Xuân Thu nhã tập là gì? Nhóm thơ 1942, thành viên và quan niệm

Xuân Thu nhã tập là tên một nhóm văn nghệ sĩ tập hợp từ năm 1939, đồng thời là tên tập sách chung họ in vào tháng 6 năm 1942, gồm thơ, văn xuôi triết lí và tuyên ngôn nghệ thuật. Nhóm Xuân Thu nhã tập xuất hiện ở chặng cuối phong trào Thơ mới, muốn đưa thơ đi xa hơn lối lãng mạn quen thuộc, về phía tượng trưng và siêu thực.

Khái niệm	Nhóm văn nghệ sĩ và tập sách cùng tên, ra mắt năm 1942
Thuộc	Giai đoạn cuối phong trào Thơ mới (1932–1945)
Thành viên	Nguyễn Xuân Sanh, Đoàn Phú Tứ, Phạm Văn Hạnh, Nguyễn Lương Ngọc, họa sĩ Nguyễn Đỗ Cung, nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát
Phương châm	Trí thức – Sáng tạo – Đạo đức
Dấu hiệu nhận biết	Thơ hàm súc, nhiều biểu tượng, khó giải nghĩa từng câu, coi trọng nhạc tính

Vì sao lại gọi là Xuân Thu nhã tập?

Ban đầu nhóm chỉ ký tên là Xuân Thu. Khi tập sách Xuân Thu nhã tập ra đời năm 1942, tên sách được gọi mãi thành tên nhóm. Hai chữ Xuân Thu ở đây không lấy từ bộ sử Xuân Thu của Trung Hoa. Theo bài “Quan niệm” in trong tập, đó là hai mùa xuân và thu, hai mùa chuyển tiếp nhẹ nhàng mà nhóm coi là biểu tượng cho nhịp sống của trời đất. Thơ, với họ, là cái nhịp rung động hòa vào nhịp vũ trụ ấy.

Hai chữ còn lại là từ Hán Việt quen thuộc: nhã (雅) là thanh cao, tao nhã; tập (集) là gom lại, tập sách. Ghép chung, cái tên báo trước tính chất của cuốn sách: một tuyển tập nhỏ, chọn lọc, hướng tới cái đẹp tinh tế chứ không nhắm tới đông đảo người đọc.

Điều đáng chú ý là nhóm không chỉ gồm người làm thơ. Có cả một họa sĩ và một nhạc sĩ. Đây là ý đồ có chủ đích: họ muốn thơ, nhạc, họa cùng soi sáng cho nhau.

Tập sách năm 1942 và những người làm ra nó

Tập sách do Xuân Thu thư lâu xuất bản tháng 6 năm 1942. Một số bài trong đó đã in trước trên báo Thanh nghị. Nội dung gồm vài bài thơ, các bài tiểu luận bàn về thơ, về nhạc điệu, về quan niệm sáng tác của nhóm.

Nguyễn Xuân Sanh (1920–2020)

Người sống lâu nhất của nhóm. Thơ ông trong thời kì này được nhắc nhiều vì dày đặc biểu tượng, ít liên kết theo lôgic thông thường, gần với lối viết siêu thực. Ông mất tháng 11 năm 2020, thọ trăm tuổi, và báo chí khi ấy gọi ông là thi sĩ Thơ mới cuối cùng. Sau năm 1945, ông in thêm nhiều tập thơ khác và dịch thơ của nhiều nước.

Đoàn Phú Tứ

Trước khi vào nhóm, ông được biết đến nhiều với kịch nói. Hoài Thanh chọn đúng một bài thơ của ông vào Thi nhân Việt Nam: bài Màu thời gian, với những dòng ngắn dài xen kẽ, những hình ảnh mờ ảo như màu thời gian tím ngát. Bài thơ này hay được dùng làm ví dụ cho lối thơ giàu nhạc tính và gợi nhiều hơn tả mà nhóm theo đuổi.

Phạm Văn Hạnh và các thành viên khác

Phạm Văn Hạnh cùng Nguyễn Xuân Sanh, Đoàn Phú Tứ thường được xem là ba cây bút chính viết các bài lí thuyết. Nguyễn Lương Ngọc là người cùng cộng tác. Họa sĩ Nguyễn Đỗ Cung và nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát mang tới góc nhìn của hội họa và âm nhạc, đúng tinh thần nghệ thuật tổng hợp mà nhóm đề ra.

Xuân Thu nhã tập quan niệm thơ ra sao?

Phần có giá trị nhất của tập sách, theo nhiều nhà nghiên cứu, là các bài lí luận. Gom lại có mấy điểm chính.

