Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Chột dạ là gì? Nghĩa, ví dụ và khác giật mình, áy náy ra sao?

Cập nhật 27/03/2025·MMavrick Nguyễn·8 phút đọc
Nội dung chính
  • Chột dạ: khi cái bụng tự khai
  • Nghĩa của chột dạ trong lời ăn tiếng nói
  • Chột dạ, giật mình hay áy náy khác ở đâu?
  • Chột dạ trong câu chuyện thường ngày

Chột dạ là thoáng sợ hãi, thót lại trong bụng khi linh cảm chuyện mình giấu, hoặc cái lỗi mình đã gây ra, sắp bị người khác biết. Muốn nhớ nghĩa của chột dạ, cứ nghĩ tới câu “có tật giật mình”: người không có gì phải giấu thì nghe hỏi vẫn bình thường, còn người đang giấu chuyện thì tim đập thình thịch, mặt biến sắc.

Nghĩa ngắn Giật mình, lo sợ vì sợ điều mình giấu bị lộ
Cấu tạo Từ thuần Việt: chột + dạ (lòng, bụng)
Loại từ Từ chỉ trạng thái tâm lí; có từ điển ghi là tính từ, có nơi xếp vào động từ
Sắc thái Hơi chê nhẹ, ngầm báo người ấy có điều không ngay thẳng
Tiếng Anh to feel a pang of guilt, to give a guilty start
chột dạ là gì
chột dạ là gì? Giật mình vì sợ điều giấu bị lộ

Chột dạ: khi cái bụng tự khai

Tiếng Việt quen đặt tình cảm vào bụng. Người ta nói sáng dạ khi khen học mau hiểu, nhẹ dạ khi chê dễ tin người, mát lòng mát dạ khi được vừa ý, bụng dạ để chỉ tâm tính. Chữ dạ trong chột dạ cũng thuộc họ ấy: nó là chỗ cất giữ những điều mình nghĩ mà không nói ra.

Còn chột thì ai từng trồng cây sẽ thấy quen: cây con bị chột là bị cụt ngọn, khựng lại, không lớn nổi. Ghép hai chữ lại, có thể hình dung chột dạ như một cú khựng bên trong. Đang bình thường, nghe một câu hỏi trúng chỗ hiểm, lòng bỗng chùng xuống một nhịp. Đây chỉ là một cách nhìn để dễ nhớ, các từ điển không giảng nguồn gốc từ theo lối tách chữ như vậy.

Điều đáng chú ý là cú khựng ấy luôn có lí do. Người ta không chột dạ vì tiếng sấm. Họ chột dạ vì một câu nói, một ánh nhìn, một chi tiết làm họ nghĩ: hình như người kia biết rồi.

Nghĩa của chột dạ trong lời ăn tiếng nói

Theo Wiktionary tiếng Việt, chột dạ là trạng thái sợ hãi bất chợt khi ta thấy chuyện riêng mình che đậy có thể bị người khác lật ra. Bản tra Việt – Anh của vdict nói rõ thêm cái lõi của từ: nỗi sợ bị lộ đến từ một lương tâm không yên, khác với cái giật mình thuần thể xác.

Từ đó có thể rút ra ba dấu hiệu để dùng cho đúng:

  • Có một điều bị giấu. Đó có thể là lỗi lầm, lời nói dối, một món quà định tặng bất ngờ, thậm chí chỉ là ý nghĩ chưa nói ra.
  • Có một tác nhân bên ngoài. Câu hỏi bất chợt, tiếng gọi tên, một người nhìn lâu hơn bình thường.
  • Cảm giác xảy ra nhanh và kín. Người chột dạ cố giữ vẻ bình thường, nhưng mắt lảng đi, câu trả lời vấp, tay làm việc thừa.

