Lễ Lá là cách gọi tắt của Chúa nhật Lễ Lá, ngày Chủ nhật ngay trước lễ Phục sinh trong lịch Kitô giáo. Ngày này tưởng nhớ lúc Chúa Giêsu cưỡi lừa vào thành Giêrusalem, được dân chúng cầm cành lá ra đón, và mở đầu Tuần Thánh. Vì Phục sinh không cố định nên Lễ Lá là ngày nào cũng đổi theo từng năm, luôn rơi vào khoảng giữa tháng 3 đến giữa tháng 4.
| Nghĩa | Chúa nhật mở đầu Tuần Thánh, kỷ niệm Chúa Giêsu vào thành Giêrusalem |
| Tên gọi khác | Chúa nhật Lễ Lá, Chúa nhật Thương Khó; tiếng Anh là Palm Sunday |
| Thời điểm | Chủ nhật liền trước Chủ nhật Phục sinh |
| Nghi thức nổi bật | Làm phép lá, rước lá, đọc trình thuật Thương Khó |
| Ở Việt Nam | Các nhà thờ phần lớn dùng lá dừa hoặc lá dừa nước thay lá cọ |
Lễ Lá bắt đầu từ câu chuyện nào?
Cả bốn sách Phúc âm đều kể một cảnh giống nhau. Khoảng một tuần trước khi chịu nạn, Chúa Giêsu cùng các môn đệ lên Giêrusalem. Ngài không đi ngựa như một vị tướng thắng trận mà ngồi trên lưng một con lừa. Đám đông trải áo xuống đường, chặt cành cây rải lên lối đi, vừa đi vừa reo mừng như đón một vị vua.
Chi tiết con lừa được người Kitô hữu đọc như một lời nhắn: người đến là vua của hòa bình, không phải của gươm giáo. Còn cành lá trên tay đám đông thì thành biểu tượng của ngày lễ, và đặt luôn tên cho nó.
Điều làm ngày này khác những ngày vui khác là cái kết đã được báo trước. Chỉ vài hôm sau tiếng hoan hô, cũng thành ấy chứng kiến cuộc xét xử và cái chết trên thập giá. Lễ Lá vì vậy mang hai giọng cùng lúc: mừng rỡ ở đầu buổi lễ, trầm lắng ở cuối buổi lễ.
Một chữ lá, nhiều tên gọi
Trong tiếng Việt, chữ lá ở đây không mang nghĩa bóng nào. Nó chỉ đúng những cành lá người ta cầm trong buổi rước. Ở vùng Trung Đông, đó là lá cọ, nên tiếng Anh gọi là Palm Sunday, tức Chủ nhật lá cọ. Nơi nào không có cọ thì dùng cây bản địa: châu Âu có nơi dùng cành liễu, cành ô liu, cành thủy tùng; ở Việt Nam hầu hết nhà thờ dùng lá dừa hoặc lá dừa nước.
Tên đầy đủ trong phụng vụ Công giáo nhấn cả hai mặt của ngày lễ: Chúa nhật Lễ Lá, cũng gọi là Chúa nhật Thương Khó. Chữ thương khó chỉ những đau khổ Chúa Giêsu chịu trong những ngày cuối. Người trong đạo nói gọn là “đi lễ Lá”, còn trên lịch phụng vụ ghi đủ cả tên.
Lễ Lá không phải lễ riêng của Công giáo. Nhiều hệ phái Kitô giáo như Chính thống giáo, Anh giáo, Luther, Giám lý cũng giữ ngày này, mỗi nơi có cách cử hành riêng.
Buổi lễ có những phần nào?
Làm phép lá và rước lá
Buổi lễ thường bắt đầu ở ngoài nhà thờ, có khi ở sân hay một nhà nguyện gần đó. Giáo dân cầm sẵn cành lá, linh mục làm phép lá, đọc đoạn Phúc âm kể chuyện vào thành Giêrusalem. Sau đó cả đoàn rước lá đi vào nhà thờ, vừa đi vừa hát. Ở các giáo xứ miền quê, đoàn rước có khi đi quanh xóm đạo, thiếu nhi đi đầu với những tàu dừa xanh.
