Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Ngất ngưởng là gì? Hai lớp nghĩa và cái ngông của Nguyễn Công Trứ

Cập nhật 24/04/2025·MMavrick Nguyễn·7 phút đọc
Nội dung chính
  • Ngất ngưởng trên lưng trâu
  • Một từ láy mang hai lớp nghĩa
  • Bốn lần ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ
  • Ngất ngưởng, ngạo nghễ hay nghênh ngang?

Ngất ngưởng là tính từ tả dáng ở trên cao mà chông chênh, lắc lư như sắp đổ, chẳng hạn người say đi ngất ngưởng hay chồng hàng chất ngất ngưởng trên xe. Trong văn chương, nhất là qua Bài ca ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ, ngất ngưởng còn có nghĩa bóng: thái độ sống ngông, tự đặt mình ra ngoài khuôn phép thường tình.

Nghĩa đen Ở thế không vững, lắc lư như sắp ngã; cao chênh vênh, dễ đổ
Nghĩa bóng Ngông, phóng túng, vượt lên trên lề thói thông thường
Loại từ Tính từ, từ láy; dạng láy tư: ngất nga ngất ngưởng
Gần nghĩa Ngất nghểu, chất ngất, chênh vênh, lảo đảo
ngất ngưởng là gì
ngất ngưởng là gì? Cao chênh vênh, sống ngông

Ngất ngưởng trên lưng trâu

Hãy hình dung một cậu bé ngồi vắt vẻo trên lưng con trâu đang lội qua bờ ruộng. Chỗ ngồi thì cao, lưng trâu thì lắc, người cứ nghiêng bên này lại ngả bên kia mà chưa ngã. Đó là ngất ngưởng theo đúng nghĩa đen.

Từ điển tiếng Việt tách nghĩa đen này làm hai sắc thái gần nhau. Một là dáng chao đảo, ngả bên này nghiêng bên kia tưởng sắp ngã đến nơi, hay dùng cho người say: ông ấy say, đi ngất ngưởng giữa đường. Hai là cao quá mức, nhìn đã thấy không vững, dễ đổ: chồng thùng xốp chất ngất ngưởng sau xe máy. Ở sắc thái thứ hai, ngất ngưởng gần với ngất nghểu.

Điểm chung của cả hai: có độ cao, và có sự chông chênh. Người viết dùng chữ này khi muốn người đọc vừa thấy cái cao, vừa thấp thỏm lo nó đổ.

Một từ láy mang hai lớp nghĩa

Ngất ngưởng là từ láy, hai tiếng cùng phụ âm đầu ng. Tiếng “ngất” quen thuộc trong cao ngất, chất ngất, chỉ độ cao vượt tầm mắt. Tiếng “ngưởng” không đứng riêng được, chỉ đi theo để tạo nhịp và gợi dáng nghiêng ngả. Khi muốn nhấn mạnh hơn, người ta kéo dài thành láy tư: ngất nga ngất ngưởng.

Từ hình ảnh “cao mà không vững”, tiếng Việt chuyển sang nghĩa bóng một cách tự nhiên. Người ngất ngưởng là người tự đặt mình lên một chỗ cao hơn lề thói, sống khác thiên hạ và không mấy bận tâm thiên hạ nghĩ gì. Sắc thái của nghĩa bóng này tùy câu: có khi là chê thói nghênh ngang, có khi là khen một cá tính phóng khoáng, như cách người ta nói về người sống phóng khoáng.

Bốn lần ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ

Học sinh lớp 11 gặp từ này đậm đặc nhất trong Bài ca ngất ngưởng, bài hát nói Nguyễn Công Trứ viết khi đã cáo quan về hưu. Ngoài nhan đề, chữ ngất ngưởng xuất hiện bốn lần, và mỗi lần mở thêm một khía cạnh của cái tôi tác giả. Lần thứ hai gắn với một hình ảnh lạ lùng của ngày ông rời kinh đô:

Đô môn giải tổ chi niên,
Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng.

