Bảo trọng là biết giữ gìn thân mình cho khỏe mạnh, an toàn; trong giao tiếp, nó thường là lời dặn lúc chia tay, kiểu “bảo trọng nhé” khi tiễn ai đi xa hay nghe tin người quen ốm. Hiểu “bảo trọng nghĩa là gì” cho đủ thì phải thêm một ý cũ hơn: giữ gìn cả danh giá của mình, không liều lĩnh làm điều để người ta chê cười.
| Nghĩa ngắn | Giữ gìn sức khỏe, sự an toàn (và cả thanh danh) của bản thân |
| Gốc từ | Hán Việt 保重: bảo (giữ gìn) + trọng (nặng, coi là hệ trọng) |
| Loại từ | Động từ; hay đứng một mình làm lời dặn: “Bảo trọng!” |
| Sắc thái | Trang trọng, hơi cổ, nhiều tình cảm; nặng hơn “giữ sức khỏe nhé” |
Bảo trọng gói gì trong hai chữ?
Chữ bảo (保) là giữ, che chở. Nó có mặt trong cả loạt từ quen: bảo vệ, bảo tồn, bảo quản, đảm bảo. Chữ trọng (重) nghĩa đen là nặng, rồi chuyển sang nghĩa coi là quan trọng, đáng quý, như trong quý trọng, thận trọng, trọng thị.
Đặt cạnh nhau, hai chữ thành một lời nhắc khá đẹp: hãy coi việc giữ gìn chính mình là việc nặng ký, đừng xem nhẹ. Người dặn “bảo trọng” không chỉ chúc khỏe. Họ đang nói rằng thân thể và sự an toàn của người kia có sức nặng với họ.
Tiếng Hán hiện đại vẫn dùng 保重 (đọc là bǎozhòng) đúng theo cách ấy, như một câu tạm biệt có kèm lo lắng. Cũng vì vậy mà người Việt hay nghe chữ này trong phim cổ trang hay truyện kiếm hiệp dịch: hai nhân vật chắp tay, nói “Bảo trọng!” rồi mỗi người một ngả. Một chữ gần họ là 珍重, đọc theo âm Hán Việt là trân trọng; trong văn Hán, chữ này đôi khi cũng mang ý chúc bảo trọng lúc từ biệt. Nghĩa thường gặp của nó ở tiếng Việt thì đã khác, có ở bài chữ trân trọng và lòng quý người.
Giữ thân và giữ cả tiếng tăm
Các từ điển tiếng Việt xếp bảo trọng là động từ và ghi chú thêm là từ cũ, dùng ở lời lẽ trang trọng. Gom lại, có hai nét nghĩa.
- Giữ gìn sức khỏe, sự an toàn của bản thân. Đây là nét nghĩa còn sống khỏe nhất. Ví dụ: Ra vùng lũ làm phóng sự, em nhớ bảo trọng, có gì gọi về ngay.
- Giữ gìn và quý trọng danh giá của mình, không liều lĩnh, không để mang tiếng. Ví dụ: Một mình ở nơi đất khách, anh phải biết bảo trọng, đừng để ai nói ra nói vào về nhà mình.
Nét thứ hai ngày nay hiếm gặp trong lời nói, chủ yếu nằm ở sách cũ. Nhưng nó giải thích vì sao lời dặn “bảo trọng” nghe nặng hơn lời chúc sức khỏe thông thường: nó gửi gắm cả mong muốn người đi xa giữ mình cho đàng hoàng.
