Bỏ qua tới nội dung
Thư viện văn học số
Tra chính tả
Lớp mấy?
Là gì?

Bài luận là gì? Dấu hiệu, các kiểu bài luận và ví dụ SGK lớp 10

Cập nhật 05/01/2026·MMavrick Nguyễn·13 phút đọc
Nội dung chính
  • Bài luận, nhìn từ chữ "luận"
  • Ba dấu hiệu để biết mình đang viết một bài luận
  • Các kiểu bài luận thường gặp
  • Bài luận trong sách Ngữ văn 10

Bài luận là bài viết trong đó người viết đưa ra một vấn đề, nêu quan điểm của mình và dùng lí lẽ, bằng chứng để bàn cho rõ đúng sai, nên hay không nên. Trong nhà trường, bài luận là một dạng bài văn nghị luận, như bài luận thuyết phục hay bài luận về bản thân ở lớp 10. Trong hồ sơ du học, bài luận là bài tự giới thiệu, tương đương chữ essay của tiếng Anh.

Khái niệm Bài viết bàn về một vấn đề, có quan điểm riêng và lí lẽ, bằng chứng
Chữ “luận” 論: bàn bạc, xem xét sự việc rồi nói cho rõ phải trái
Thuộc Văn nghị luận (trong nhà trường); bài viết tuyển sinh, học thuật (ngoài nhà trường)
Dấu hiệu nhận biết Có vấn đề cần bàn, có ý kiến của người viết, có lập luận
Tiếng Anh essay (đôi khi composition khi nói về bài làm văn ở trường)
bài luận là gì
bài luận là gì? Bài viết bàn một vấn đề có lập luận

Bài luận, nhìn từ chữ “luận”

Chữ luận (論) trong Hán Việt là bàn bạc, xem xét một việc rồi nói cho rõ phải trái; gặp trong bàn luận, thảo luận, dư luận. Thiều Chửu còn ghi riêng một nét nghĩa về lối văn: đem một vấn đề ra mổ xẻ cho thấy lợi hại, nên chăng thì gọi là bài luận. Định nghĩa ấy viết từ thế kỉ trước, đến giờ vẫn đúng với bài luận học sinh viết trên lớp.

Từ điển tiếng Việt giảng ngắn hơn: bài luận là bài văn làm theo một đề luận. Hai cách giảng gộp lại cho ta ba thành phần không thể thiếu: một vấn đề, một ý kiến về vấn đề đó, và cách bàn để người đọc thấy ý kiến ấy có lí.

Chữ essay của tiếng Anh có một lai lịch khác. Nó đi từ động từ tiếng Pháp essayer, nghĩa là thử. Nhà văn Pháp Montaigne ở thế kỉ XVI đặt tên cho tập sách của mình là Essais, tức những lần thử đặt suy nghĩ lên trang giấy. Tiếng Việt dịch essay khi thì là bài luận, khi thì là tiểu luận, tùy độ dài và tính chất.

Ba dấu hiệu để biết mình đang viết một bài luận

  1. Có một câu hỏi để trả lời. Nên hay không nên thức khuya học bài? Mình là người thế nào? Mạng xã hội giúp hay hại? Thiếu câu hỏi thì bài viết dễ thành kể chuyện hoặc tả.
  2. Có tiếng nói của người viết. Bài luận phải đứng về một phía chứ không dừng ở việc liệt kê thông tin, nói được “tôi cho rằng”. Ý kiến chính ấy chính là luận đề, ý lớn bao trùm cả bài, được chia nhỏ thành các luận điểm.
  3. Có lập luận. Mỗi ý kiến đi kèm lí lẽ (vì sao) và bằng chứng (ở đâu, ai, bao nhiêu). Thiếu phần này, bài viết chỉ là lời khẳng định suông.

Ngoài ra, bài luận thường có bố cục ba phần: mở bài nêu vấn đề, thân bài triển khai các luận điểm, kết bài khẳng định lại và mở rộng. Bố cục này không phải luật cứng, nhưng giúp người đọc theo kịp.

