Đồng hao là quan hệ giữa những người đàn ông cùng làm rể một nhà, tức là chồng của các chị em gái ruột với nhau. Hai người ấy gọi nhau là anh em đồng hao, cũng thường gọi là anh em cọc chèo hay anh em cột chèo. Họ không chung máu mủ, chỉ thành người nhà nhờ hai cuộc hôn nhân.
| Nghĩa ngắn | Cùng làm rể một gia đình; chồng của hai chị em gái ruột |
| Loại từ | Tính từ, hay đi trong cụm “anh em đồng hao” |
| Đồng nghĩa | Cọc chèo, cột chèo; chữ Hán tương ứng là liên khâm (連襟) |
| Sắc thái | Trung tính, dùng trong xưng hô gia đình, họ hàng |
Đồng hao là ai với ai?
Hãy hình dung một nhà có hai cô con gái. Cô chị lấy anh Hùng, cô em lấy anh Tuấn. Đứng từ phía nhà vợ, cả hai đều là con rể; đứng với nhau, Hùng và Tuấn là anh em đồng hao. Từ điển Việt – Việt trên trang Tra từ chỉ ghi gọn “cùng làm rể một gia đình”, và Wiktionary xếp cọc chèo, cột chèo vào hàng đồng nghĩa.
Hai điều cần nắm để không gọi sai:
- Mối nối là hai người vợ chị em ruột với nhau. Nếu hai người vợ chỉ là chị em họ, nhiều nhà vẫn gọi đồng hao theo nghĩa rộng, nhưng thường kèm chữ “họ” cho rõ.
- Ai là anh, ai là em thường tính theo vai của vợ, không theo tuổi. Người lấy chị được gọi là anh dù kém tuổi người lấy em.
Chữ đồng (同) là cùng, như trong đồng hương, đồng nghiệp. Còn chữ hao đứng riêng không mang nghĩa gì rõ ràng trong cụm này, nên tốt nhất hiểu cả từ như một khối, đừng tách ra mà đoán.
Vì sao còn gọi là anh em cột chèo?
Người Việt có câu “chị em bạn dâu, anh em cột chèo” để gọi hai kiểu người nhà qua hôn nhân: các nàng dâu cùng một nhà chồng, và các chàng rể cùng một nhà vợ. Hình ảnh cái cột chèo thì đến nay vẫn được giảng theo hai cách, chưa thống nhất:
- Cột chèo là chiếc cọc nhỏ bên mạn thuyền để buộc mái chèo. Dây buộc vào đó vốn lỏng để chèo còn xoay được, nên được ví với mối thân tình vừa phải giữa các chàng rể.
- Cột và chèo đều là bộ phận của một con thuyền, thiếu cái nào thuyền cũng khó đi; hình ảnh ấy gợi những người “chung thuyền” với nhau trong một gia đình bên vợ.
Cách nói này mang đậm dấu ấn sông nước, và mỗi vùng chuộng một tên gọi riêng: có nơi nói cọc chèo, có nơi nói cột chèo, sách vở thì hay dùng đồng hao. Tiếng Hán gọi quan hệ này là liên khâm (連襟), nghĩa đen là hai vạt áo nối liền; từ điển Hán Việt ghi đây là tiếng xưng hô giữa anh em rể.
Tục ngữ “dâu con, rể khách” cũng giải thích vì sao quan hệ đồng hao thường nhạt hơn quan hệ chị em dâu: con rể được nhà vợ tiếp như khách, ít khi cùng làm việc nhà, nên có những cặp đồng hao cả năm chỉ gặp nhau vào ngày giỗ, ngày Tết.
Đồng hao, anh rể, chị em dâu: đừng gọi lẫn
| Cách gọi | Là quan hệ giữa | Ví dụ |
|---|---|---|
| Anh em đồng hao (cọc chèo) | Chồng của chị và chồng của em gái | Hai chàng rể cùng nhà vợ |
| Anh rể, em rể | Mình với chồng của chị gái, em gái mình | Chồng chị Hai là anh rể của mình |
| Chị em dâu (chị em bạn dâu) | Vợ của các anh em trai trong một nhà | Vợ anh cả và vợ chú út |
| Anh vợ, em vợ | Người chồng với anh chị em ruột của vợ | Anh trai của vợ là anh vợ |
| Thông gia | Cha mẹ hai bên của đôi vợ chồng | Bố mẹ cô dâu với bố mẹ chú rể |
Lỗi hay gặp nhất là gọi người lấy chị vợ là “anh rể”. Anh rể là chồng của chị gái mình; chồng của chị gái vợ mình thì là đồng hao. Bài phân biệt anh rể với em rể có thêm bảng tiếng gọi họ hàng bên vợ, còn phía nàng dâu thì xem ở bài vợ của anh trai gọi là gì.
Một câu đặt đúng: “Hôm giỗ ông ngoại, mấy anh em đồng hao ngồi một mâm, người lấy chị cả nghiễm nhiên được mời rót rượu trước dù trẻ nhất bàn.”
Đồng hao trong bữa giỗ, đám cưới nhà vợ
Anh em đồng hao là gì?
Là cách gọi hai (hoặc nhiều) người đàn ông lấy các chị em gái ruột trong một nhà. Đây là cách nói đầy đủ và phổ biến nhất của từ đồng hao.
Đồng hao và cọc chèo có khác nhau không?
Không, cùng chỉ một quan hệ. Đồng hao nghe trang trọng hơn, hay gặp trong sách báo; cọc chèo, cột chèo là cách nói dân dã trong đời thường.
Anh em đồng hao xưng hô thế nào?
Thường xưng anh, em theo thứ bậc của hai người vợ: người lấy chị là anh, người lấy em là em. Trong giao tiếp thân mật, nhiều nhà cũng linh hoạt theo tuổi tác nếu hai người đã quen gọi như vậy.
Chồng của hai chị em họ có gọi là đồng hao không?
Có thể gọi theo nghĩa rộng, nhưng cách dùng chuẩn là cho chồng của các chị em ruột. Khi cần rõ, người ta thường nói thêm rằng hai người vợ là chị em họ.