Mood là từ tiếng Anh nghĩa là tâm trạng, trạng thái cảm xúc của một người trong một quãng thời gian. Người trẻ chêm chữ này vào câu nói hằng ngày: “đang có mood”, “hết mood”, và nhiều nhất là tụt mood, tức là đang vui bỗng thấy chùng xuống. Mood lên xuống theo giờ, theo ngày, nên không giống tính cách vốn khá ổn định.
| Nghĩa | Tâm trạng; cũng dùng với nghĩa “hứng”, sự sẵn lòng làm một việc |
| Gốc từ | Tiếng Anh mood, từ tiếng Anh cổ mōd (tâm trí, tấm lòng) |
| Cách đọc | /muːd/, âm “u” kéo dài |
| Cụm hay gặp | có mood, tụt mood, bad mood, mood booster, mood swing |
Từ chữ “tâm trí” của tiếng Anh cổ đến câu “nay hết mood rồi”
Chữ này có tuổi đời rất dài. Wiktionary ghi nhận mood đi ra từ tiếng Anh cổ mōd, vốn chỉ tâm trí, và trong thơ ca thì chỉ tấm lòng, tinh thần, cả lòng can đảm. Họ hàng của nó trong tiếng Đức là Mut, đến giờ vẫn mang nghĩa dũng khí.
Qua nhiều thế kỷ, nghĩa thu lại thành trạng thái cảm xúc của một người ở một thời điểm. Dictionary.com còn ghi thêm vài nét nghĩa: không khí chung của một nhóm người, “chất” cảm xúc của một bản nhạc hay một cuốn tiểu thuyết, và sự sẵn lòng làm việc gì đó, như trong I’m not in the mood (tôi không có hứng).
Người Việt mượn chủ yếu hai nét: tâm trạng và cái hứng. Nói “không có mood học bài” là nói không có hứng, chứ không phải không có cảm xúc. Trên mạng tiếng Anh, mood còn được gõ trơn một chữ dưới một tấm ảnh hài, ý là “đúng y tâm trạng của tôi”, và cách dùng ấy cũng đã theo các bạn trẻ về tới caption tiếng Việt.
Tụt mood là gì, vì sao đang vui lại chùng xuống?
“Tụt” là đi xuống, rơi xuống. Ghép với mood, ta có tụt mood: tâm trạng đang ổn bỗng dưng giảm hẳn, thấy chán, uể oải, không muốn làm gì. Nhiều người cũng gọi là down mood. Có khi nguyên nhân rất rõ, như bị điểm kém, bị bạn nói một câu khó nghe, trời mưa mãi không tạnh. Có khi chẳng biết vì đâu, chỉ thấy lòng nặng nặng.
Thiếu ngủ, đói, ngồi lì trước màn hình quá lâu hay áp lực thi cử dồn dập đều dễ kéo mood đi xuống. Thường thì cảm giác này qua đi sau vài giờ, cùng lắm vài ngày. Ngủ một giấc đủ, ra ngoài đi bộ, nói chuyện với một người bạn, viết vài dòng nhật ký: những việc nhỏ ấy giúp lấy lại cân bằng tốt hơn ta tưởng.
Còn nếu buồn kéo dài nhiều tuần, mất hứng với cả những thứ mình từng thích, ăn ngủ đảo lộn, thì không nên coi đó là “tụt mood” cho qua. Hãy kể với bố mẹ, thầy cô, hoặc tìm đến chuyên gia tâm lý để được lắng nghe đúng cách.
Có mood, mood booster, mood swing: đặt vào câu thế nào?
Mỗi cụm đi với một hoàn cảnh hơi khác nhau:
- Nhắn tin rủ rê: “Nay mình không có mood đi ăn lẩu, hẹn tuần sau nha.”
- Caption ảnh: “Mood chủ nhật: mưa, chăn ấm và một cuốn truyện chưa đọc.”
- Trong lớp: “Cô vừa phát bài kiểm tra là cả bàn tụt mood.”
