Cis là cách viết tắt của cisgender, chỉ người có bản dạng giới trùng với giới tính được ghi nhận lúc mới sinh. Một người sinh ra được ghi là nữ và tự nhận mình là nữ thì là nữ cis; tương tự với nam. Trên mạng, câu hỏi cis là gì, cis nghĩa là gì hay gặp nhất trong các cuộc trò chuyện về giới, nơi chữ này được dùng để đối lại với trans (chuyển giới).
| Nghĩa ngắn | Người có bản dạng giới khớp với giới tính khi sinh |
| Viết đầy đủ | Cisgender (tính từ, cũng dùng như danh từ) |
| Gốc từ | Tiền tố Latin cis-: ở phía bên này |
| Từ đối lập | Trans, transgender (người chuyển giới) |
| Sắc thái | Mô tả, trung tính |
Cis- là “phía bên này”, trans- là “phía bên kia”
Muốn hiểu chữ cis, nên nhìn nó cạnh chữ trans. Trong tiếng Latin, trans- nghĩa là vượt qua, ở phía bên kia, còn cis- nghĩa là ở phía bên này. Cặp tiền tố này đã có từ lâu trong địa lí La Mã (vùng Gaul “bên này” và “bên kia” dãy Alps) và trong hóa học, nơi người ta nói tới đồng phân cis và trans.
Người chuyển giới (transgender) là người có bản dạng giới khác với giới tính được ghi nhận khi sinh, tức là đã “sang phía bên kia”. Từ cisgender ra đời để gọi tên nhóm còn lại, những người vẫn ở “phía bên này”. Wikipedia tiếng Anh và tài liệu về bình đẳng giới của Đại học TU Dortmund (Đức) đều cho biết chữ này xuất hiện trong tiếng Anh vào thập niên 1990, do chính cộng đồng người chuyển giới đặt ra. Mục đích là có một chữ trung tính, để không phải gọi một nhóm là “người bình thường” và vô tình coi nhóm kia là khác thường.
Trong tiếng Việt chưa có từ dịch thật phổ biến. Một số tài liệu dịch là “người hợp giới”, nhưng trên mạng người ta vẫn quen giữ nguyên chữ cis hoặc cisgender.
Cis nói về bản dạng giới, không nói về người mình thích
Chỗ nhiều người nhầm nhất: cis không có nghĩa là “thẳng” hay dị tính. Cis, trans nói về chuyện một người tự thấy mình là ai. Còn chuyện người đó thích ai là xu hướng tính dục, một trục khác hẳn.
| Câu hỏi | Thuộc trục | Một vài cách gọi |
|---|---|---|
| Mình là ai? | Bản dạng giới | Cis, trans, phi nhị nguyên |
| Mình thích ai? | Xu hướng tính dục | Dị tính, đồng tính, song tính |
Vì là hai trục riêng, một người cis có thể dị tính, cũng có thể đồng tính hay song tính. Các nhãn như những cách gọi wlw và mlm trên mạng thuộc trục thứ hai, không thay thế được chữ cis.
Cũng có người thấy cảm nhận về giới của mình thay đổi theo thời gian, lúc gần nam, lúc gần nữ; bản dạng giới linh hoạt genderfluid nói kỹ về trường hợp ấy.
Gặp chữ cis trong câu như thế nào?
- Trong bài chia sẻ: “Mình là nữ cis, nhưng vẫn muốn hiểu thêm về trải nghiệm của bạn bè chuyển giới.”
- Trong bình luận thảo luận: “Bài này viết cho cả người cis lẫn người trans đọc.”
- Trong tài liệu dịch: “Phụ nữ cisgender là phụ nữ có giới tính khi sinh được ghi là nữ.”
- Trong câu hỏi của người mới tìm hiểu: “Cis có phải là từ chửi không vậy?”
Chữ này thường được dùng để mô tả, giống như ghi chiều cao hay quê quán. Khi có người dùng nó với giọng mỉa mai, cái làm người nghe khó chịu là thái độ, không nằm ở bản thân từ. Wikipedia tiếng Anh ghi lại rằng có người phản đối thuật ngữ này, còn những người đặt ra nó thì nói rõ họ không có ý xúc phạm ai. Khi nói về giới, giữ giọng tôn trọng và gọi người khác theo cách họ muốn được gọi vẫn là nguyên tắc dễ làm nhất.
Cạnh chữ cis, bạn còn gặp ký hiệu chỉ người được xác định là nữ khi sinh nhưng nhận mình là nam, xem nghĩa ở bài FTM nghĩa là người chuyển giới nam.
Khi CIS không liên quan gì tới giới
Vì là chữ ngắn, CIS còn là viết tắt của nhiều thứ khác. Nhìn ngữ cảnh là đoán được:
- CIS trong lịch sử, chính trị thế giới: viết tắt tiếng Anh của Cộng đồng các Quốc gia Độc lập, tiếng Việt gọi là SNG, gồm một số nước từng thuộc Liên Xô.
- Cis trong hóa học: đồng phân cis là khi hai nhóm thế nằm cùng một phía, ngược với đồng phân trans.
- Cis trong toán: kí hiệu cis x là cách viết gọn của cos x + i sin x khi học số phức.
Còn khi chữ cis xuất hiện giữa một cuộc trò chuyện về giới, về cộng đồng LGBT hay về chuyện dám nói ra con người thật của mình, thì gần như chắc chắn đó là cisgender.
Thắc mắc quanh chữ cis
Ci là gì, có phải là cis không?
Phần lớn trường hợp “ci” chỉ là gõ thiếu chữ s của cis. Nếu câu đang bàn về giới thì hiểu là cis (cisgender). Ở ngữ cảnh khác, “ci” có thể là chữ viết tắt riêng của một lĩnh vực, nên cần xem cả câu.
Cis nghĩa là gì trong LGBT?
Trong cộng đồng LGBT, cis là người có bản dạng giới khớp với giới tính khi sinh, tức không phải người chuyển giới. Chữ này giúp nói về hai nhóm cis và trans một cách ngang hàng.
Cis có phải từ xúc phạm không?
Theo nghĩa gốc thì không. Cis là từ mô tả, người tạo ra nó cũng không có ý chê bai. Tuy vậy, chữ nào dùng với giọng khinh miệt cũng có thể làm người khác tổn thương.
Người cis có thể là người đồng tính không?
Có. Cis nói về bản dạng giới, còn đồng tính nói về xu hướng tính dục. Một người nữ cis thích người nữ khác vẫn là nữ cis.