Xì trây là cách đọc lơ lớ theo kiểu Việt của từ tiếng Anh straight, dùng trên mạng để chỉ người dị tính: nam thích nữ, nữ thích nam. Ai hỏi “xì trây nghĩa là gì” thì có thể hiểu gọn là “người thẳng”, trai thẳng hoặc gái thẳng. Từ này không phải phiên âm của stress như nhiều người vẫn đoán.
| Nghĩa ngắn | Người dị tính (straight), tức người có tình cảm với người khác giới |
| Gốc từ | Tiếng Anh straight (thẳng), đọc theo âm Việt thành xì trây |
| Loại từ | Danh từ hoặc tính từ, dùng trong khẩu ngữ, bình luận mạng |
| Sắc thái | Vui, suồng sã; cụm “xì trây thượng đẳng” mang ý mỉa mai |
Từ straight trong tiếng Anh đến xì trây trên Facebook
Straight nghĩa đen là thẳng, như một đường kẻ không cong. Trong khẩu ngữ tiếng Anh, từ này còn có nghĩa là dị tính; từ điển Wiktionary xếp nghĩa ấy vào loại thông tục, còn Wikipedia tiếng Anh ghi rằng cách gọi này bắt đầu như một từ lóng trong cộng đồng đồng tính nam từ khoảng giữa thế kỉ 20, rồi dần thành từ phổ thông. Đối lại với straight, tiếng Anh có gay, lesbian, bisexual và nhiều từ khác trong nhóm LGBT.
Sang tiếng Việt, người ta không dịch mà đọc chệch theo âm: “s” thành “xì”, “traight” thành “trây”. Lối nói này cùng họ với “xì tai” (style), những chữ tiếng Anh được Việt hóa cho vui miệng. Cách gọi xuất hiện trước trong các nhóm LGBT trên mạng, sau lan ra bình luận Facebook, TikTok của giới trẻ. Đến nay vẫn chưa rõ ai dùng đầu tiên.
Một cụm hay đi kèm là xì trây thượng đẳng. “Thượng đẳng” là hạng trên, cao cấp. Ghép vào, cụm này dùng để mỉa những người dị tính tự cho mình hơn người, hay buông lời coi thường người thuộc cộng đồng LGBT. Đây là cách nói châm chọc, nên cân nhắc trước khi gán cho ai.
Gặp chữ xì trây ở đâu, dùng thế nào?
Chữ này gần như chỉ sống trên mạng và trong lời nói thân mật. Vài ngữ cảnh hay gặp:
- Bình luận dưới ảnh cặp đôi: “Hai bạn này đều xì trây nha, đừng ghép đôi lung tung.”
- Nhóm bạn trêu nhau: “Tao xì trây chính hiệu, chỉ là thích mặc màu hồng thôi.”
- Bài đăng tâm sự: “Mình là người xì trây nhưng vẫn ủng hộ bạn thân khi bạn ấy công khai.”
- Tranh luận trên diễn đàn: “Kiểu bình luận đó đúng chất xì trây thượng đẳng, nghe rất khó chịu.”
- Câu hỏi của người mới lướt mạng: “Xì trây là gì vậy mọi người, có phải căng thẳng không?”
Như câu cuối cho thấy, nhiều người nghe “xì trây” lại liên tưởng tới “xì trét” (stress). Hai chữ chỉ giống nhau ở tiếng “xì” đầu từ. Nghĩa thì xa nhau hẳn: một bên nói về xu hướng tình cảm, một bên là trạng thái căng thẳng. Muốn hiểu rõ chữ thứ hai, xem bài căng thẳng tốt và căng thẳng xấu.
Xì trây, xì tai, xì trét: ba chữ “xì” dễ lẫn
| Cách nói | Từ tiếng Anh | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| Xì trây | straight | Người dị tính | Cậu ấy xì trây, có bạn gái rồi. |
| Xì tai | style | Phong cách, kiểu cách | Bộ đồ này xì tai quá. |
| Xì trét | stress | Căng thẳng, áp lực | Mùa thi xì trét muốn khóc. |
Cả ba đều là cách đọc đùa, kiểu ngôn ngữ chat của tuổi teen. Lối viết lệch chuẩn ấy được tổng kết khá đầy đủ ở bài quy tắc viết tiếng lóng của tuổi teen.
Khi viết nghiêm túc thì thay bằng từ gì
Trong bài văn, bài báo hay văn bản ở trường, không nên dùng “xì trây”. Từ chuẩn là người dị tính; nói đầy đủ là dị tính luyến ái, tức có tình cảm với người khác giới. Có thể dùng “trai thẳng”, “gái thẳng” trong văn phong gần gũi, nhưng vẫn là khẩu ngữ.
Một điều nhỏ mà quan trọng: xu hướng tính dục là chuyện riêng. Đoán ai đó “xì trây” hay không chỉ qua cách ăn mặc, giọng nói thường sai, và dễ làm người khác tổn thương. Một bạn nữ cá tính chưa chắc đã thuộc nhóm nào, chuyện này bài cách hiểu đúng về tomboy đã nói rõ. Việc một người tự nói ra xu hướng của mình lại là chuyện khác, thường gọi là công khai xu hướng tính dục.
Thắc mắc nhỏ quanh chữ xì trây
Xì trây có phải là stress không?
Không. Xì trây đọc từ straight, chỉ người dị tính. Stress khi Việt hóa thì hay được đọc là “xì trét”, nghĩa là căng thẳng.
Xì trây thượng đẳng là gì?
Là cụm mỉa mai dành cho những người dị tính tỏ ra hơn người, chế giễu hoặc coi thường người LGBT. Cụm này mang tính châm chọc, không phải lời khen.
Trai thẳng, gái thẳng là gì?
Là cách nói khác của xì trây: trai thẳng là nam thích nữ, gái thẳng là nữ thích nam. Chữ “thẳng” dịch sát từ straight.
Gọi người khác là xì trây có bất lịch sự không?
Bản thân từ này không xấu, nhưng nó suồng sã. Dùng giữa bạn bè thân thì không sao; với người lạ hoặc trong văn bản, nên dùng “người dị tính” và không đoán xu hướng của ai khi họ chưa nói.