Bài Thương Khó
Vào thánh lễ, không khí lắng xuống. Bài Phúc âm chính là trình thuật Thương Khó, kể từ bữa Tiệc Ly đến lúc Chúa chết trên thập giá. Đoạn này dài, nhiều nơi chia vai cho vài người đọc như một vở kịch đọc. Áo lễ của linh mục màu đỏ, màu gợi đến máu và sự hy sinh.
Mang lá về nhà
Lễ xong, nhiều người mang cành lá đã làm phép về nhà, cắm trên bàn thờ hoặc giắt sau thánh giá. Có người khéo tay tết lá dừa thành hình thánh giá nhỏ. Lá được giữ như một vật nhắc nhớ đức tin, không phải bùa hộ mệnh.
Lễ Lá đứng ở đâu trong Tuần Thánh?
Tuần Thánh là tuần cuối của Mùa Chay, đi theo thứ tự những ngày cuối đời Chúa Giêsu như Phúc âm kể. Bảng dưới đây giúp hình dung Lễ Lá mở cửa cho chuỗi ngày ấy:
| Ngày | Tưởng nhớ điều gì | Nét riêng của buổi lễ |
|---|---|---|
| Chúa nhật Lễ Lá | Chúa Giêsu vào thành Giêrusalem | Rước lá, đọc bài Thương Khó |
| Thứ Năm Tuần Thánh | Bữa Tiệc Ly với các môn đệ | Nghi thức rửa chân |
| Thứ Sáu Tuần Thánh | Cuộc khổ nạn và cái chết trên thập giá | Không cử hành thánh lễ; nghi thức suy tôn Thánh giá |
| Chúa nhật Phục sinh | Chúa sống lại | Ngày lễ lớn nhất năm phụng vụ |
Nói cách khác, nếu Phục sinh là đích đến thì Lễ Lá là cánh cửa đầu tiên. Cách tính ngày Phục sinh, cùng tục tặng trứng màu, có ở bài lễ mừng Chúa sống lại và tục trứng màu. Còn ngày lễ lớn kia của người Kitô hữu, mừng Chúa ra đời, được giải thích trong bài vì sao Noel rơi vào 25/12.
Một chi tiết người ngoài đạo hay ngạc nhiên: trong một buổi Lễ Lá, cùng một nhà thờ vừa vang tiếng “Hoan hô” lúc rước lá, rồi chưa đầy một giờ sau lại đọc đến câu đám đông đòi đóng đinh. Cái chuyển giọng đột ngột ấy chính là điều ngày lễ muốn người dự cảm nhận.
Ngày tháng, lá dừa và chuyện đi làm dịp Lễ Lá
Chúa nhật Lễ Lá năm 2027 là ngày nào?
Theo lịch các Giáo hội Tây phương, Lễ Lá năm 2027 rơi vào Chủ nhật 21/3; năm 2026 là ngày 29/3. Cách tính đơn giản: lấy ngày Chủ nhật Phục sinh rồi lùi lại đúng bảy ngày.
Lễ Lá tiếng Anh là gì?
Tiếng Anh gọi là Palm Sunday, nghĩa đen là Chủ nhật lá cọ. Trong các văn bản phụng vụ còn gặp tên dài hơn là Palm Sunday of the Passion of the Lord, tương ứng với Chúa nhật Lễ Lá, tưởng niệm cuộc Thương Khó.
Vì sao nhà thờ Việt Nam dùng lá dừa?
Vì cây cọ ở Trung Đông không phổ biến ở ta, mà lá dừa thì dễ tìm, dài, xanh và dễ cầm. Ý nghĩa nằm ở hành động cầm lá ra đón, không ở loài cây, nên mỗi nơi dùng cây sẵn có.
Lễ Lá có được nghỉ làm không?
Lễ Lá không nằm trong các ngày nghỉ lễ hưởng lương của Bộ luật Lao động. Tuy vậy, nó luôn rơi vào Chủ nhật, nên với đa số người lao động đó vốn là ngày nghỉ hằng tuần; ai làm việc ngày Chủ nhật có thể thỏa thuận xin nghỉ với nơi làm việc.