Các kiểu bài luận thường gặp

Kiểu Mục đích Ví dụ đề
Bài luận thuyết phục Làm người đọc đổi ý hoặc đổi việc làm Thuyết phục bạn bỏ thói quen trì hoãn
Bài luận bàn về một vấn đề Phân tích, đánh giá một hiện tượng, tư tưởng Bàn về lối sống “sống ảo”
Bài luận về bản thân Giới thiệu mình qua trải nghiệm, phẩm chất, mục tiêu Điều làm nên con người tôi hôm nay
Bài luận học thuật Trình bày lập luận có dẫn nguồn trong một môn học Vai trò của tục ngữ trong giáo dục gia đình
Bài luận tuyển sinh, xin học bổng Cho hội đồng thấy bạn là ai và vì sao hợp với trường Kể một thất bại đã thay đổi bạn

Bài luận về bản thân và bài luận tuyển sinh giống nhau ở chỗ được phép kể chuyện riêng. Nhưng câu chuyện chỉ là bằng chứng; điều cần chứng minh vẫn là một ý kiến về chính mình.

Bài luận trong sách Ngữ văn 10

Chương trình Ngữ văn mới đưa chữ “bài luận” vào thẳng tên các bài viết ở lớp 10, nên học sinh gặp từ này sớm và thường xuyên.

Bài luận thuyết phục từ bỏ một thói quen hay quan niệm

Ở sách Kết nối tri thức, phần Viết của Bài 3 (tập một) yêu cầu viết bài luận thuyết phục người khác từ bỏ một thói quen hay một quan niệm. Trước phần Viết, học sinh đọc ba văn bản nghị luận, trong đó có bài văn bia Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, để học cách sắp luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng. Cái khó của kiểu bài này là người đọc đang có thói quen ấy, nên giọng văn phải vừa chắc lí lẽ vừa không lên lớp. Một câu như “Mình cũng từng lướt điện thoại tới hai giờ sáng” thường thuyết phục hơn mười câu “Thức khuya là có hại”. Tham khảo dàn ý và các bài mẫu thuyết phục bỏ một thói quen.

Bài luận về bản thân

Đề “Viết bài luận về bản thân” có trong sách Chân trời sáng tạo (tập hai) và Cánh diều lớp 10. Học sinh phải chọn một vài nét nổi bật của mình và chứng minh bằng trải nghiệm thật, thay vì kể lí lịch. Người viết giỏi thường chỉ chọn một câu chuyện nhỏ, như lần đầu tự đi xe buýt lên thành phố, rồi từ đó rút ra mình là người thế nào. Có thể đọc mười một bài tự giới thiệu mẫu cho lớp 10 để thấy cách chọn chuyện.

Bài luận khác bài văn nghị luận, tiểu luận, luận văn ra sao?

Tiêu chí Bài luận Tiểu luận Luận văn
Ai viết Học sinh, sinh viên, người nộp hồ sơ Sinh viên, người nghiên cứu, nhà văn Học viên cao học (thạc sĩ)
Độ dài Ngắn, một vài trang Trung bình, có thể vài chục trang Dài, chia chương
Đòi hỏi Quan điểm rõ, lập luận chặt Tìm hiểu một vấn đề, có tài liệu tham khảo Nghiên cứu có phương pháp, có đóng góp mới
Ví dụ Bài luận về bản thân Tiểu luận cuối kì môn Văn học dân gian Luận văn thạc sĩ về thơ Nguyễn Bính

Còn “bài văn nghị luận” là tên gọi rộng của cả kiểu văn bàn bạc trong nhà trường; bài luận nằm trong đó. Nói cách khác, mọi bài luận ở trường đều là bài nghị luận, nhưng từ “bài luận” nghe gần với đời sống hơn và hay dùng cho đề có mục đích thực tế. Ranh giới với tiểu luận được giải thích kĩ trong bài viết về đặc điểm của tiểu luận.

Luyện tập: nhận diện và viết bài luận

Câu 1

Câu 1: Đề nào dưới đây yêu cầu viết một bài luận?

a) Tả cảnh sân trường giờ ra chơi. b) Có nên cấm học sinh dùng điện thoại trong giờ ra chơi? c) Kể lại một chuyến đi đáng nhớ.

Đáp án: Đề b. Đề này nêu một vấn đề có hai phía, đòi người viết phải chọn quan điểm và chứng minh. Đề a là miêu tả, đề c là tự sự.

Câu 2

Câu 2: Đoạn mở bài sau thiếu yếu tố nào của một bài luận: “Điện thoại thông minh ra đời cách đây khá lâu. Nó có nhiều chức năng như gọi điện, chụp ảnh, nghe nhạc.”?