1. Thơ không cần giải thích. Nhóm cho rằng thơ giống như cái đẹp, chiếm lấy người đọc ngay tức khắc, trước khi lí trí kịp phân tích. Thơ để cảm chứ không phải để hiểu từng câu.
2. Có rung động mới có thơ. Điều kiện của thơ là sự rung động siêu việt, trong trẻo, nhịp nhàng, và một bài thơ chỉ thành công khi truyền được rung động ấy sang người đọc.
3. Thơ phải hàm súc. Họ đề cao lối nói ít, gợi nhiều, tin rằng ngôn ngữ và cú pháp phương Đông rất hợp với kiểu thơ cô đọng này.
4. Tìm về gốc. Nhóm muốn nối truyền thống xưa với khát vọng mới, dùng tiếng Việt làm khí cụ duy nhất, tránh lệ thuộc vào ảnh hưởng bên ngoài.

Từ những điểm trên có thể hiểu vì sao thơ của nhóm khó đọc. Họ cố ý xóa bớt sự liền mạch về nghĩa để giữ lại âm điệu và biểu tượng. Hai khái niệm giúp đọc loại thơ này là yếu tố tượng trưng trong thơ và chủ nghĩa siêu thực.

Đặt cạnh Thơ mới lãng mạn và Trường thơ Loạn

Tiêu chí	Thơ mới lãng mạn	Trường thơ Loạn	Xuân Thu nhã tập
Thời điểm nổi bật	Từ 1932, rực rỡ giữa thập niên 1930	Cuối thập niên 1930	1939–1942
Cái tôi trong thơ	Cái tôi cảm xúc, say mê, buồn nhớ	Cái tôi đau thương, điên loạn, nhiều hình ảnh kinh dị	Cái tôi trầm tĩnh, trí tuệ, tìm về nhịp vũ trụ
Hướng cách tân	Phá niêm luật, đưa cảm xúc riêng vào thơ	Tượng trưng, siêu thực, huyền ảo	Tượng trưng, siêu thực, kết hợp thơ, nhạc, họa

Một số nhà nghiên cứu coi Xuân Thu nhã tập như dấu chấm hết của phong trào Thơ mới, vì sau nhóm này thơ lãng mạn kiểu cũ khó đi tiếp. Người khác lại thấy ở đây hạt mầm cho những thể nghiệm thơ hiện đại về sau. Hai cách nhìn không loại trừ nhau. Muốn hiểu phong trào mà nhóm muốn vượt qua, nên đọc bài soạn Một thời đại trong thi ca của Hoài Thanh.

Khi bắt gặp một câu thơ đọc mãi không ra nghĩa đen mà vẫn thấy vang, đừng vội cho là tác giả viết sai: với nhóm Xuân Thu, đó chính là chỗ thơ bắt đầu.

Nhóm thơ Bình Định ở cột so sánh còn lại, với Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, Yến Lan, mang tên Trường thơ Loạn; thành viên, tập thơ và chuyện Bàn Thành tứ hữu được kể riêng.

Luyện tập: ba câu về nhóm Xuân Thu

Mấy điều về nhóm Xuân Thu ít được nhắc

Nhóm Xuân Thu nhã tập gồm những ai?

Gồm các nhà thơ Nguyễn Xuân Sanh, Đoàn Phú Tứ, Phạm Văn Hạnh, Nguyễn Lương Ngọc, họa sĩ Nguyễn Đỗ Cung và nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát. Các tài liệu có chỗ ghi thứ tự, vai trò hơi khác nhau, nhưng danh sách này khá thống nhất.

Xuân Thu nhã tập ra đời năm nào?

Nhóm tập hợp từ năm 1939. Tập sách cùng tên được in vào tháng 6 năm 1942.

Xuân Thu nhã tập có trong sách giáo khoa không?

Ít khi là bài học riêng. Tên nhóm thường được nhắc khi học về phong trào Thơ mới, về các khuynh hướng tượng trưng, siêu thực, hoặc khi giới thiệu tác giả Nguyễn Xuân Sanh, Đoàn Phú Tứ.

Thơ Xuân Thu nhã tập có phải thơ siêu thực không?

Có những bài rất gần siêu thực, nhất là thơ Nguyễn Xuân Sanh. Tuy vậy, cả nhóm còn chịu ảnh hưởng của thơ tượng trưng Pháp và cả mĩ học phương Đông, nên gọi chung là thơ tượng trưng, siêu thực thì đúng hơn là gán một nhãn duy nhất.