bên giáo.
Đêm Noel, lời chúc và lịch nghỉ
Noel là gì?
Noel là tên gọi khác của lễ Giáng sinh, mượn từ tiếng Pháp Noël từ thời Pháp thuộc. Người Việt dùng Noel nhiều trong lời nói, còn Giáng sinh hay gặp trong văn viết.
Giáng sinh là ngày nào?
Là ngày 25/12 dương lịch hằng năm. Lễ thường bắt đầu từ tối 24/12, gọi là đêm vọng hay đêm Noel.
Merry Christmas nghĩa là gì?
Là lời chúc “Giáng sinh vui vẻ” trong tiếng Anh. Tiếng Việt hay dùng các câu tương đương như “Chúc mừng Giáng sinh”, “Giáng sinh an lành”.
Giáng sinh có được nghỉ không?
Ở Việt Nam, 25/12 không nằm trong các ngày nghỉ lễ chính thức theo luật lao động. Một số trường học, công ty, nhất là các đơn vị có yếu tố nước ngoài, có thể tự cho nghỉ hoặc tổ chức tiệc riêng.