Đáp án: Thiếu vấn đề cần bàn và ý kiến của người viết. Đoạn văn chỉ cung cấp thông tin. Có thể sửa: “Chiếc điện thoại giúp ta học nhanh hơn, nhưng cũng đang lấy đi giờ ngủ của nhiều bạn trẻ. Theo tôi, vấn đề không nằm ở điện thoại mà ở cách ta đặt giới hạn cho nó.”

Câu 3

Câu 3: Xác định luận đề trong câu: “Thói quen trì hoãn không phải do lười, mà do ta sợ làm không tốt.”

Đáp án: Luận đề là: trì hoãn bắt nguồn từ nỗi sợ làm không tốt, chứ không đơn thuần do lười. Cả bài luận sẽ phải chứng minh nhận định này.

Câu 4

Câu 4: Chỉ ra điểm chưa ổn khi một bạn mở đầu bài luận về bản thân bằng: “Em tên là…, sinh năm…, học lớp 10A1, sở thích là đọc sách, nghe nhạc, chơi thể thao.”

Đáp án: Đây là lời khai lí lịch, chưa phải bài luận. Bài luận về bản thân cần một nhận định về mình (ví dụ “Tôi là người học được nhiều nhất từ những lần thua”) và các trải nghiệm làm bằng chứng.

Câu 5

Câu 5: Viết ba câu nêu lí lẽ và một câu dẫn bằng chứng cho luận điểm “Đọc sách giấy giúp tập trung tốt hơn”.

Đáp án tham khảo: Lí lẽ: sách giấy không có thông báo bật lên làm đứt mạch đọc; cầm cuốn sách, ta chỉ làm một việc; số trang còn lại hiện rõ khiến ta có cảm giác đi được đến đâu. Bằng chứng: “Tuần trước, tôi đọc hết một cuốn tiểu thuyết trong hai buổi tối, điều chưa từng làm được với bản điện tử trên điện thoại.”

Bài luận ở lớp 10 và ở hồ sơ du học

Bài luận nghĩa là gì trong hồ sơ du học, xin học bổng?

Là bài viết ngắn mà trường hoặc quỹ học bổng yêu cầu, để hội đồng hiểu bạn là ai, bạn đã trải qua gì và vì sao bạn hợp với chương trình. Đề thường mở, độ dài do từng nơi quy định. Điểm cốt lõi vẫn giống bài luận ở trường: một ý chính về bản thân, chứng minh bằng câu chuyện thật.

Bài luận tiếng Anh là gì?

Là essay. Bài luận xin học thường được gọi là personal essay hoặc application essay; bài luận nghị luận là argumentative essay.

Bài luận về bản thân là gì?

Là bài luận lấy chính người viết làm vấn đề: tôi là ai, điều gì làm nên tôi, tôi muốn đi đâu. Nó khác bản tự giới thiệu ở chỗ phải có nhận định và bằng chứng, không chỉ liệt kê thông tin.

Bài luận có cần chia mở bài, thân bài, kết bài không?

Ở trường thì nên, vì đó là cách người chấm dễ theo dõi nhất. Bài luận tuyển sinh có thể linh hoạt hơn, mở bằng một cảnh, một câu thoại, miễn là người đọc vẫn thấy rõ ý chính và mạch lập luận.

Thử kiểm tra bài của mình bằng một câu hỏi: nếu bỏ hết dẫn chứng đi, phần còn lại có nói được một điều mình tin không? Nếu có, đó là bài luận.

