Cửu long di quan là cách gọi Hán Việt của hình ảnh “chín con rồng kéo quan tài”, cảnh mở màn của tiểu thuyết tiên hiệp Già Thiên (遮天) do nhà văn mạng Trung Quốc Thần Đông viết. Cụm này không phải phong tục tang lễ hay thuật ngữ phong thủy, dù nghe rất giống. Người đọc hay gặp nó ở phần giới thiệu tác phẩm; có người gọi nôm là cửu long kéo quan.
| Nghĩa ngắn | Chín con rồng kéo (dời) một cỗ quan tài |
| Chữ Hán | 九龍移棺; nguyên tác tiếng Trung thường viết 九龍拉棺 (拉 là kéo) |
| Xuất xứ | Cảnh mở đầu tiểu thuyết Già Thiên của Thần Đông (辰東) |
| Thuộc | Từ của giới đọc truyện mạng Trung Quốc, thể loại tiên hiệp |
Cửu long di quan nghĩa đen là gì?
Tách từng chữ ra thì nghĩa hiện lên khá rõ. Cửu (九) là chín, long (龍) là rồng, di (移) là dời, chuyển chỗ, như trong di chuyển, di cư; quan (棺) là quan tài, như trong nhập quan, quan quách. Cả cụm: chín con rồng dời một cỗ quan tài đi.
Điều đáng để ý là trong nguyên tác tiếng Trung, cụm quen dùng là 九龍拉棺, đọc Hán Việt là cửu long lạp quan, với chữ 拉 nghĩa là kéo. Khi sang tiếng Việt, người ta chọn chữ “di” dễ đọc hơn, hoặc nói hẳn ra tiếng Việt là “cửu long kéo quan”. Ba cách gọi cùng chỉ một cảnh.
Bốn chữ này gom đủ những thứ khiến người đọc tò mò: con số chín vốn gắn với sự tột cùng, rồng là linh vật cao quý nhất, còn quan tài gợi cái chết và bí mật. Đặt cạnh nhau, chúng tạo ra một câu hỏi chưa có lời đáp ngay từ trang đầu: ai nằm trong cỗ quan tài ấy, và vì sao đến rồng cũng phải kéo nó? Rồng cũng là con mở đầu bộ tứ linh long, lân, quy, phụng mà bài linh vật là gì giải thích cùng đôi nghê đá trước cửa đình.
Không phải phong tục dời mộ, cũng chẳng phải sông Cửu Long
Vì có chữ “quan” và chữ “di”, không ít người đoán cụm này là một nghi lễ tang ma, kiểu cải táng hay bốc mộ. Không phải. Nó là hình ảnh hư cấu trong một tác phẩm văn học mạng. Mấy cụm dễ lẫn khác:
| Cụm từ | Thực ra là |
|---|---|
| Sông Cửu Long | Tên gọi đoạn sông Mê Kông chảy qua miền Tây Nam Bộ; “cửu long” ở đây là chín nhánh, chín cửa sông |
| Cửu Long (九龍) ở Hồng Kông | Địa danh Kowloon, như trong tên phim về Cửu Long Thành Trại |
| Long sinh cửu tử | Truyền thuyết Trung Hoa về chín người con của rồng, mỗi con một tính |
| Cải táng, sang cát | Phong tục dời mộ, bốc mộ ở Việt Nam; không liên quan đến cửu long di quan |
Rồng trong văn hóa Việt lại mang một hình ảnh khác hẳn: không gắn với quan tài mà gắn với cội nguồn dân tộc, như trong truyền thuyết Con Rồng cháu Tiên. Cho nên khi gặp chữ “cửu long” trong một bài viết, hãy nhìn ngữ cảnh: bài về miền Tây thì là sông, bài về truyện tiên hiệp thì gần như chắc chắn là cảnh chín rồng kéo quan tài.
Cảnh mở màn của tiểu thuyết Già Thiên
Già Thiên (遮天, nghĩa đen là “che trời”) là tiểu thuyết tiên hiệp của Thần Đông, nhà văn mạng Trung Quốc. Chương đầu tiên mang tên “Cỗ quan tài đồng khổng lồ giữa trời sao” (星空中的青銅巨棺). Giữa vũ trụ lạnh lẽo, tối tăm, chín xác rồng khổng lồ kéo một cỗ quan tài cổ bằng đồng xanh, trôi đi từ thời xa xưa không ai biết.
Nhân vật chính Diệp Phàm (葉凡) đang tụ họp với nhóm bạn học cũ trên núi Thái Sơn thì cỗ quan tài ấy xuất hiện và đưa cả nhóm rời Trái Đất, đến một vùng sao xa lạ mà truyện gọi là Bắc Đẩu. Từ đó mở ra một thế giới tu tiên đầy bí ẩn. Cả bộ truyện dài được dựng trên cái bí mật ấy: chín con rồng là gì, cỗ quan tài từ đâu tới.
Kiểu mở truyện đưa nhân vật từ đời thường sang một thế giới khác cũng là mô-típ quen của truyện Nhật, nơi người ta gọi là dòng truyện xuyên sang thế giới khác. Cái riêng của Già Thiên là phương tiện “xuyên” không phải tai nạn hay giấc mơ, mà là một hình ảnh đồ sộ đến mức đủ đứng thành tên gọi. Nhiều người chưa đọc truyện vẫn biết bốn chữ cửu long di quan, vì nó hay được nhắc mỗi khi người hâm mộ bàn về truyện tiên hiệp, về truyện tranh Trung Quốc (manhua) và những thế giới tu tiên kỳ ảo.
Chín rồng, quan tài đồng và mấy điều người đọc mới nên biết
Cửu long kéo quan là gì?
Là cách nói nửa Hán nửa Việt của cửu long di quan: chín con rồng kéo một cỗ quan tài. Cả hai cùng chỉ cảnh mở đầu tiểu thuyết Già Thiên.
Cửu long di quan là truyện gì?
Đó không phải tên một truyện riêng mà là tên một cảnh, một sự kiện trong tiểu thuyết Già Thiên của Thần Đông. Phần giới thiệu tiếng Việt của tác phẩm hay đưa bốn chữ này lên đầu để gây tò mò.
Chín con rồng kéo quan tài có trong truyền thuyết Trung Hoa không?
Hình ảnh này nổi tiếng nhờ tiểu thuyết Già Thiên; người đọc biết đến nó qua truyện chứ không qua một truyền thuyết dân gian quen thuộc. Đừng nhầm với truyền thuyết “long sinh cửu tử” kể về chín người con của rồng, vốn là một câu chuyện khác hẳn.
Cửu long di quan có liên quan đến phong thủy hay tang lễ không?
Không. Dù có chữ “quan” (quan tài) và “di” (dời), cụm này không chỉ nghi lễ, phong tục hay thế đất nào. Muốn tìm hiểu phong tục bốc mộ, hãy tra từ cải táng hoặc sang cát.