Xâm hại tình dục là việc một người dùng vũ lực, đe dọa, ép buộc, lôi kéo hay dụ dỗ người khác vào những hành vi liên quan đến tình dục mà người đó không muốn, hoặc chưa đủ tuổi để hiểu và tự quyết định. Với trẻ em và học sinh, điều quan trọng nhất cần nhớ: nếu chuyện đó xảy ra, lỗi không bao giờ thuộc về em, và em có quyền kể ra để được bảo vệ.
| Nghĩa ngắn | Ép buộc, dụ dỗ người khác vào hành vi tình dục trái ý muốn hoặc khi họ chưa đủ tuổi |
| Thuộc nhóm | Một hình thức xâm hại, bên cạnh bạo lực thể chất và bạo lực tinh thần |
| Theo pháp luật | Hành vi bị cấm; Luật Trẻ em năm 2016 có định nghĩa riêng cho xâm hại tình dục trẻ em |
| Khi cần giúp | Kể với người lớn tin cậy; gọi Tổng đài 111 (miễn phí); khẩn cấp gọi 113 |
Xâm hại tình dục được hiểu ra sao?
Chữ xâm hại nghĩa là xâm phạm và gây hại. Ghép với “tình dục”, cụm từ chỉ mọi trường hợp một người bị kéo vào chuyện tình dục mà không có sự đồng ý thật sự của mình. “Không đồng ý” ở đây gồm cả lúc bị ép bằng sức mạnh, lúc bị dọa, lúc bị dụ bằng quà, bằng tiền, hay bị lợi dụng lòng tin.
Với trẻ em, pháp luật Việt Nam nói rất rõ. Luật Trẻ em năm 2016 (trẻ em theo luật này là người dưới 16 tuổi) định nghĩa: “Xâm hại tình dục trẻ em là việc dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, ép buộc, lôi kéo, dụ dỗ trẻ em tham gia vào các hành vi liên quan đến tình dục”. Nghĩa là chỉ cần có sự lôi kéo, dụ dỗ đã là xâm hại, dù không có đánh đập; và trẻ em thì không thể “đồng ý” với chuyện này theo bất kỳ cách nào.
Xâm hại tình dục cũng không nhất thiết phải có đụng chạm. Bị ép xem những hình ảnh, video không phù hợp, bị đòi gửi ảnh riêng tư qua mạng, bị dọa phát tán ảnh: đều thuộc phạm vi này. Người gây ra có thể là người lạ, nhưng rất nhiều trường hợp lại là người quen biết.
Những lời trêu ghẹo, đụng chạm hay tin nhắn mang nội dung tình dục mà người kia không muốn cũng có tên gọi riêng là quấy rối tình dục; cách nhận biết và quyền nói không được trình bày kĩ.
Những dấu hiệu khiến người lớn cần để ý
Không có dấu hiệu nào đủ để kết luận một em nhỏ đã bị xâm hại. Các tổ chức bảo vệ trẻ em chỉ khuyên người lớn chú ý khi thấy nhiều thay đổi bất thường cùng lúc, chẳng hạn:
- Tâm trạng đổi khác đột ngột: hay cáu, hay khóc, sợ hãi, hoặc thu mình, ít nói hẳn.
- Ngủ không yên, gặp ác mộng nhiều hơn trước mà không rõ lý do.
- Sợ hoặc né tránh một người cụ thể, không chịu đến một nơi trước đây vẫn đến.
- Không muốn ai chạm vào người, kể cả người thân.
- Có quà, tiền hay điện thoại từ ai đó, kèm lời dặn “đừng kể với bố mẹ”.
- Học hành sa sút, mất tập trung, xa lánh bạn bè.
Danh sách này để quan sát, không phải để chẩn đoán. Nhiều dấu hiệu cũng có thể đến từ chuyện khác như áp lực học tập hay những vụ bắt nạt, bạo lực giữa học sinh. Việc của người lớn là lắng nghe bình tĩnh, không tra hỏi dồn dập, và nhờ đến người có chuyên môn khi cần.
