Bất cần đời là cách nói khẩu ngữ chỉ thái độ tỏ ra chẳng màng gì đến chuyện đời: lời khen chê, phép tắc, thậm chí cả hậu quả việc mình làm, kiểu “thế nào cũng mặc”. Người ta nói sống bất cần đời, vẻ mặt bất cần đời; khi gọn hơn thì chỉ còn hai chữ bất cần.
| Nghĩa ngắn | Tỏ ra không cần để ý gì đến người khác và chuyện xung quanh |
| Cấu tạo | “bất cần” (không cần, mặc kệ) + “đời” (thiên hạ, cuộc sống chung quanh) |
| Loại từ | Tính từ, cụm khẩu ngữ; dùng cho người, dáng vẻ, giọng điệu |
| Sắc thái | Thường hơi chê; giới trẻ đôi khi dùng theo nghĩa “ngầu”, cá tính |
“Bất cần đời” từ đâu mà ra?
Gốc của cụm là động từ bất cần. Từ điển ghi nó thuộc lớp thông tục, nghĩa là tỏ ra không cần để ý gì đến, ra sao cũng được; ví dụ quen là tỏ vẻ bất cần, tính bất cần. Chữ bất ở đây là chữ Hán 不, nghĩa “không”, cùng họ với bất ổn, bất an, bất chấp.
Thêm chữ đời vào, phạm vi của sự “không cần” bỗng rộng ra hết cỡ. Không phải không cần một món đồ hay một lời xin lỗi, mà không cần cả thiên hạ. Chính cái quá đà ấy làm cụm từ có vị hơi bi, hơi kịch, rất hợp với lời bài hát, câu status hay một nhân vật đứng tựa cửa trong phim.
Cách nói này gần với nhóm từ người Việt quen dùng như chán đời, bất mãn đời, coi đời bằng nửa con mắt. Điểm khác là người chán đời thì buồn, còn người bất cần đời thì cố cho thấy mình không buồn, không mong, không sợ.
Dáng vẻ bất cần đời trông thế nào?
Bất cần đời là một thái độ được thể hiện ra ngoài, nên người ta nhận ra nó qua lời nói, cử chỉ hơn là qua một định nghĩa:
- Trả lời nhát gừng, nhún vai: “Kệ, sao cũng được.”
- Không quan tâm điểm số, lời nhắc của bố mẹ, nội quy, hay cố tỏ ra như vậy.
- Ăn mặc, đi đứng theo ý mình, coi lời bàn tán như gió thoảng.
- Liều trong những chuyện cần cẩn thận vì “có sao đâu”.
Ví dụ dùng từ: Cậu ta ngồi cuối lớp với vẻ bất cần đời, nhưng hôm cô giáo ốm lại là người đầu tiên đến thăm. Câu này cho thấy một điều hay gặp: vẻ ngoài bất cần nhiều khi chỉ là cái vỏ. Phía sau có thể là mệt mỏi, tổn thương hoặc sợ bị chê nếu cố gắng mà vẫn thất bại.
Nếu cảm giác “chẳng thiết gì nữa” kéo dài nhiều ngày, không còn là kiểu nói cho vui, hãy tìm một người tin cậy để tâm sự: bố mẹ, thầy cô, bạn thân hoặc chuyên gia tâm lý.
Bất cần, thờ ơ, phóng khoáng khác nhau ra sao?
| Từ | Trọng tâm | Sắc thái |
|---|---|---|
| Bất cần đời | Tỏ ra không cần ai, không cần gì, mặc kệ hậu quả | Thường chê, đôi khi “ngầu” |
| Thờ ơ | Không quan tâm, không xúc động trước việc đáng để tâm | Chê |
| Vô cảm | Không còn rung động trước nỗi đau của người khác | Chê nặng |
| Phóng khoáng | Rộng rãi, thoải mái, không câu nệ tiểu tiết | Khen |
| Bất chấp | Biết có trở ngại mà vẫn làm | Trung tính, tùy việc |
Ranh giới đáng nhớ nhất là giữa bất cần và thờ ơ. Người thờ ơ thường không để ý thật; bài nghĩa của chữ thờ ơ và hờ hững phân tích kỹ trạng thái này. Người bất cần đời thì cố tỏ ra không để ý, nên đôi khi chỉ là một tư thế. Còn nếu muốn khen ai đó sống thoáng, chẳng để định kiến trói chân, chữ đúng là tính phóng khoáng 放曠, không phải bất cần đời. Trái nghĩa với bất cần đời có cầu thị, chu đáo, tha thiết với cuộc sống.
Viết nghị luận về lối sống bất cần đời
Đề nghị luận xã hội đôi khi hỏi trực tiếp: “Suy nghĩ về lối sống bất cần của một bộ phận giới trẻ”. Có thể đi theo ba ý:
- Giải thích: bất cần đời là thái độ coi nhẹ mọi chuẩn mực, trách nhiệm và hậu quả; khác với sống tự do có trách nhiệm.
- Nhìn hai mặt: không để lời bàn tán chi phối là điều tốt; nhưng mặc kệ học hành, sức khỏe, người thân thì tự làm hại mình. Nhiều khi đó là cách che đi nỗi buồn hoặc sự tự ti.
- Bài học: giữ cá tính mà vẫn biết lắng nghe; dám sống khác nhưng không quay lưng với người thương mình.
Muốn bàn sâu hơn về chỗ khác giữa “khác người” và “cá tính”, có thể đọc bài chữ cá tính và cái riêng của mỗi người. Một câu kết có sức nặng cho bài viết: người bất cần đời hay nói “kệ”, nhưng thứ họ cần nhất lại thường là một người không kệ họ.
Bất cần đời qua lời nói, status và tiếng Anh
Bất cần là gì?
Bất cần là động từ khẩu ngữ, nghĩa là tỏ ra không cần để ý đến điều gì, ra sao cũng mặc. “Tính bất cần” là tính hay mặc kệ; “giọng bất cần” là giọng nói nhát, không thiết tha.
Sống bất cần đời là sống như thế nào?
Là sống theo ý mình mà không quan tâm lời khuyên, khuôn phép hay hậu quả, đôi khi cả tương lai của chính mình. Cách gọi này thường mang ý phê bình hoặc lo lắng của người nói.
Người bất cần đời có phải người xấu không?
Không hẳn. Nhiều người chỉ bất cần ở vẻ ngoài, trong lòng vẫn tốt và tình cảm. Điều đáng lo là khi thái độ ấy khiến họ bỏ bê bản thân hoặc làm tổn thương người khác.
Bất cần đời tiếng Anh là gì?
Có thể dịch là don’t-care attitude, devil-may-care (liều lĩnh, bất chấp) hoặc gần hơn với sắc thái điềm nhiên là nonchalant, indifferent. Chọn từ nào tùy vẻ bất cần đó là ngông hay là lạnh nhạt.