Xin keo là tục khấn rồi thả hai mảnh gỗ nhỏ gọi là lá keo xuống đất trước ban thờ, xem chúng nằm sấp hay ngửa để hỏi ý thần linh, theo quan niệm dân gian, xem một việc định làm có nên hay không. Tục này thường gặp ở đình, đền, chùa dịp đầu năm, và hay đi trước việc xin xăm. Keo ở đây không phải chất dính, cũng chẳng liên quan đến tính keo kiệt.
| Nghĩa | Thả hai lá keo để hỏi thần linh một việc nên làm hay không (tín ngưỡng dân gian) |
| Keo là gì | Hai mảnh gỗ hình bán nguyệt, một mặt phẳng, một mặt khum, vừa lòng bàn tay |
| Thường gặp | Đình, đền, chùa, miếu; dịp Tết, đầu xuân; đi kèm xin xăm |
| Tục tương tự | Ném “bôi” (筊杯) ở đền miếu của người Hoa |
Xin keo nghĩa là gì?
Chữ “xin” ở đây là xin một lời đáp, còn “keo” là tên của đồ vật dùng để hỏi. Lá keo thường làm bằng gỗ, cắt hình nửa vầng trăng: một mặt phẳng, một mặt khum tròn. Hai lá đi thành một đôi, đặt sẵn trên ban thờ hoặc trong khay cạnh ống xăm.
Theo mô tả của báo địa phương và các trang văn hóa, người xin cầm đôi keo, khấn tên tuổi, nơi ở và điều mình muốn hỏi, rồi chắp tay đưa lên ngang mặt và buông cho keo rơi. Cách đọc kết quả cũng theo quan niệm truyền miệng:
- Hai lá một sấp một ngửa: coi là được keo, thần linh thuận lòng.
- Hai lá đều sấp cả hoặc đều ngửa cả: coi là chưa được; có nơi giải thích là lời khấn chưa rõ ràng.
Bài này chỉ giải nghĩa một tục lệ. Lá keo rơi thế nào là chuyện ngẫu nhiên của hai mảnh gỗ; điều người đi lễ tìm thấy ở đó chủ yếu là niềm tin và sự yên lòng.
Xin keo, xin xăm và mấy chữ keo khác
| Từ | Nghĩa | Khác xin keo ở đâu |
|---|---|---|
| Xin xăm | Lắc ống thẻ tre cho một thẻ rơi ra, tìm lời giải theo số thẻ | Cho một quẻ có lời thơ để luận; xin keo chỉ hỏi được hay không |
| Hái lộc | Bẻ một nhành cây non mang về đầu năm để lấy may | Không hỏi điều gì, chỉ cầu may |
| Keo (chất dính) | Chất dùng để dán, gắn | Đồng âm, không liên quan |
| Keo kiệt | Hà tiện quá mức, bủn xỉn | Đồng âm, nói về tính người |
Ở nhiều nơi, xin keo và xin xăm đi liền một lượt: được keo rồi người đi lễ mới lắc ống xăm. Nhưng xin keo cũng có thể đứng riêng, khi người ta chỉ muốn một câu “có” hoặc “không” cho một dự định. Còn chữ keo trong thói keo kiệt bủn xỉn thì hoàn toàn khác đường, chỉ trùng âm mà thôi.
Đôi bôi gỗ ở đền miếu người Hoa
Đền miếu của người Hoa, nhất là ở Đài Loan và vùng Phúc Kiến, có một vật gần như y hệt: đôi bôi (筊杯), tiếng Anh gọi là moon blocks. Đó cũng là hai mảnh gỗ hay tre hình trăng khuyết, một mặt phẳng, một mặt tròn. Người hỏi quỳ, khấn tên tuổi, nơi ở cùng câu hỏi, rồi thả bôi xuống đất. Một mặt phẳng và một mặt tròn được coi là câu trả lời “có”, gọi là thánh bôi. Theo tài liệu về tục này, đôi khi người ta còn thay bôi bằng hai đồng xu giống nhau.
Điểm giống nhau đến từng chi tiết cho thấy xin keo của người Việt và ném bôi của người Hoa thuộc cùng một lối hỏi thần linh bằng sấp ngửa. Tuy vậy, chưa có tài liệu đủ chắc để nói tục xin keo ở nước ta có từ bao giờ và đi vào theo con đường nào.
Xin keo có phải mê tín không?
Các bài viết về phong tục đầu năm thường xếp xin keo, xin xăm vào nếp tín ngưỡng dân gian: người ta đi lễ để thêm vững lòng trước một việc mới, không phải để giao hẳn quyết định cho hai mảnh gỗ. Ranh giới nằm ở cách dùng. Xin keo cho yên tâm rồi vẫn tính toán kĩ là một chuyện; bỏ một việc cần làm chỉ vì keo “không thuận” lại là chuyện khác.
Nhiều người đi lễ đầu xuân vì không khí của ngày Tết hơn là để hỏi điều gì. Nếu muốn hiểu thêm nếp ấy, có thể đọc bài tục đi chơi xuân, lễ chùa đầu năm. Và khi nghe ai nói “xin mãi không được keo”, nên hiểu đó là hai lá keo cứ rơi giống mặt nhau, chứ không phải bị người trông đền từ chối.
Đôi lá keo trên ban thờ
Keo là gì?
Keo là đôi mảnh gỗ nhỏ hình bán nguyệt, một mặt phẳng, một mặt khum, dùng trong tục xin keo ở đình, đền, chùa. Người ta nhìn mặt sấp, mặt ngửa của hai lá khi rơi xuống để đoán ý thần linh.
Gieo keo và xin keo có khác nhau không?
Gần như là một. “Gieo” là nói động tác thả lá keo xuống, còn “xin keo” nói cả việc: khấn, thả keo và xem kết quả.
Xin keo không được thì sao?
Theo quan niệm của người đi lễ, hai lá rơi cùng một mặt là chưa được keo. Có người khấn lại rõ ràng hơn, có người dừng, vì cho rằng cố xin nhiều lần là không nên.
Xin keo xong có phải xin xăm không?
Không bắt buộc. Ở nhiều nơi, được keo rồi mới lắc ống xăm; nhưng nếu chỉ muốn hỏi một việc có nên làm hay không thì xin keo là đủ.