Vietnammm
VJOL
Lu88
https://sunwin.vision/
hitclub
hitclub
manclub
zowin
yo88
cakhiatv
xoilac
gavangtv
trực tiếp bóng đá
xoilac tv
xoilac tv
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
xem bóng đá trực tiếp
socolive
trực tiếp bóng đá
cakhiatv
thapcamtv
90phut
luongsontv
Socolive
Cakhiatv
Tiếu lâm tv
90phut
Thapcamtv
Luongsontv
sunwin
hitclub
go88
lô đề uy tín
https://hitclub3.jp.net/
kqbd
7m
789club
b52
bomwin
https://trangcacuocbongda.bio/
iwin
vaobet
hitclub
https://tylekeonhacai.top/
https://sunwinn.za.com/
https://go881.jp.net/
7m
game bài đổi thưởng
Rikvip
kèo nhà cái
rikvip
game bài đổi thưởng
kèo nhà cái
hitclub
sunwin
789club
Kèo nhà cái
b52 club
b52 club
sunwin
kèo nhà cái
kèo bóng đá hôm nay
cá cược bóng đá
cakhiatv
socolive
Kèo nhà cái
game bài
Go88
Hitclub
Nhà cái uy tín
Bongdalu
iwinclub
rikvip
go88
sunwin
789club
b52
kèo nhà cái
kqbd
b52 club
ok9
https://fly88h.com/
bắn cá đổi thưởng
FB88
FB88
FB88
fb88
tỷ lệ bóng đá hôm nay
tỷ lệ bóng đá hôm nay
Twin68
new88
new88
Xóc đĩa
ww88
tylekeonhacai
https://tylekeonhacai.co.com/
sin88
V9bet
nổ hũ
hitclub
Game bài 789club
BongdaNET
keonhacai5
Game bài 789club
7m
sun win
https://lucky88.us/
8xbet
Sunwin
Game Go88
sunwin
https://keonhacai5.us.org/
B52 CLUB
Hit Club
https://keonhacai.gb.net/
kèo nhà cái
Iwin68
dn88
go8
cakhiatv
xôi lạc tv
socolive
bóng đá tv
lv88
gg88
https://vuaxocdia.me/
JBO
CakhiaTV
Socolive
b52club
lô đề online
https://mm88.blog/
88xx
au88
sc88
go8
go99
mb88
mu88
new88
bet88
tỷ lệ kèo
tỷ lệ kèo nhà cái
Go88
nowgoal
tỷ lệ kèo bóng đá anh
https://keonhacai6.io/
Luck8
B29
Rikvip
B52club
hitclub
bet168
w 88
Kqbd
ee88
https://mm88.press/
kèo bóng đá
sunwin
f168
uu88
rikvip
xocdia88
Tài xỉu online
188bet
kqbd
sonclub
alo789
xóc đĩa online
88vin
bay789
kwin
sunwin
https://sunwin35.io/
mu88
sunwin
Hay88
Hay88
Hay88
Hay88
https://sunwins.eu.com
hitclub
Game bài đổi thưởng
v9bet
go88
b52 club
https://98win.kiwi/
au88
B52club
https://sunwinkt.com/
AE888
Sunwin
go88
go88
e39
kqbd
Socolive TV
B33
Go88
link tải sunwin
kèo nhà cái
hit club
Keonhacai
kèo nhà cái 5
https://keonhacaim88.info/
https://keonhacaim88.info/
kèo nhà cái
go88
B52
kèo nhà cái
kèo nhà cái
kết quả bóng đá
789bet
cakhiatv
trực tiếp bóng đá
Sunwin
sunwin
ok9
789Club
Sumclub
Xóc đĩa
Sunwin
sun win
bet88
u88
cm88
Tai xiu
go 88
https://sunwinvy.com/
xoilactv
http://taixiuonline.markets/
go 88
23win
game bai doi thuong
tài xỉu 789club
Tỷ lệ kèo
kèo nhà cái
Hitclub
https://vuaxocdia.me/
Sunwin
hitclub
789club
trực tiếp bóng đá socolive
cm88
tỷ lệ kèo
kèo nhà cái uy tín
tỷ lệ kèo
nhận định bóng đá
Sunwin
kqbd
Xóc đĩa
cm88
kèo nhà cái
cá cược bóng đá
789WIN
tỷ lệ kèo nhà cái
hitclub
kèo nhà cái
789Club
Nhà cái Xocdia88
sunwin
HITCLUB
đánh đề online
qq8876 net
tg88
kubet
fv88
68gamebai
33win
Sunwin
Socolive
tỷ lệ kèo
kết quả bóng đá
sunwin
ta88
https://go88n.co/
kèo bóng đá hôm nay
kèo nhà cái
hello88
hitclub
KÈO NHÀ CÁI
XÓC ĐĨA ONLINE
lô đề trực tuyến
đánh bài
kèo nhà cái 5
Xóc đĩa
tỷ lệ kèo nhà cái
Kèo nhà cái
game bài đổi thưởng
https://ae888.co.com/
bắn cá đổi thưởng
au88
789bet
rikvip
hitclub
sunwin
lô đề online
Exness
kubet
GG88 COM
kết quả bóng đá
RR88
FB88
fb88
kèo nhà cái
kèo nhà cái
lô đề online
AO88
kèo bóng đá
lô đề online
hitclub
go88
Tải go88
go88
hitclub
hit club
KQBD
Vb88
X8
tỷ lệ kèo
s666
s66
kèo nhà cái 5