Lễ Phục sinh là ngày lễ lớn nhất trong năm của Kitô giáo, kỉ niệm sự kiện Chúa Giêsu sống lại vào ngày thứ ba sau khi chịu đóng đinh trên thập giá, theo niềm tin của người Kitô hữu. Tiếng Anh gọi là Easter. Lễ luôn rơi vào một ngày Chủ nhật cuối tháng 3 hoặc trong tháng 4, nên câu hỏi “lễ Phục sinh là ngày nào” mỗi năm lại có một đáp án khác.
| Nghĩa | Phục sinh (復生) là sống lại; lễ mừng Chúa Giêsu sống lại |
| Gốc | Lễ của Kitô giáo (Công giáo, Tin Lành, Chính thống giáo…) |
| Thời điểm | Chủ nhật đầu tiên sau ngày trăng tròn đầu tiên tính từ xuân phân; phương Tây trong khoảng 22/3 đến 25/4 |
| Biểu tượng quen | Trứng Phục sinh, thỏ Phục sinh, nến Phục sinh |
Lễ Phục sinh: hai chữ và tên Easter
Phục (復) nghĩa là trở lại, như trong phục hồi, khôi phục. Sinh (生) là sống. Ghép lại, phục sinh là sống lại sau khi đã chết. Từ điển tiếng Việt ghi đây là động từ ít dùng, và ví dụ tiêu biểu đi kèm chính là cụm lễ Phục sinh. Ngoài ngữ cảnh tôn giáo, chữ này đôi khi được dùng theo nghĩa bóng: một làng nghề “phục sinh” sau nhiều năm mai một.
Tên tiếng Anh Easter có nguồn gốc riêng, các nhà nghiên cứu còn bàn về gốc từ. Trong khi đó, nhiều thứ tiếng châu Âu như tiếng Pháp (Pâques), tiếng Tây Ban Nha (Pascua) lại gọi theo chữ Pascha, cùng gốc với tên lễ Vượt Qua của người Do Thái, vì theo Kinh Thánh, các sự kiện cuối đời Chúa Giêsu diễn ra quanh dịp lễ ấy.
Vì sao người Kitô hữu coi Phục sinh là lễ trọng nhất?
Theo các sách Phúc Âm, Chúa Giêsu bị đóng đinh vào một ngày thứ Sáu, được táng trong mộ đá, và sáng Chủ nhật sau đó các môn đệ thấy ngôi mộ đã trống. Với người Kitô hữu, đây là điều cốt lõi của đức tin: sự sống chiến thắng cái chết. Cũng vì thế mà mọi ngày Chủ nhật trong năm đều mang dấu vết của lễ Phục sinh.
Giáng sinh đông vui và quen thuộc với người Việt hơn, nhưng trong lịch phụng vụ Kitô giáo, Phục sinh mới là lễ đứng đầu. “Phục sinh” còn là tên của cả một mùa phụng vụ kéo dài năm mươi ngày, từ Chủ nhật Phục sinh đến lễ Hiện xuống.
Cách tính ngày lễ và các nghi thức trong Tuần Thánh
Phục sinh là lễ “di động”, không cố định theo ngày dương lịch. Cách tính phổ biến được tóm lại thế này: lấy ngày xuân phân (quy ước 21/3), tìm ngày trăng tròn đầu tiên từ đó trở đi, rồi chọn ngày Chủ nhật ngay sau. Công đồng Nicaea năm 325 đã thống nhất việc mừng lễ vào cùng một ngày Chủ nhật, còn phép tính cụ thể được hoàn thiện dần về sau.
Các giáo hội phương Tây dùng lịch Gregory nên lễ luôn rơi trong khoảng 22/3 đến 25/4. Phần lớn các giáo hội Chính thống giáo phương Đông vẫn tính theo lịch Julius, nên ngày lễ của họ thường muộn hơn. Năm 2026, phương Tây mừng lễ ngày 5/4, phương Đông ngày 12/4. Năm 2027 hai ngày cách nhau khá xa: 28/3 và 2/5. Vì thế ngày Lễ Lá, tức Chúa nhật liền trước Phục sinh mở đầu Tuần Thánh, cũng xê dịch theo từng năm.
