Dẩm là từ lóng trên mạng dùng để chê ai đó tính khí dở dở ương ương: lúc thế này lúc thế khác, nghĩ một đằng làm một nẻo, hay ảo tưởng về bản thân. Người ta nói “gái dẩm”, “trai dẩm” hay “bị dẩm” để chỉ kiểu người như vậy. Từ này chưa được các từ điển tiếng Việt ghi nhận và mang ý chê, nên chỉ hợp khi trêu đùa giữa bạn thân.
| Nghĩa ngắn | Dở dở ương ương, tính khí thất thường, khó hiểu |
| Gốc từ | Chưa rõ; thường được giải thích là rút từ “dấm dớ” và “ẩm ương” |
| Loại từ | Tính từ (khẩu ngữ, tiếng lóng mạng) |
| Sắc thái | Chê bai; giữa bạn thân có thể là trêu nhẹ |
Dẩm từ đâu mà có?
Không ai chỉ ra được người đầu tiên viết chữ này. Các trang giải nghĩa tiếng lóng cho biết nó lan trong các diễn đàn, nhóm chat của thanh thiếu niên rồi sang bình luận mạng xã hội. Cách giải thích được nhắc nhiều nhất là dẩm được rút gọn từ hai từ khẩu ngữ có sẵn: dấm dớ và ẩm ương, lấy phụ âm đầu của chữ trước ghép với vần, dấu của chữ sau.
Lối giải thích ấy nghe hợp lý vì nghĩa của hai từ gốc khớp với cách người ta dùng dẩm. Trong từ điển, dấm dớ được giảng như ấm ớ, tức lơ mơ, không đâu vào đâu; còn ẩm ương là dở, chẳng ra làm sao, như trong “tính khí ẩm ương”. Ghép hai lớp nghĩa đó lại sẽ ra chân dung một người vừa lơ mơ vừa trái tính.
Vì đây là chữ của dân mạng, nghĩa của nó không cố định. Có nhóm dùng dẩm gần với “khùng khùng, tưng tửng”; có nhóm dùng để chê người hay làm quá, đòi hỏi vô lý. Điểm chung là người bị gọi dẩm thường khiến xung quanh không đoán được họ sẽ phản ứng ra sao.
Dẩm, ngáo, ẩm ương: ba kiểu chê khác nhau
Ba từ này hay đứng cạnh nhau trong bình luận, nhưng mỗi từ chê một chỗ khác:
| Dẩm | Ngáo | Ẩm ương | |
|---|---|---|---|
| Chê điều gì | Tính khí thất thường, hay ảo tưởng | Ngơ ngác, phản ứng chậm, nói năng không đâu | Tính nết dở, khó chiều |
| Nguồn gốc | Tiếng lóng mạng | Khẩu ngữ, phổ biến trên mạng | Từ có trong từ điển |
| Dùng trong văn viết | Không nên | Không nên | Được, ở văn kể chuyện, khẩu ngữ |
| Ví dụ | “Hôm qua đòi chia tay, nay lại nhắn nhớ, dẩm thật.” | “Ngủ dậy còn ngáo, hỏi gì cũng ừ.” | “Thời tiết ẩm ương, sáng nắng chiều mưa.” |
Nếu muốn tìm hiểu thêm về chữ ngáo, có bài riêng về bị ngáo, ngáo ngơ trong khẩu ngữ. Còn kiểu người ngoài mặt ngọt ngào, sau lưng một kiểu thì dân mạng lại gọi là thảo mai, sống hai mặt, không phải dẩm.
Ai làm gì cũng vượt mức cần thiết thì giới trẻ còn trêu là OD, tức làm quá, mượn chữ overdose vốn của ngành y.
Gái dẩm, trai dẩm trong câu nói hằng ngày
Dẩm thường đi sau danh từ chỉ người hoặc sau “bị”, “hơi”, “đúng là”. Vài cách dùng quen thuộc, mỗi câu một hoàn cảnh:
- Nhóm bạn thân trêu nhau: “Mới mua đôi giày hôm qua, nay đã đòi đổi màu khác. Đúng là gái dẩm.”
- Bình luận dưới một đoạn phim ngắn: “Nhân vật nam này dẩm ghê, tự nghĩ ai cũng mê mình.”
- Tự giễu trong ghi chú: “Hôm nay hơi dẩm, cười xong lại khóc vì một bài hát.”
- Nhắn tin than với bạn: “Ông kia bị dẩm à, nhắn mười tin liền rồi tự giận vì mình chưa trả lời.”
- Kể chuyện game: “Đồng đội trai dẩm, đang thắng tự nhiên bỏ đi farm một mình.”
Để ý rằng câu tự giễu thường nhẹ nhàng hơn câu gắn chữ dẩm lên người khác. Nhiều bạn trẻ dùng “hơi dẩm” để tả một ngày tâm trạng lên xuống, gần giống cách nói về chuyện mood lên mood xuống.
Khi nào không nên gọi ai là dẩm?
Gọi bạn thân là dẩm lúc đùa thì khó có chuyện gì. Nhưng gắn chữ này lên người lạ, đồng nghiệp hay thầy cô là chê thẳng vào tính cách, dễ bị coi là xúc phạm. Với người lớn tuổi, nhiều người không hiểu từ này, nghe giọng điệu là biết bị chê.
Có một lỗi đáng tránh hơn. Một số trang mạng liệt kê “biểu hiện của người dẩm” bằng những dấu hiệu như sợ bị bỏ rơi, cảm xúc thay đổi dữ dội, cảm thấy trống rỗng, tự làm đau bản thân. Đó là những dấu hiệu cần được quan tâm nghiêm túc, không phải nét tính cách để gán một chữ lóng. Nếu bạn hay người quen có những biểu hiện như vậy kéo dài, hãy nói với người lớn tin cậy, thầy cô hoặc chuyên gia tâm lý thay vì đùa cho qua.
Viết văn, viết bài nghị luận thì thay dẩm bằng từ phổ thông: thất thường, ẩm ương, dở hơi, ảo tưởng, tùy ý muốn nói. Câu “nhân vật có tính khí thất thường” đọc ổn hơn hẳn “nhân vật hơi dẩm”.
Gọi bạn là dẩm: đùa hay chê?
Gái dẩm là gì?
Là cách dân mạng gọi cô gái có tính khí thất thường, hay đổi ý, suy nghĩ thiếu thực tế hoặc làm quá mọi chuyện. Cụm này mang ý chê, chỉ nên dùng khi đùa với bạn thân.
Trai dẩm là gì?
Tương tự, trai dẩm chỉ chàng trai có suy nghĩ nông, hay ảo tưởng về bản thân, hành xử khó đoán. Nghĩa chê nặng hay nhẹ tùy giọng điệu người nói.
Dẩm viết đúng là dẩm hay đẩm?
Cách viết phổ biến là dẩm: phụ âm “d”, dấu hỏi, đúng như khi ghép “d” của dấm dớ với “ẩm” của ẩm ương. Các cách viết khác như “đẩm” ít gặp và dễ khiến người đọc không hiểu.
Dẩm có phải từ tục không?
Các trang giải nghĩa tiếng lóng đều xếp dẩm vào nhóm từ chê tính cách, không ghi nhận nghĩa tục. Dù vậy, nó vẫn là lời nhận xét tiêu cực về tính cách, nên cân nhắc người nghe trước khi dùng.