OD là chữ viết tắt mang nhiều nghĩa, phải nhìn chỗ nó xuất hiện mới đoán đúng. Hay gặp nhất, OD là viết tắt của overdose, tức quá liều thuốc; từ nghĩa này, giới trẻ dùng “OD” như tiếng lóng để chê ai đó làm quá, quá đà. Còn trên đơn kính thuốc, OD nghĩa là mắt phải. Vậy OD nghĩa là gì trong tin nhắn, ở bệnh viện hay ở tiệm kính, các phần dưới tách riêng từng trường hợp.
| Nghĩa thường gặp | Quá liều (overdose); nghĩa lóng: làm quá, quá đà |
| Gốc từ | Tiếng Anh overdose; riêng OD trên đơn kính là tiếng Latin oculus dexter |
| Loại từ | Danh từ, động từ; trong tiếng lóng dùng như tính từ (“hơi OD”) |
| Sắc thái | Nghĩa y tế rất nghiêm trọng; nghĩa lóng đùa vui, đôi khi là lời chê |
Một chữ OD, năm chỗ dùng
Hai chữ cái này được nhiều ngành mượn làm ký hiệu, nên cùng một mặt chữ mà người bán kính, nhân viên ngân hàng và một bạn học sinh lướt TikTok hiểu ba kiểu khác hẳn nhau. Bảng dưới gom những nghĩa người Việt hay gặp:
| Gặp ở đâu | OD là viết tắt của | Nghĩa |
|---|---|---|
| Bình luận, tin nhắn, video ngắn | overdose (dùng theo nghĩa bóng) | Làm quá, lố, nhiều quá mức |
| Tin tức, bệnh viện | overdose | Quá liều thuốc hoặc chất nào đó |
| Đơn kính, phiếu khám mắt | oculus dexter (Latin) | Mắt phải; mắt trái ghi OS |
| Hợp đồng, sao kê ngân hàng | overdraft | Thấu chi: chi vượt số dư trong hạn mức được cấp |
| Bản vẽ ống, cơ khí | outside diameter | Đường kính ngoài |
Ngoài ra còn vài nghĩa hẹp hơn như tên nhóm nhạc, mã hãng bay hay lệnh od trên máy tính chạy Unix, nhưng người đọc bình thường hiếm khi đụng tới.
Từ overdose đến câu chê “hơi OD rồi đó”
Overdose ghép từ over (vượt quá) và dose (liều). Từ điển Merriam-Webster ghi OD vừa là danh từ (một ca quá liều) vừa là động từ: “to OD” là dùng quá liều đến mức nguy hiểm. Đây là nghĩa gốc, và nó thuộc về chuyện sống chết, không phải chuyện đùa.
Từ cái lõi “vượt quá mức chịu được”, tiếng lóng tiếng Anh nới nghĩa ra: cái gì nhiều quá, căng quá, lố quá cũng bị gọi là OD. “That’s so OD” gần với “làm gì mà dữ vậy”. Cách nói này lan mạnh qua các video ngắn trên TikTok, rồi theo bình luận của giới trẻ Việt mà về đây. Người Việt dùng gọn hơn nữa: “hơi OD”, “OD quá trời”, “đừng có OD”.
Nghe “OD” nhiều người liên tưởng ngay tới “ô dề”, một chữ lóng cũng chỉ sự lố lăng. Hai chữ trùng âm đầu, trùng cả ý chê làm quá, nên hay được dùng lẫn. Tuy vậy, chưa có nguồn đáng tin nào khẳng định “ô dề” sinh ra từ OD, nên chỉ nên coi chúng là hai từ na ná nhau.
Riêng nghĩa quá liều, cần nói rõ một điều: nếu thấy ai đó lơ mơ, khó thở, gọi không tỉnh sau khi dùng thuốc, hãy gọi ngay cấp cứu 115 và báo cho người lớn ở gần, đừng tự xử lý hay chờ xem sao. Các bác sĩ cấp cứu mới là người quyết định cần làm gì tiếp theo.
Đặt OD vào câu cho đúng nghĩa
Phần lớn những câu có chữ OD mà bạn gặp trên mạng là nghĩa lóng. Mỗi ví dụ dưới đây ở một hoàn cảnh khác:
- Bình luận dưới video trang điểm: “Đi học mà kẻ mắt kiểu này thì hơi OD rồi bạn ơi.”
- Nhóm chat lớp: “Sinh nhật có năm người mà treo hai trăm quả bóng, OD thật sự.”
- Góp ý video: “Hiệu ứng chuyển cảnh OD quá, xem chóng cả mặt.”
- Tự trêu mình: “Hôm nay mình hơi OD, mặc nguyên bộ vest đi ăn bún đậu.”
- Đọc đơn kính: “Đơn ghi OD -2.00, OS -1.50, tức mắt phải cận 2 độ, mắt trái cận 1,5 độ.”
Muốn hiểu thêm cái cảm giác người xem đỏ mặt thay cho người làm quá, có thể đọc bài về chữ cringe và cảm giác ngượng thay người khác. Còn kiểu cố tình lố cho vui thì gần với lối hài bựa mà giới trẻ ưa dùng.
Viết bài, viết đơn thì thay OD bằng chữ nào?
OD là chữ của bình luận và tin nhắn. Trong bài văn, báo cáo hay email gửi thầy cô, nên viết bằng tiếng Việt cho rõ: “làm quá”, “quá đà”, “phô trương”, “cường điệu” thay cho nghĩa lóng; “quá liều” cho nghĩa y tế; “mắt phải” cho chữ trên đơn kính. Một câu như “Phần trang trí sân khấu hơi OD” khi đưa vào biên bản họp lớp nên sửa thành “Phần trang trí sân khấu hơi cầu kỳ quá mức cần thiết”. Nhiều chữ lóng khác cũng đi theo con đường này, từ mạng xã hội vào lời nói rồi dừng ở đó; danh sách dài hơn có trong bài tổng hợp các chữ lóng người Việt hay nói.
Một lưu ý cụ thể: đừng ghép OD vào chuyện thuốc men để đùa, kiểu “OD thuốc cảm cho nhanh khỏi”. Câu ấy đọc lên tưởng vui, nhưng người đang lo cho bạn sẽ không cười được.
OD trên TikTok, trên đơn kính và ở ngân hàng
OD là gì trên TikTok?
Trên TikTok và các mạng xã hội, OD thường mang nghĩa lóng là làm quá, nhiều quá mức. Ai đó bình luận “OD ghê” dưới video nghĩa là họ thấy nội dung lố, có khi chê, có khi lại là kiểu khen “dữ thật”.
OD nghĩa là gì trong đơn kính?
Trên đơn kính và phiếu đo mắt, OD là mắt phải, viết tắt tiếng Latin oculus dexter. Mắt trái ghi OS. Con số đứng cạnh là độ cận, viễn hoặc loạn của từng mắt.
OD có phải là ô dề không?
Hai chữ gần nhau về ý (đều chê làm quá) và giống nhau về âm đầu, nên hay bị dùng thay nhau. Chưa có nguồn đáng tin nào xác nhận chúng cùng gốc, vì vậy nên xem là hai từ lóng riêng.
OD trong ngân hàng là gì?
Ở ngân hàng, OD là viết tắt của overdraft, tức thấu chi: khách được chi vượt số dư tài khoản trong một hạn mức ngân hàng cấp trước và phải trả lãi cho phần chi vượt. Điều kiện cụ thể do từng ngân hàng quy định.