Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Ca trù là gì? Tên gọi khác, cách hát và chuyện ả đào, cô đầu

Cập nhật 18/10/2025·MMavrick Nguyễn·7 phút đọc
Nội dung chính
  • Ca trù còn có những tên gọi nào?
  • Một chiếu ca trù có những ai?
  • Ca trù từ đình làng đến hồ sơ UNESCO
  • Hát nói và các nhà thơ Việt

Ca trù là lối hát thơ cổ truyền của miền Bắc, trong đó nữ ca nương hát và tự gõ phách giữ nhịp, có người đàn đáy và người cầm trống chầu đi cùng. Ca trù còn có tên gọi khác là hát ả đào, hát cô đầu, hát nhà tơ, hát nhà trò. Năm 2009, UNESCO ghi danh ca trù vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp.

Nghĩa ngắn Nghệ thuật hát thơ có đàn đáy, phách và trống chầu
Chữ Hán 歌籌: ca là hát, trù là cái thẻ
Tên gọi khác Hát ả đào, hát cô đầu, hát nhà tơ, hát nhà trò
Vùng Các tỉnh phía Bắc Việt Nam
ca trù là gì
ca trù là gì? Hát ả đào, hát cô đầu

Ca trù còn có những tên gọi nào?

Đây là thắc mắc của rất nhiều học sinh khi gặp câu trắc nghiệm về di sản. Một loại hình mà có tới bốn, năm cái tên, vì mỗi tên ra đời ở một giai đoạn hoặc gắn với một nơi hát khác nhau.

  • Hát ả đào: gọi theo người hát. “Ả đào” là cách gọi người phụ nữ làm nghề hát; về sau chữ “đào” (cô đào, đào hát) mở rộng ra chỉ nữ diễn viên nói chung.
  • Hát cô đầu: “cô đầu” là cách gọi biến âm từ “cô đào”. Đầu thế kỷ 20, cái tên này phổ biến ở thành thị, gắn với các nhà hát cô đầu.
  • Hát nhà tơ, hát nhà trò: những tên gọi dân gian khác, được các tài liệu về di sản ghi lại cùng với hai tên trên.
  • Ca trù: tên Hán Việt, được dùng rộng rãi trên sách báo từ khoảng thập niên 1990 và trở thành tên chính thức trong hồ sơ di sản.

Còn chữ “trù” nghĩa là gì? Chữ 籌 là cái thẻ. Người nghe thấy câu nào hay thì ném thẻ tre thưởng cho đào hát, hết buổi đếm thẻ để trả tiền. “Ca trù” vì thế có nghĩa đen là lối hát có thưởng thẻ.

Một chiếu ca trù có những ai?

Một buổi hát ca trù tối thiểu có ba người, mỗi người giữ một vai riêng:

Người Việc Nhạc cụ
Ca nương (đào nương) Hát, tự giữ nhịp Cỗ phách: thanh tre gõ lên bàn gỗ nhỏ
Kép đàn Đệm đàn theo giọng hát Đàn đáy, cây đàn ba dây cần dài
Quan viên Nghe, chấm câu, khen chê bằng tiếng trống Trống chầu

Ca nương ngồi giữa chiếu, kép đàn và quan viên ngồi hai bên. Điều thú vị nằm ở người cầm trống: quan viên không phải người biểu diễn mà là khán giả sành nghe, nhiều khi chính là người viết lời. Một tiếng trống đúng lúc là lời khen, gõ lệch nhịp có khi lại là lời chê.

Ca trù không chỉ có một làn điệu. Hồ sơ UNESCO ghi nhận tới 56 thể cách khác nhau. Trong đó hát nói là thể quen thuộc và giàu chất văn chương nhất, bên cạnh những lối như hát giai, thét nhạc, gửi thư.

Ca trù từ đình làng đến hồ sơ UNESCO

Đến nay vẫn chưa xác định được lối hát này ra đời chính xác vào thời nào. Xưa kia ca trù được hát ở đình làng trong dịp lễ, hát trong cung đình, rồi ở các ca quán, nhà hát nơi phố thị. Người hát và người đàn tổ chức thành giáo phường, truyền nghề trong dòng họ.

Sang nửa sau thế kỷ 20, ca trù gần như vắng bóng: lớp nghệ nhân già dần, người trẻ ít theo học, lại thêm định kiến coi nghề hát là thấp kém (xem thêm câu xướng ca vô loài từ đâu ra). Phải đến các liên hoan và câu lạc bộ ca trù cuối thập niên 1990, đầu những năm 2000, lối hát này mới được nhắc tới nhiều trở lại.

Ngày 1/10/2009, UNESCO đưa ca trù vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp. Chữ “khẩn cấp” cho thấy nguy cơ mai một là có thật. Muốn hiểu vì sao loại di sản này mong manh, có thể đọc phần giải thích về di sản phi vật thể và ví dụ.

Hát nói và các nhà thơ Việt

Ca trù gắn chặt với văn chương vì lời hát chính là thơ. Thể hát nói có khuôn riêng, thường gồm những câu dài ngắn đan xen, xen chữ Hán với chữ Nôm, và nhiều nhà nho đã mượn thể này để nói chí. Nguyễn Công Trứ là cái tên tiêu biểu nhất: “Bài ca ngất ngưởng” trong chương trình Ngữ văn THPT chính là một bài hát nói. Chất ngông trong bài ấy được giải thích kỹ ở bài nghĩa của chữ ngất ngưởng trong bài hát nói.

Nhiều bài hát nói khác của các nhà nho thế kỷ 19 vẫn được giới ca trù hát đến bây giờ. Vì thế, trong âm nhạc cổ truyền, ca trù là chỗ thơ và nhạc đi liền với nhau rõ nhất.

Vì vậy, trong giờ văn, khi gặp chú thích “thể hát nói”, bạn có thể hình dung bài thơ ấy vốn được viết ra để ca nương cất lên trên chiếu hát, giữa tiếng phách giòn và tiếng trống chầu chấm câu.

Ca trù, ả đào, cô đầu trong đề trắc nghiệm

“Ca trù” còn có tên gọi khác là gì?

Ca trù còn được gọi là hát ả đào, hát cô đầu, hát nhà tơ hoặc hát nhà trò. Trong các câu trắc nghiệm, đáp án thường gặp nhất là “hát ả đào” hoặc “hát cô đầu”.

Ca trù được UNESCO công nhận năm nào?

Năm 2009, ca trù được ghi vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp. Chữ “khẩn cấp” phân biệt danh sách này với danh sách di sản đại diện của nhân loại.

Ca trù khác hát nói ở đâu?

Ca trù là cả loại hình nghệ thuật, còn hát nói chỉ là một thể cách trong ca trù. Có thể hình dung hát nói như một “khuôn” thơ, còn ca trù là cả chiếu hát với người hát, người đàn và người cầm chầu.

Ả đào trong ca trù có phải kỹ nữ không?

Không nên đồng nhất. Ả đào là người hát chuyên nghiệp, được học nghề công phu. Về sau, ở một số nhà hát cô đầu thời thuộc địa, nghề hát bị biến tướng nên chữ “ả đào”, “cô đầu” mang tiếng không hay; tên “ca trù” dần được dùng thay trên sách báo.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
FB88
FB88
FB88
fb88
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
Hay88
Hay88
Hay88
Hay88
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
33win
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
RR88
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
kèo bóng đá
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5