Trên mạng, chữ ấu dâm còn bị nói lái để né kiểm duyệt; ấm dâu nghĩa là gì giúp bố mẹ và các em nhận ra cách nói này trong bình luận.
Vì sao nhiều em giữ im lặng, và vết thương để lại?
Người xâm hại thường tìm cách khiến nạn nhân không dám nói. Họ có thể dọa dẫm, bảo đó là “bí mật của hai người”, hoặc làm cho em tin rằng nếu kể ra thì chính em sẽ bị mắng. Khi người gây hại là người quen, người có uy với gia đình, em càng sợ không ai tin mình.
Có em còn nhỏ, chưa biết đó là việc sai. Có em biết nhưng xấu hổ, tự trách mình. Sự im lặng ấy là lý do khiến nhiều trường hợp kéo dài và chỉ được phát hiện rất muộn.
Tổn thương do xâm hại tình dục nằm cả ở thân thể lẫn tâm trí. Nhiều người bị ảnh hưởng tâm lý lâu dài: lo âu, sợ hãi, mất lòng tin vào người khác, khó tập trung học tập. Vì vậy, bên cạnh việc bảo vệ an toàn, nạn nhân cần được bác sĩ và chuyên gia tâm lý hỗ trợ, và cần được gia đình đứng về phía mình chứ không phải trách móc.
Nếu chuyện đó xảy ra với em hoặc bạn em
Nguyên tắc dễ nhớ mà nhiều trường học dạy là: nói “không” thật to, rời khỏi đó ngay, và kể lại với người lớn mình tin. Cơ thể là của em; không ai được chạm vào vùng riêng tư của em hay bắt em chạm vào người họ.
- Kể với người lớn tin cậy: bố mẹ, ông bà, thầy cô chủ nhiệm, cô tổng phụ trách. Người đầu tiên không tin thì kể với người khác, đừng dừng lại.
- Gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111: gọi miễn phí, hoạt động suốt ngày đêm, tiếp nhận cả lời tư vấn lẫn tin báo về trẻ bị xâm hại. Chính các em cũng có thể tự gọi.
- Nếu đang gặp nguy hiểm ngay lúc đó: gọi 113 để báo công an.
- Với chuyện xảy ra trên mạng: không gửi thêm gì, không xóa tin nhắn, chụp lại màn hình rồi đưa cho người lớn xem.
Nếu một người bạn kể cho em nghe, hãy tin bạn, đừng đem chuyện đi kể lung tung, và cùng bạn tìm một người lớn để nói. Câu đáng nói nhất lúc đó có khi chỉ là: “Không phải lỗi của cậu đâu.”
Để hiểu đúng và tìm được người giúp
Xâm hại tình dục trẻ em là gì?
Đó là khi một em nhỏ bị người khác kéo vào chuyện tình dục bằng sức mạnh, lời dọa, sự ép uổng hay quà cáp dụ dỗ. Pháp luật nghiêm cấm việc này, dù người gây ra là người lạ hay người trong nhà.
Xâm hại tình dục là như thế nào, có cần đụng chạm mới tính không?
Không cần. Ép xem hình ảnh không phù hợp, đòi ảnh riêng tư hay dọa phát tán ảnh qua mạng cũng là xâm hại. Điểm chung là người bị hại không muốn, hoặc chưa đủ tuổi để quyết định.
Bị xâm hại có phải do nạn nhân không cẩn thận?
Không. Trách nhiệm hoàn toàn thuộc về người gây ra. Nạn nhân cần được tin tưởng và bảo vệ, không phải bị trách móc vì ăn mặc, đi đâu hay quen ai.
Gọi Tổng đài 111 có mất tiền không?
Không mất tiền. Tổng đài 111 nhận cuộc gọi miễn phí trên cả nước, cả ngày lẫn đêm; người gọi có thể là trẻ em, phụ huynh hay bất kỳ ai biết chuyện. Ngoài 111, tình huống nguy hiểm khẩn cấp thì gọi 113.
Những chuyện xảy ra trong nhà cũng có cách nhận diện và nơi trợ giúp riêng, đọc thêm bài về các dạng bạo lực xảy ra trong gia đình.