Bảo trọng, giữ sức khỏe hay cẩn thận?
| Cách nói | Trọng tâm | Hợp với lúc nào |
|---|---|---|
| Bảo trọng | Giữ mình nói chung: sức khỏe, an toàn, cả danh dự | Chia tay lâu, đi xa, việc nguy hiểm, cuối thư |
| Giữ gìn sức khỏe | Chỉ chuyện thân thể | Thăm người ốm, chúc người lớn tuổi, chúc Tết |
| Cẩn thận nhé | Tránh rủi ro trước mắt | Đi đường mưa, đi tối, làm việc với máy móc |
| Thượng lộ bình an | Chuyến đi suôn sẻ | Tiễn người lên đường, ra sân bay |
| Take care | Lời chào thân mật của tiếng Anh | Cuối tin nhắn, cuối cuộc gọi |
Về phía ngược lại, trái nghĩa với bảo trọng là những từ chỉ thái độ coi nhẹ bản thân: liều lĩnh, bất cẩn, liều mạng, buông thả. Người Việt còn có cách nói dân dã “coi mạng mình như cỏ rác”.
So với “take care”, bảo trọng trịnh trọng hơn hẳn. Dân văn phòng nhắn nhau cuối ngày thì “take care” hay “về cẩn thận nha” nghe tự nhiên, còn “bảo trọng” dễ khiến người nhận tưởng mình sắp đi đâu xa lắm. Muốn biết thêm các cách nói của người Anh, có bài giải nghĩa take care và chữ care và tuyển lời chúc sức khỏe bằng tiếng Anh.
Lời dặn bảo trọng nghe ở đâu?
Đi vào đời thường, chữ này xuất hiện ở những khoảnh khắc khá giống nhau: có một cuộc chia xa, và người ở lại không giúp được gì thêm ngoài lời dặn.
- Tin nhắn cho người thân ở tâm dịch hay vùng thiên tai: “Con ở trong đó bảo trọng, ăn uống đầy đủ, đừng cố quá.”
- Câu kết thư gửi thầy cô cũ: “Kính chúc thầy luôn bảo trọng.”
- Lời tiễn bạn đi nghĩa vụ hoặc đi xuất khẩu lao động: “Đi đi, bảo trọng, có ngày về tụ tập.”
- Bình luận dưới bài báo về đội cứu hộ: “Mong các anh bảo trọng.”
Chữ này không hợp với chuyện vặt. Bạn đi chợ đầu ngõ mà dặn “bảo trọng” thì người nghe sẽ bật cười, vì độ nặng của lời không khớp với sự việc. Một lỗi khác hay thấy là gõ thành “bảo chọng”: âm tr và ch lẫn nhau khi nói, còn chữ đúng thì vẫn là trọng của quý trọng.
Bảo trọng trong tin nhắn, lá thư và lời tiễn
Bảo trọng nghĩa là gì khi người ta nói “bảo trọng nhé”?
Đó là lời dặn người nghe giữ gìn sức khỏe và sự an toàn của mình trong thời gian hai bên xa nhau. Chữ “nhé” làm câu mềm đi, thân mật hơn, nhưng ý vẫn là sự lo lắng thật lòng.
Bảo trọng tiếng Anh là gì?
Gần nhất là take care hoặc take care of yourself. Khi người kia sắp làm việc nguy hiểm, tiếng Anh hay nói stay safe. Cả hai đều nhẹ hơn bảo trọng một chút về sắc thái.
Nói bảo trọng có phải là lời vĩnh biệt không?
Không. Lời này dùng cho những cuộc chia tay có hẹn gặp lại, chỉ là quãng xa cách dài hoặc nhiều rủi ro. Cảm giác buồn buồn của nó đến từ phim ảnh nhiều hơn là từ nghĩa của chữ.
Được dặn bảo trọng thì nên đáp lại thế nào?
Có thể đáp “Cảm ơn, anh cũng bảo trọng nhé” hoặc “Em sẽ giữ gìn, mọi người yên tâm”. Đáp lại bằng một lời dặn tương tự là cách đáp tự nhiên và lịch sự nhất.
Viết “bảo trọng sức khỏe” có thừa chữ không?
Hơi thừa, vì bản thân bảo trọng đã gồm ý giữ sức khỏe. Tuy vậy cụm này rất phổ biến trong thư từ và lời chúc, nên dùng trong giao tiếp không bị coi là sai; trong bài văn cần chặt chẽ thì viết “bảo trọng” hoặc “giữ gìn sức khỏe” là đủ.