Vài câu ví dụ trong những hoàn cảnh khác nhau:

  • Cô giáo vừa hỏi “Ai chưa làm bài tập về nhà?”, cậu bé ngồi bàn cuối chột dạ, cúi gằm xuống quyển vở trắng tinh.
  • Mẹ khen “Dạo này con ngoan quá”, chị chột dạ nghĩ đến cái bình hoa vừa dán lại sau tủ.
  • Nghe sếp nhắc đến bản báo cáo nộp chậm, anh nhân viên chột dạ nhưng vẫn cười gượng.
  • Thấy bạn hỏi dò ngày sinh nhật, cô hơi chột dạ: lẽ nào kế hoạch bất ngờ đã bị đoán ra?

Câu cuối cho thấy chột dạ không nhất thiết gắn với tội lỗi. Điều bị giấu có thể rất dễ thương. Nhưng phần lớn trường hợp, từ này vẫn ngầm báo người kia có chuyện gì đó không minh bạch, nên dùng với người lớn hoặc trong văn bản trang trọng cần chú ý.

Chột dạ, giật mình hay áy náy khác ở đâu?

Từ Điểm cốt lõi Ví dụ
Chột dạ Sợ điều mình giấu bị lộ; xảy ra tức thời khi có người chạm tới Nghe nhắc tên, nó chột dạ
Giật mình Phản ứng bất ngờ của cơ thể, không cần có lỗi Tiếng còi xe làm em giật mình
Áy náy Không yên lòng vì thấy mình có lỗi với ai đó, kéo dài hơn Áy náy vì quên hẹn với bạn
Nhột (khẩu ngữ Nam Bộ) Thấy lời người khác như nói trúng mình Ổng nói xa nói gần mà tui thấy nhột

Từ gần nghĩa còn có chột dùng một mình (nghe nói thế, hắn hơi chột), hoảng, lo ngay ngáy. Cụm diễn đạt cùng ý là có tật giật mình. Trái nghĩa là trạng thái của người thấy lòng mình trong sạch: thản nhiên, bình thản, điềm nhiên, vững dạ.

Áy náy và chột dạ hay đi liền nhau nhưng khác nhịp: chột dạ là cú thót trong một giây, áy náy là cái gợn nằm lại nhiều ngày. Nếu muốn so kĩ hơn, xem bài nỗi áy náy sau khi lỡ làm sai; còn cảm giác dằn vặt kéo dài hơn nữa có trong bài giải nghĩa chữ day dứt.

Một lỗi viết cũng nên tránh: nhiều người phát âm lẫn ch và tr nên gõ thành “trột dạ”. Chữ đúng là chột, cùng chữ với “cây chột”, “mắt chột”.

Chột dạ trong câu chuyện thường ngày

Nói một đứa trẻ chột dạ nghĩa là gì?

Thường là lúc trẻ vừa nghịch dại hay nói dối, rồi nghe người lớn hỏi tới. Người lớn tinh ý nhìn nét mặt chột dạ là đoán ra, nhưng nên hỏi nhẹ nhàng để trẻ dám nhận lỗi.

Chột dạ là tính từ hay động từ?

Wiktionary xếp chột dạ vào tính từ, có từ điển song ngữ lại dịch như động từ. Trong câu, nó đứng sau chủ ngữ để nói trạng thái tâm lí (“anh ta chột dạ”) và có thể kết hợp với “hơi”, “rất”, “bỗng”.

Chột dạ tiếng Anh là gì?

Không có một từ đơn tương đương. Có thể dịch theo ngữ cảnh: to feel a pang of guilt, to give a guilty start, hoặc to have a guilty conscience khi cảm giác kéo dài.

Không làm gì sai mà vẫn chột dạ có sao không?

Có, và khá phổ biến. Ai cũng từng chột dạ khi bị gọi tên bất ngờ dù chẳng có lỗi gì. Trường hợp này người ta thường nói “tự dưng thấy chột dạ”, ý là cảm giác đến trước khi kịp nghĩ.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
https://789betlove.com/
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
FB88
fb88
kèo nhà cái
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5