Quan về hưu mà cưỡi bò vàng, lại đeo đạc ngựa cho bò. Chữ ngất ngưởng ở đây vừa tả dáng người ngồi chênh vênh trên lưng bò, vừa phô ra thái độ trêu ngươi lề lối quan trường. Đến câu kết bài, nghĩa bóng hiện rõ hẳn:

Trong triều ai ngất ngưởng như ông!

Câu cảm thán chứa niềm tự hào: giữa triều đình, không ai sống tự do, ngông nghênh mà vẫn trọn đạo vua tôi như ông. Các bài phân tích thường hiểu ngất ngưởng trong bài thơ là tư thế của người vượt lên trên thế tục. Đọc toàn văn ở trang toàn văn Bài ca ngất ngưởng; phần trả lời câu hỏi sách giáo khoa có ở câu hỏi SGK của Bài ca ngất ngưởng.

Ngất ngưởng, ngạo nghễ hay nghênh ngang?

Từ Sắc thái Ví dụ
Ngất ngưởng Cao mà chênh vênh; nghĩa bóng là ngông, ra ngoài khuôn phép, khen chê tùy câu Ông đồ ngất ngưởng giữa phố
Ngất nghểu Cao lêu nghêu, không vững, thường chỉ nghĩa đen Ngồi ngất nghểu trên đống rơm
Ngạo nghễ Ngẩng cao đầu, coi thường thử thách; thường mang ý khen Lá cờ tung bay ngạo nghễ
Nghênh ngang Chiếm chỗ, ra vẻ ta đây; thường mang ý chê Đi xe nghênh ngang giữa đường
Lảo đảo Đi đứng không vững, không gợi độ cao Mệt quá, bước lảo đảo

Ngạo nghễ là từ hay bị đặt cạnh ngất ngưởng nhất vì cả hai đều có tư thế “ngẩng lên”. Khác nhau ở chỗ ngạo nghễ nhắm vào đối thủ hay thử thách, còn ngất ngưởng nhắm vào lề thói; về chữ kia có bài sắc thái của chữ ngạo nghễ. Ở phía trái nghĩa là vững chãi, ngay ngắn với nghĩa đen, và khép nép, khuôn phép với nghĩa bóng.

Một chỗ dễ dùng sai: viết “tòa tháp cao ngất ngưởng” để khen sự đồ sộ. Chữ ngất ngưởng kéo theo cảm giác sắp đổ, nên muốn khen thì “cao ngất” hay “sừng sững” mới đúng ý.

Ngất ngưởng trong bài thi, trong lời khen và lời chê

Ngất ngưởng là từ láy hay từ ghép?

Là từ láy âm đầu (ng – ng). Tiếng “ngưởng” không có nghĩa khi đứng riêng, nên không thể xếp vào từ ghép.

Ngất ngưởng là khen hay chê?

Tùy câu. “Say rượu đi ngất ngưởng” là tả, hơi chê; “một nhà nho ngất ngưởng” lại thường là khen cá tính không chịu gò bó.

Ngất ngưởng trong Bài ca ngất ngưởng nghĩa là gì?

Là lối sống và thái độ ngông của Nguyễn Công Trứ: làm quan thì hết lòng, về hưu thì sống phóng túng, vượt ra ngoài khuôn sáo nhà nho mà vẫn tự hào về tài năng, nhân cách của mình.

Đặt câu với từ ngất ngưởng như thế nào?

Nghĩa đen: “Chiếc xe ba gác chở đống bàn ghế ngất ngưởng qua cầu.” Nghĩa bóng: “Ông giáo già sống ngất ngưởng, chẳng màng ai khen chê.”

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
FB88
FB88
FB88
fb88
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
nổ hũ
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
Hay88
Hay88
Hay88
Hay88
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
febet
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
qq88
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
RR88
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
kèo bóng đá
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5