- Bình luận dưới một bài hát: “Bài này là mood booster mỗi sáng của mình.”
- Chỗ làm: “Sếp đang bad mood, chiều hãy nộp bản kế hoạch.”
- Trêu bạn: “Dạo này nó mood swing ghê, sáng cười tít, tối lại im re.”
Mood booster là thứ giúp tâm trạng khá lên: một bài nhạc, ly trà nóng, con mèo nhà hàng xóm. Mood swing là tâm trạng lên xuống thất thường trong thời gian ngắn. Trong y học, cụm này đôi khi được nhắc như một biểu hiện cần theo dõi, nên dùng để đùa với bạn thì được, nhưng đừng vội gán cho ai là “có vấn đề”. Còn moody là tính từ, chỉ người hay đổi tâm trạng, dễ cáu dỗi.
Mood, vibe và emotion: ba chữ hay bị dùng lẫn
Ba từ cùng nói về cảm xúc nhưng nhìn từ ba phía khác nhau.
| Từ | Chỉ điều gì | Kéo dài | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| Mood | Trạng thái cảm xúc bên trong một người, có khi không rõ lý do | Vài giờ đến vài ngày | “Hôm nay mình hơi down mood.” |
| Vibe | Bầu không khí, cảm giác toát ra từ người, nơi chốn, bài hát | Gắn với nơi chốn hay người đó | “Quán này vibe yên tĩnh dễ chịu.” |
| Emotion | Cảm xúc cụ thể (vui, giận, sợ) nảy ra trước một sự việc | Thường ngắn, đến nhanh | “Nghe tin đỗ, cảm xúc vỡ òa.” |
Một cách nhớ: emotion giống cơn mưa rào, mood giống thời tiết cả ngày, còn cái không khí mà người ta gọi là vibe thì giống cảm giác khi bước vào một căn phòng. Mood thuộc về mình; vibe là thứ mình cảm nhận từ bên ngoài.
Bên tiếng Việt cũng có một cặp hay dùng lẫn tương tự, và chỗ khác nhau ấy được tách bạch trong bài tâm trạng khác cảm xúc ra sao.
Viết văn thì thay mood bằng chữ gì?
Trong bài làm văn, đơn từ hay email gửi thầy cô, nên dùng từ tiếng Việt: tâm trạng, cảm xúc, hứng thú. Khi phân tích tác phẩm, nét nghĩa “mood của bài thơ” nên viết là không khí, âm hưởng hay giọng điệu. Chẳng hạn, thay vì “bài thơ có mood buồn”, hãy viết “bài thơ phủ một âm hưởng man mác buồn”.
Đáp mấy thắc mắc về mood và chuyện tụt mood
Mood nghĩa là gì trong tiếng Việt?
Mood nghĩa là tâm trạng, trạng thái cảm xúc trong một quãng thời gian. Trong một số câu, nó còn mang nghĩa “hứng”, ví dụ “không có mood đi chơi”.
Tụt mood có phải là trầm cảm không?
Không. Tụt mood là cảm giác chùng xuống thoáng qua, thường hết sau vài giờ hoặc vài ngày. Nếu nỗi buồn kéo dài, ảnh hưởng tới ăn ngủ, học hành, nên nói với người lớn tin cậy hoặc gặp chuyên gia.
Bad mood và down mood khác nhau thế nào?
Bad mood thiên về bực bội, khó chịu, dễ cáu. Down mood thiên về buồn, uể oải, thiếu năng lượng. Trong lời nói hằng ngày, hai cụm này hay được dùng thay cho nhau.
Mood swing là gì?
Mood swing là tâm trạng thay đổi thất thường, lúc vui lúc buồn trong thời gian ngắn. Giới trẻ hay dùng để trêu nhau, nhưng không nên lấy nó để dán nhãn người khác.
Moody là người như thế nào?
Moody chỉ người hay thay đổi tâm trạng, dễ dỗi, khó đoán. Từ này mang sắc thái hơi chê, nên cân nhắc khi nói về người khác.