Lễ Phục sinh khép lại Tuần Thánh, tuần lễ tưởng nhớ những ngày cuối đời Chúa Giêsu:
- Chúa nhật Lễ Lá: nhớ việc Chúa Giêsu vào thành Giêrusalem, dân chúng cầm cành lá ra đón.
- Thứ Năm, thứ Sáu, thứ Bảy Tuần Thánh: ba ngày tưởng niệm bữa Tiệc Ly, cuộc khổ nạn và thời gian Chúa nằm trong mộ. Ở nhiều giáo xứ Việt Nam, giáo dân đi Đàng Thánh Giá, ngắm mười lăm sự thương khó, và có nghi thức hôn chân Chúa vào thứ Sáu.
- Đêm Canh thức Vượt Qua: tối thứ Bảy, nhà thờ thắp nến Phục sinh, mở đầu cho ngày lễ chính.
- Chủ nhật Phục sinh: thánh lễ mừng, gia đình sum họp.
Ở châu Âu và Bắc Mỹ, trẻ con háo hức nhất với trò tìm trứng. Trứng được nhuộm màu, vẽ hoa văn, ngày nay nhiều nơi thay bằng trứng sô-cô-la hay trứng nhựa đựng kẹo. Quả trứng tượng trưng cho sự sống mới, có cách hiểu còn coi vỏ trứng là ngôi mộ mà sự sống bước ra. Thỏ Phục sinh mang quà cho trẻ em là phong tục của văn hóa Âu Mỹ, giống vai ông già Noel trong dịp Giáng sinh.
Phục sinh, Giáng sinh và lễ Vượt Qua: đừng nhầm ba ngày lễ
| Lễ Phục sinh | Lễ Giáng sinh | Lễ Vượt Qua | |
|---|---|---|---|
| Thuộc | Kitô giáo | Kitô giáo | Do Thái giáo |
| Kỉ niệm | Chúa Giêsu sống lại | Chúa Giêsu ra đời | Dân Do Thái ra khỏi Ai Cập |
| Ngày | Thay đổi, cuối tháng 3 đến tháng 4 (phương Tây) | Cố định 25/12 | Theo lịch Do Thái, thường vào mùa xuân |
| Hình ảnh quen | Trứng, thỏ, nến | Cây thông, hang đá, ông già Noel | Bánh không men |
Với học sinh Việt Nam, Giáng sinh quen hơn hẳn, sách Tiếng Việt lớp 5 còn có bài đọc Trước ngày Giáng sinh. Phục sinh cũng hay bị nhầm với một ngày lễ phương Tây khác có nhiều trò vui cho trẻ là Halloween; xem bài viết về ngày 31/10 và lễ Các Thánh để thấy hai lễ khác nhau thế nào.
Thắc mắc thường gặp quanh ngày lễ Phục sinh
Lễ Phục sinh là ngày nào?
Là ngày Chủ nhật đầu tiên sau ngày trăng tròn đầu tiên kể từ xuân phân. Theo lịch phương Tây, ngày này nằm trong khoảng 22/3 đến 25/4, nên năm nào cũng phải tra lại.
Lễ Phục sinh 2027 vào ngày nào?
Công giáo và Tin Lành mừng lễ ngày Chủ nhật 28/3/2027. Các giáo hội Chính thống giáo theo lịch Julius mừng vào Chủ nhật 2/5/2027.
Lễ Phục sinh tiếng Anh là gì?
Là Easter, ngày chính gọi là Easter Sunday. Trứng Phục sinh là Easter egg, thỏ Phục sinh là Easter Bunny.
Vì sao lễ Phục sinh lại tặng trứng?
Quả trứng là hình ảnh của sự sống mới, hợp với ý nghĩa sống lại của ngày lễ và với mùa xuân ở châu Âu. Từ đó sinh ra tục nhuộm trứng, giấu trứng cho trẻ đi tìm và tặng nhau trứng sô-cô-la.